25 aqpan – azaly taŋ. 39 qairatker bır tünde atyldy. NKVD osy lekpen 631 adamdy opat qyldy

211
Adyrna.kz Telegram
https://adyrna.kz/storage/uploads/1Q6kiaY4SHN1GQAQJlMuLuMUR18j78oEmiJRQlpE.jpg

25 aqpan – Stalindık saiasi quǧyn sürgınnıŋ qyl būrauyna tüsken 39 alaş arysynyŋ atylǧan künı, dep habarlaidy «Adyrna» tılşısı.

NKVD qamaudaǧy 39 adamdy bır demde atty. Olardyŋ 14-ı – sovettık Qazaqstan ükımetınıŋ müşelerı edı…

1937 jyldyŋ tamyzynan 1938 jyldyŋ 25 aqpanyna deiın NKVD türmesınde otyrǧan qazaqtyŋ alǧaşqy joǧary bılımdı äskeri därıgerlerınıŋ jäne Qazaqstandaǧy tarih ǧylymynyŋ negızın qalauşylardyŋ bırı Sanjar Asfendiiarov ta būl qatarda atyldy.

Naqaq jalamen 1937 jyldyŋ 24 qyrküiegı künı qamauǧa alynǧan Säken Seifullinge «ūltşyl burjua» degen aiyp taǧylyp, 1938 jyly 25 aqpanda Almaty NKVD-synyŋ qabyrǧasynda atyldy. Keiın Stalin qaitys bolǧannan keiın 1957 jyly aqtalǧan. 

Qūdaibergen Jūbanov atyşuly 58-baptyŋ 2, 8, 9, jäne 11-tarmaqtary boiynşa aiyptalǧan. Eŋ aldymen bırınşı bap (58-2) boiynşa «japon jansyzy» retınde kınä taqqan. Ondaǧysy ǧalymnyŋ japon tılıne qyzyǧuşylyǧynan bölek, 10-nan astam tıldı bıletındıgı sebep. Alaida 58-8 bap (terrorlyq) aiyptalyp, ölım jazasyna kesılgen ükım şyǧarylyp, 1938 jyldyŋ 25 aqpanynda atylǧan. 1957 jyly 3 qazanda SSRO Joǧarǧy Soty Äskeri alqasynyŋ şeşımımen aqtaldy.

Osydan 88 jyl būryn NKVD 25 aqpanda atqan 39 adamnyŋ qatarynda joǧaryda atalǧandardan bölek, sovet­ ökımetınıŋ memleket qairatkerlerı: Ǧabdolhakım Bökeihanov, Şäkır Diveev, Süleimen Esqaraev, Tel Jamanmūrynov, Temırbek Jürgenov, Ūzaqbai Qūlymbetov, Izmūhan Qūramysov, Seiıtqali Meŋdeşev, Iliias Moldajanov, Hasen Nūrmūhamedov, Qabylbek Sarymoldaev, Janaidar Saduaqasov, Jaǧypar Sūltanbekov, Nyǧmetolla Syrǧabekov, Qaisar Täştitov, Ǧabbas Toǧjanov, Mirasbek Tölepov, Zeinolla Töreǧojin syndy tūlǧalar boldy.

Toptap atu nauqany tek 25 aqpanda ǧana bolǧan joq. 26 aqpan – 37, 27 aqpan – 41, 28 aqpan – 40 adam jazyqsyz şeiıt boldy.  25 aqpannan 13 nauryz aralyǧynda (arasynda jendetterdıŋ demalys jariialaǧan künderı bolǧan) ūzyn sany 631 adamnyŋ bır ǧana Almatyda atylǧany anyqtaldy. Marqūmdardyŋ 75 paiyzy qazaqtar bolǧan.

26 aqpanda atylǧandardyŋ arasynda Beiımbet Mailin de bolǧan. Ol 1937 jyly jazyqsyz tūtqyndalyp, qyzyl qyrǧyn saiasi repressiianyŋ kesırınen 1938 jyldyŋ 26 aqpanynda sūrausyz atyldy. Beiımbettıŋ ömırı men şyǧarmaşylyǧyn jan-jaqty zerttegen Toqtar Beiısqūlovtyŋ körsetuınşe, äigılı jazuşyny aiyptaityn sot otyrysy 26 aqpanda 12.30-da bastalyp, 12.45-te aiaqtalǧan. Ūlttyq ädebiet klassigınıŋ ömırın jalǧyz oqqa bailaǧan üş-aq adamnyŋ şeşımıne nebary 15 minut uaqyt ketken.

Qazaqstan Tarihy saitynyŋ mälımetınşe, 1925 jyly dın qairatkerlerın, 1928 jyly ırı burjuaziia ökılderın, 1931 jyly alaşordaşylardy, 1937 jyly sovet bilıgındegı ūltşyldardy qūrtyp, közın joiu josparly türde ūiymdastyrylyp, jürgızılgen.

Aita keteiık, Qyzyl imperiia tarapynan 1937-1938 jyldary jürıgızılgen saiasi quǧyn-sürgın repressiiada elımızde 120 myŋ adam ūstalyp, temır torǧa toǧytyldy.

Pıkırler