Elımızde referendumnyŋ qorytyndysy jariialandy. Öŋırımızdegı körsetkışter - qoǧamǧa qūrylymydy da tüsınıktı qūjat ūsynylǧanynyŋ aiǧaǧy. Jaŋa Konstitusiiany tyŋǧylyqty, sauatty tüsındırudıŋ maŋyzy zor boldy.
Sebebı jaŋa zaŋnamamyzdyŋ mazmūny, özegı öŋırdıŋ damuna, qoǧamnyŋ dämesıne üilesımdı boldy. Äsırese eŋbek adamyn qūrmetteu, adami kapitaldy damytu, bılım men medisinanyŋ basymdyǧy, industrialdy aumaqtardyŋ ekologiialyq jauapkerşılıgı, otbasyn qorǧau, azamattardyŋ qūqyqtaryn nyǧaitu jäne memlekettıŋ edäuır tüsınıktı institusionaldyq arhitekturasy.
Negızgı zaŋ adamnyŋ, onyŋ qadır-qasietınıŋ ainalasynda qūrylǧan kezde, ol bolaşaqtyŋ negızı retınde qabyldana bastaidy.
Sondyqtan būl saladaǧy nauqan ügıt-nasihat töŋıregınde emes, tüsındıru töŋıregınde qūryldy. Būl jūmystyŋ auqymy aitarlyqtai: şamamen 1,1 million halqy bar oblys üşın öŋırlık ştab qūryldy, 800 myŋnan astam tūrǧyndy qamtityn 4 myŋnan astam kezdesu men talqylau ötkızıldı. Konstitusiia taqyryby ıs jüzınde öŋırdıŋ köptegen äleumettık salalaryna qatysty. Būl nätijenıŋ negızgı faktory. Konstitusiia turaly äŋgıme eŋbek ūjymdarynda, bılım beru ortasynda, jastar qauymdastyǧynda, qoǧamdyq ūiymdarda jäne jergılıktı jerlerde öttı. Qūjat qoǧamdyq talqylaularǧa ūlasty.
Nauqannyŋ aqparattyq qūramdauyşy de maŋyzdy röl atqardy. Konstitusiia taqyrybynyŋ ainalasynda tūraqty jäne jalyqtyrmaityn aqparattyq fon dūrys qalyptasty. Öŋırlık BAQ-ta Negızgı zaŋnyŋ barlyq jaŋalyqtaryn qamtityn 2000-ǧa juyq material şyqty, äleumettık jelılerde 55 myŋǧa juyq jariialanymda är bapqa salystyrmaly taldau jasaldy, 200 myŋnan astam baspa aqparattyq materialdarynda halyqtyq referendumnyŋ bıregeilıgı jäne onyŋ saiasi mädeniettıŋ ösuıne qalai äser etetındıgı, jaŋa Konstitusiiany qabyldaudyŋ maŋyzy jäne būl Memleket basşysy bastaǧan saiasi reformalarynyŋ jalǧasy ekendıgı aityldy.
Aqparatty jinaqtaudyŋ mūndai äserı oblys tūrǧyndaryna qūjattyŋ mazmūnyna qatysty öz tüsınıgın bırtındep qalyptastyruǧa mümkındık berdı.
Tüsındırme jūmystarynyŋ qamtu aimaǧy auditoriialardyŋ ärtürlılıgımen de auqymdy. Äsırese jasstarmen, pedagogtarmen, därıgerlermen, önerkäsıptık ūjymdarmen, käsıpkerlermen, mädeniet, ǧylym, qoǧamdyq sektor jäne aǧa buyn ökılderımen kezdesuler öttı. Ärbır äleumettık top Konstitusiiada özıne qatysty mäselelerdı kördı. Jastar ony bılım, äleumettık joǧarylau jäne qoǧamdyq ömırge qatysu tūrǧysynan qabyldady. Eŋbek, qauıpsızdık jäne ekologiialyq jauapkerşılık mäselelerı arqyly industriialyq käsıporyndardyŋ qyzmetkerlerı. Anany, balany jäne äleumettık kepıldıkterdı qorǧau arqyly otbasylar. Bılım, ǧylym jäne şyǧarmaşylyqtyŋ basymdyǧy arqyly ziiatkerlık orta ökılderı. Bır qūjat bır uaqytta ärtürlı qoǧamdyq sūraularǧa jauap bere alatyn bolsa, būl keŋ äleumettık qoldaudy qalyptastyrady.
Oblysta dauys beru qorytyndysy qysqa merzımdı jūmyldyru nätijesı retınde emes, reforma mazmūnynyŋ qoǧam kütkenımen säikes keluı retınde qarastyryluy tiıs. Qaraǧandy öŋırı dästürlı türde äleumettık ädılettılık, ömır sapasy, önerkäsıptık ekologiia, eŋbek adamynyŋ rölı jäne jastar üşın perspektivalar mäselelerıne erekşe män beredı. Jaŋa Konstitusiia osy taqyryptar tūraqty qūqyqtyq negızge ie bolatyn institusionaldyq negızdı ūsyndy. Būl tūrǧyda joǧary qoldau – būl öŋır tūrǧyndarynyŋ jaŋa Negızgı zaŋda ştabtyŋ sauatty jūmysy arqyly odan ärı damudyŋ tüsınıktı modelın körgendıgınıŋ belgısı.
Sondyqtan referendum prosestıŋ soŋy emes, onyŋ damu nüktesı boldy. Kelesı kezeŋ-konstitusiialyq normalardy ıs jüzınde ıske asyru: zaŋnamany beiımdeu, instituttardy beiımdeu jäne qaǧidattardy naqty şeşımdermen toltyru. Oblys tūrǧyndary körsetken qoldaudyŋ joǧary deŋgeiı būl üşın eleulı qoǧamdyq mandat jasaidy. Jaŋa Konstitusiiaǧa engızılgen adamǧa baǧdarlanu qaǧidaty ömırşeŋdıgı endıgı jūmystyŋ sapasyna tıkelei
bailanysty.
Ūqsas jaŋalyqtar
