Bügın qoǧam jäne memleket qairatkerı, Alaş qozǧalysynyŋ negızın saluşy ärı kösemı, ǧalym Älihan Bökeihannyŋ tuǧanyna 160 jyl tolyp otyr, dep habarlaidy «Adyrna» tılşısı.
Älihan Nūrmūhamedūly 1866 jyly qazırgı Qaraǧandy oblysy, Aqtoǧai audanynda düniege kelgen. Ol XX ǧasyrdyŋ bas kezınde Alaş qozǧalysynyŋ jetekşısı, Alaş Orda ükımetınıŋ töraǧasy boldy. Körnektı tūlǧa men onyŋ senımdı serıkterınıŋ bastamasymen «Qazaq» gazetı aşyldy, sol gazetke «Qyr balasy» degen atpen özektı maqalalar jazdy. Qoşmūhammed Kemeŋgerūly «Qazaq tarihynan» dep atalatyn tarihi ocherkınde: «Ükimettiŋ qara quǧyn jasaǧan künderinde aidauyna da, abaqtysyna da şydap, el üşin basyn qūrban qylǧan at töbelindei ǧana azamat toby boldy. Būl topty baulyǧan – Älihan», – degen edı.
Älihan Bökeihan - daŋqty ensiklopedist ǧalym. Onyŋ 2 joǧarǧy bılımı bolǧan. Alǧaşqy mamandyǧy boiynşa ormantanuşy-ǧalym, agronom älı zaŋger, jady men tabiǧi daryny boiynşa tarihşy, ekonomist, etnograf, ädebiettanuşy, jurnalist, sondai-aq jer paidalanu men mal şaruaşylyǧy boiynşa teŋdessız maman bolatyn. Qazaq tarihy, etnografiiasy, ädebietı men folklory turaly jüzdegen maqalalar jazyp, «Qozy Körpeş – Baian Sūlu», «Er Tarǧyn», «Er Saiyn» sekıldı halyq auyz ädebietınıŋ bırneşe ülgılerın jinaqtyp, baspa betıne şyǧarǧan. Onyŋ osy künge deiın tabylyp, jinaqtalǧan ǧylymi-publisistkalyq mūrasy 15 tomdy qūraidy.
Jalpy Älihan Nūrmūhamedūlynyŋ negızgı bes ūstanymy bolǧan. Onyŋ özı jeke basyna qatysty emes, el men jerge qatysty ūstanym edı. Ony jazuşy, tarihşy Tūrsyn Jūrtbai bylai dep baiandaidy: «Älihan Bökeihannyŋ bes ūstanymy boldy. Eŋ bırınşı – Alaş ūlttyq demokratiialyq memleket boluy tiıs. Ol üşın eŋ aldymen «jer, jer jäne jer» boluy kerek. Jersız Otan joq. Bökeihannyŋ ūiǧarymy boiynşa, qazaqtyŋ baiyrǧy jerın qaşan qazaqtyŋ özı ǧylym men tehnikaǧa süienıp, tolyq igermeiınşe, jer jekemenşıkke, qonys audaruşylarǧa berılmeuı kerek. Ekınşı ūstanymy – Alaş jerınıŋ astyndaǧy, üstındegı, kögındegı barlyq bailyq qazaqtyŋ özıne qyzmet etuı tiıs. Bökeihannyŋ sözımen aitsaq, «qazaqtyŋ ärbır tasy qazaqtyŋ öŋırıne tüime bolyp taǧyluy tiıs». Üşınşı ūstanymy – Bökeihannyŋ jobasy boiynşa, qazaqtyŋ jerınde öndırılgen bır uys jün sol memlekettıŋ azamattarynyŋ üstıne toqyma bolyp kiıluı kerek. Iаǧni, memleket tolyqtai ekonomikalyq täuelsızdıkke qol jetkızuı tiıs bolǧan. Törtınşı ūstanymy – qazaq memleketınde memleket qūruşy ūlttyŋ tılı, dını, mentalitetı özge ūlttarǧa qaraǧanda üstem boluy kerek degenge saidy. Būl ideologiialyq ūstanym bolatyn. Al besınşısı – eŋ negızıgı ūstanymy boiynşa ǧylymǧa, sonyŋ ışınde täuelsız ǧylymǧa, ūlttyq dästürge negızdelgen, zaŋǧa süiene otyryp, Japoniia ülgısındegı ūlttyq demokratiialyq memleket qūryluy kerek edı. Alaş qairatkerlerınıŋ būl ūstanymynyŋ dūrystyǧyna samurailyq dästürge negızdelgen japon ūltynyŋ bar-joǧy 20 jyldyŋ ışınde bırtūtas imperiiaǧa ainalyp şyǧa keluı dälel bolsa kerek».
Qazaqstanda bolşevikter bilıgı ornaǧan soŋ ol bırneşe ret qamauǧa alynyp, 1937 jyly 71 jasynda atylǧan. Süiegı Mäskeudegı Don ziratynda saiasi quǧyn-sürgın qūrbandarymen bırge jatyr.
