Иллюстрация ЖИ көмегімен жасалды.
Бүгін, 31 мамыр – Саяси қуғын-сүргін және Ашаршылық құрбандарын еске алу күні. Бұл – халқымыздың өткен ғасырдағы ең қасіретті кезеңдерін еске алып, жазықсыз құрбан болған миллиондаған жанның рухына тағзым ететін Ұлттық аза күні.
Бұл күн Қазақстанда 1997 жылы арнайы жарлықпен бекітіліп, содан бері жыл сайын аталып өтіп келеді. Оның басты мақсаты – тоталитарлық жүйенің құрбандарын ұмытпау, тарихи әділеттілікті қалпына келтіру және келер ұрпақтың жадында сол зұлмат жылдардың шындығын сақтау.
ХХ ғасырдың алғашқы жартысында қазақ халқы бұрын-соңды болмаған демографиялық және рухани апаттарды бастан өткерді. 1921–1922 және 1931–1933 жылдардағы алапат Ашаршылық миллиондаған адамның өмірін жалмады. Тарихшылардың зерттеулеріне сәйкес, қазақ халқының едәуір бөлігі аштықтан қаза тауып, жүздеген мың адам туған жерін тастап, шетелге босуға мәжбүр болды. Әсіресе 1931–1933 жылдардағы Ашаршылық күштеп ұжымдастыру саясатының ауыр салдары ретінде тарихта қалды.
Ашаршылық қазақ халқының санына ғана емес, ұлттың әлеуметтік құрылымына, мәдени дамуына және тарихи жадына орны толмас зардап әкелді. Кейбір деректер бойынша, қазақ халқы өз санының жартысына жуығынан айырылған. Сондықтан Ашаршылық тақырыбы бүгінге дейін зерттеліп, оның нақты құрбандарының саны әлі де ғылыми тұрғыда зерделеніп келеді.
Қазақ даласына түскен тағы бір ауыр нәубет – саяси қуғын-сүргін болды. Кеңестік билік жылдарында мыңдаған адам «халық жауы», «ұлтшыл», «сенімсіз элемент» деген жалған айыптармен тұтқындалып, атылды немесе лагерьлерге айдалды. Ресми деректер бойынша, Қазақстанда 100 мыңнан астам адам қуғын-сүргінге ұшырап, олардың шамамен 25 мыңы ату жазасына кесілген.
Сол жылдары Қазақстан аумағында ҚарЛаг, АЛЖИР, СтепЛаг сияқты ірі жазалау лагерлері құрылды. Қуғын-сүргін кезеңінде Кеңес Одағының әр түкпірінен миллиондаған адам Қазақстанға жер аударылды. Қазақ жері сол қиын кезеңде тағдыр тәлкегіне түскен көптеген халыққа пана болды.
Зұлмат жылдардың құрбандары қатарында қазақтың біртуар ұлдары мен қыздары болды. Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы, Мұхамеджан Тынышбаев, Тұрар Рысқұлов, Мағжан Жұмабаев, Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров, Бейімбет Майлин, Санжар Асфендияров сынды мемлекет және қоғам қайраткерлері, ғалымдар мен қаламгерлер жазықсыз жазаланды. Олар ұлттың азаттығы, білімі мен болашағы үшін қызмет етті, алайда тоталитарлық жүйенің құрбанына айналды.
Тәуелсіздік жылдары тарихи әділеттілікті қалпына келтіру бағытында маңызды жұмыстар атқарылды. 1993 жылы «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» заң қабылданды. Кейінгі жылдары мыңдаған азаматтың есімі ақталып, архив құжаттары зерттеле бастады. Бүгінде Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның жұмысы жалғасуда.
31 мамыр – жай ғана тарихи дата емес. Бұл күн – өткенге тағзым ету, жоғалтқанымызды еске алу, тәуелсіздіктің қадірін сезіну күні. Миллиондаған адамның тағдырына айналған қасірет ешқашан ұмытылмауы тиіс.
Ұлттық жады – ұлттың рухани тірегі. Сондықтан Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу – тарих алдындағы ғана емес, болашақ ұрпақ алдындағы да қасиетті борыш.
