2026 jylǧy 21 aqpanda Astanada «Jaŋa Konstitusiia: senım men damudyŋ jaŋa arhitekturasy» atty saraptamalyq alaŋ öttı. Is-şaraǧa Parlament deputattary, Konstitusiialyq komissiia müşelerı, memlekettık organdar ökılderı, akademiialyq jäne sarapşylyq qauymdastyq, sondai-aq azamattyq qoǧam instituttarynyŋ ökılderı qatysty.
Is-şarany Qazaqstan Respublikasy Prezidentınıŋ janyndaǧy Qazaqstan strategiialyq zertteuler instituty men «AMANAT» partiiasynyŋ Qoǧamdyq saiasat institutymen bırlesıp ūiymdastyrdy.
Saraptamalyq alaŋ jaŋa Konstitusiia jobasynyŋ negızgı erejelerın, olardyŋ institusionaldyq, qūqyqtyq jäne saiasi saldaryn aşyq talqylau formatynda öttı.
Qazaqstan Respublikasynyŋ Memlekettık keŋesşısı Erlan Qarin alǧysöz söilep, Konstitusiia tek eŋ joǧary zaŋdyq qūjat ärı qūqyqtyq akt qana emes, sonymen qatar özındık qoǧamdyq kelısım ekenın atap öttı.
«Menıŋşe, jaŋa Konstitusiia müddeler tepe-teŋdıgın neǧūrlym aiqyn bekıtuge, qoǧamdaǧy jaŋa sūranystar men ümıtterdı dälırek körsetuge mümkındık beredı, şekten şyqpai, parasatty tepe-teŋdıktı saqtai otyryp jäne aqylǧa qonymdy saiasat logikasyn rastaidy», – dedı E. Qarin.
Memlekettık keŋesşı jaŋa Konstitusiiany äzırleu jäne ony qoǧamdyq talqylau jaŋa tarihi kezeŋnıŋ bastaluyn bıldıretının atap öttı. Onyŋ aituynşa, jaŋa Konstitusiianyŋ basty erekşelıgı – qūjat qoǧamda qalyptasqan tepe-teŋdık pen kelısımdı ǧana bekıtıp qoimai, eldıŋ qai baǧytta damitynyn jäne Qazaqstan bolaşaqta qandai memleket qūrudy közdeitının aiqyndaityn basty sūraqqa jauap beredı.
Bırınşı paneldık sessiia saiasi transformasiia, bilık tarmaqtary arasyndaǧy ökılettıkterdı qaita bölu, memlekettık instituttardyŋ üilesımdılıgı men basqaryluyn küşeitu mäselelerıne arnaldy. Pıkırtalasty Qazaqstan Respublikasy Prezidentınıŋ janyndaǧy Qazaqstan strategiialyq zertteuler institutynyŋ direktory Jandos Şaimardanov jürgızıp, jaŋa saiasi model institusionaldyq jetıluge — ökıldı organdardyŋ rölın nyǧaituǧa, partiialyq eseptılıktı damytuǧa, üilestıru mehanizmderın küşeituge jäne şeşımderdıŋ sapasyn jaqsartuǧa baǧyttalǧanyn atap öttı.
Saiasattanuşy Marat Şibutov qazırgı Konstitusiia jobasy auqymy men qūqyqtyq retteu tereŋdıgı jaǧynan sapalyq tūrǧyda erekşelenetının atap öttı.
«Būl – eŋ kölemdı ärı egjei-tegjeilı Negızgı zaŋ. Negızınde, söz būrynǧy modeldı tüzetu turaly emes, memlekettıŋ strategiialyq bolaşaǧyna baǧyttalǧan ūzaq merzımdı institusionaldyq qūrylymdy qalyptastyru jönınde bolyp otyr», – dep atap öttı Marat Şibutov.
QR Ädılet ministrı Erlan Sarsembaev jaŋa Konstitusiia jobasyndaǧy ūlttyq jäne halyqaralyq qūqyqtyŋ araqatynasy mäselesıne tüsınıkteme berdı.
«Konstitusiianyŋ 1-babynda Qazaqstan Respublikasy qūqyqtyq memleket ekenı körsetılgen… Būdan keiın öte maŋyzdy qaǧida keltırıledı – soǧan nazar audarǧym keledı – Konstitusiianyŋ eŋ joǧary zaŋdyq küşı bar jäne ol Qazaqstan Respublikasynyŋ bükıl aumaǧynda tıkelei qoldanylady», – dep atap öttı E. Särsembaev.
QR Parlamentı Mäjılısınıŋ deputaty Aidos Sarym Parlament jūmysy qalai özgeretını jäne onyŋ eldıŋ jaŋa saiasi jüiesındegı yqpaly qalai artatyny turaly sūraqqa jauap bere otyryp, bylai dedı:
«Qazırgı jaǧdaida bız, bır jaǧynan, zaŋdardyŋ jedel, uaqtyly ärı joǧary sapada qabyldanuyn qamtamasyz etuımız qajet. Ekınşı jaǧynan, saiasi bäsekelestıktı küşeitu üşın qosymşa mümkındıkter jasau maŋyzdy».
L.N. Gumilev atyndaǧy EŪU prorektory İndira Rystina tolyq proporsionaldy jüie jaǧdaiynda partiialardyŋ jūmysy qalai özgeretını turaly pıkır bıldırıp, bylai dedı:
«Aralas model kezınde partiialar bırmandattyq okrugterdegı jekelegen kandidattardyŋ bedelıne süiene alsa, proporsionaldy jüiede zaŋ şyǧaruşy bilıktı qalyptastyrudyŋ jalǧyz arnasy – partiianyŋ özı bolady. Būl personalistık saiasat modelınen baǧdarlamalyq-partiialyq modelge köşudı bıldıredı. Airyqşa maŋyz öŋırlık deŋgeige berıledı».
QR Parlamentı Mäjılısınıŋ deputaty Nikita Şatalov bilıktı bölu jaŋa modelınıŋ zaŋ qabyldau jyldamdyǧy men sapasyna yqpaly turaly aita otyryp, eŋ bastysy jyldamdyq emes, zaŋ şyǧaruşy organ jūmysynyŋ tiımdılıgı ekenın atap öttı. Onyŋ aituynşa, bır palataly ökıldı organ zaŋ jobalarynyŋ institusionaldyq üzılıstersız üzdıksız qaraluyn qamtamasyz etedı.
Ekınşı paneldık pıkırtalas qoǧamdyq qatysudyŋ jaŋa tetıkterın jäne konstitusiialyq baqylaudy qalyptastyruǧa, sondai-aq memlekettık bilık organdarynyŋ eseptılıgın küşeituge arnaldy. Sessiia moderatory AMANAT partiiasynyŋ Atqaruşy hatşysy Däulet Kärıbek boldy.
QR Parlamentı Mäjılısınıŋ deputaty Erlan Sairov jaŋa Konstitusiia jobasynda Qūryltaidyŋ baqylau funksiialaryn küşeituge erekşe män berdı.
«Qūryltai men Qazaqstan Halyq keŋesı instituttary tūraqtylyqty qamtamasyz etudıŋ demokratiialyq täsılı retınde engızıledı. Qūryltaiǧa keletın bolsaq, Qazaqstanda Prezident instituty küştı saqtalǧan jaǧdaida onyŋ türlı bilık tarmaqtaryna qatysty baqylau funksiialary küşeiedı», – dep atap öttı E. Sairov.
QR Ǧylym komitetınıŋ Filosofiia, saiasattanu jäne dıntanu institutynyŋ direktory Aigül Säduaqasova Qazaqstan Halyq Keŋesınıŋ bırneşe qoǧamdyq alaŋdardyŋ tarihi jäne institusionaldyq täjıribesın bırıktıretın organ retındegı rölıne toqtaldy:
«Onyŋ äleuetı – qoǧamdyq dialogty, saraptamalyq talqylaudy jäne öŋırlık ökıldılıktı bırtūtas institusionaldyq qūrylym şeŋberınde bırıktıre otyryp, azamattardyŋ müddelerın jüielı türde bıldırudı qamtamasyz etu jäne qoǧamdyq senımdı nyǧaitu», – dedı A. Säduaqasova.
M.S. Närıkbaev atyndaǧy KAZGIýU Universitet Basqarma töraǧasy Talǧat Närıkbaev Qazaqstan Halyq Keŋesı bırneşe konsultasiialyq organdy bırıktıretının, būl azamattyq qoǧamnyŋ tūtas bırlıgın beineleitının atap öttı.
QR Ädılet ministrlıgınıŋ Zaŋnama jäne qūqyqtyq aqparat institutynyŋ direktory İndira Äubäkırova konstitusiialyq reformanyŋ öŋırlık ökıldıkke äserıne toqtaldy:
«Konstitusiia jobasy öŋır müddelerın eskeretın qūraldardy ūsynady. Būl – Qazaqstan Halyq Keŋesı, oǧan referendumdy bastau qūqyǧy berıledı. Būl – öŋırler öz bastamalaryn ūsynyp, ıske asyra alatyn alaŋ», – dedı İ. Äubäkırova.
Qoǧam qairatkerı, Mäjılıs janyndaǧy Qoǧamdyq palata müşesı Erlan Smailov jaŋa Konstitusiia jobasynyŋ ekologiialyq baǧytqa ie ekenın atap öttı, öitkenı Preambulada tabiǧatty qorǧau prinsipı bekıtılgen.
Üşınşı sessiia jaŋa Konstitusiianyŋ redaksiiasynda adam qūqyqtary men bostandyqtaryn jüielı türde bekıtuge, prosestık kepıldıkterdı küşeituge jäne qūqyq qorǧau instituttaryn damytuǧa arnaldy.
Sessiia moderatory – Madina Nūrǧaliva, ol jaŋa Konstitusiia jobasynyŋ memlekettıŋ damuyn adamǧa baǧyttalǧan logikada belgıleetının atap öttı.
QR Parlamentı Mäjılısınıŋ deputaty, Zaŋnama jäne sot-qūqyqtyq reforma komitetınıŋ töraiymy Snejana İmaşeva jaŋa Konstitusiia jobasy zaŋnamalyq aktılerdıŋ ülken massivın qaita qaraudy, bügıngı jaŋa normalar, baptar men erejeler arqyly olardyŋ äleuetın aşudy közdeitının atap öttı.
Mäjılıs deputaty Unzila Şapaq «qoǧamnyŋ moraldyq negızderı» men «qoǧamdyq tärtıp» ūǧymdaryn tüsındıruge toqtaldy:
«Eger osyny egjei-tegjei qarasaq, mūndai şekteuler halyqaralyq qūqyqtyq aktılerde de qarastyrylǧan – Azamattyq jäne saiasi qūqyqtar jönındegı halyqaralyq pakt jäne Adam qūqyqtary jönındegı Europa konvensiiasy», – dedı Ü. Şapaq.
Qazaqstan Respublikasyndaǧy Adam qūqyqtary jönındegı uäkıl Artur Lastaev qūqyq qorǧau standarttaryn konstitusiialyq deŋgeide bekıtudıŋ negızgı maŋyzdylyǧyn atap öttı. Onyŋ aituynşa, Qazaqstan Konstitusiiada eŋ joǧary qūqyqtyq deŋgeide barlyq memlekettık organdar men qoǧam jūmysynyŋ adam qūqyqtaryn basymdylyǧyn bekıtedı.
Qazaqstan Respublikasyndaǧy Bala qūqyqtary jönındegı uäkıl Dinara Zakieva sifrlyq transformasiia jaǧdaiynda balalardyŋ derbes derekterın qorǧaudy küşeitu qajettıgın aitty.
«Bız sifrlyq ortada ömır süremız, jäne būl derbes derekterdı paidalanudy talap etedı. Bızdıŋ balalarymyz bügın äleumettık jelılerdıŋ belsendı qoldanuşylary. Zertteuler körsetkendei, balalardyŋ 46%-y internettı 5–8 jasynda qoldana bastaidy», – dedı ol.
Ädıl söz halyqaralyq söz bostandyǧyn qorǧau qorynyŋ prezidentı Qarlyǧaş Jamanqūlova sifrlyq qauıp-qaterler men jaŋa Konstitusiia jobasynyŋ qūqyq qorǧau äleuetı turaly pıkır bıldırdı.
Saraptamalyq alaŋ käsıbi pıkırtalastyŋ joǧary deŋgeiın jäne jaŋa Konstitusiia jobasyn talqylauǧa sarapşylar qauymdastyǧynyŋ keŋınen tartylǧanyn körsettı.
