Jaŋa Konstitusiianyŋ 30-babynda neke jäne otbasy institutyna qatysty negızgı qaǧidattar bekıtıldı. Ata zaŋǧa säikes neke men otbasy, ana, äke jäne bala memleket qorǧauynda bolady.
Konstitusiianyŋ preambulasynda-aq «Ädıletı Qazaqstannyŋ» qūndylyq baǧdary men «Zaŋ men tärtıp» qaǧidaty bekıtıldı. Adam men azamattyŋ qūqyǧy men bostandyǧynyŋbasymdyǧy rastalǧan būl basty qūjatta ädılettı memlekettık basqaruǧa, qūqyqtyq sanany nyǧaituǧa, qoǧamdyq-azamattyqinstituttarǧa degen senımdı arttyruǧa ūmtylys körınıp tūr.
Konstitusiianyŋ II bölımı 30-babynyŋ 1-tarmaǧynda «Neke jäne otbasy, ana, äke men bala memleket qorǧauynda bolady», – dep naqty körsetıldı. Zaŋǧa säikes, memleket tırkegen neke er men äieldıŋ erıktı jäne teŋqūqyly odaǧy bolyp sanalady. Demek, būdan bylai neke odaǧyn qūryp, otbasy bolǧan erlı-zaiyptyǧa ülken jauapkerşılık jüktelmek.
Qazaq halqynyŋ ejelden bergı ūlttyq dästürınde otbasy, tuystyq qatynasqa bailanysty özındık qūndylyq jüiesı men ädet-ǧūrpy qalyptasqany belgılı. Osy oraida, jaŋa Konstitusiiada otbasy men neke ūǧymdaryn küşeitıp, tek qana er men äieldıŋ arasyndaǧy teŋ, erkın jäne özara jauapkerşılıkke negızdelgen qūndylyq retınde qarastyrylǧany quantady. Būl tūrǧyda Ata zaŋ – tek qūqyqtyq norma men baptar jiyntyǧy emes ekenın eskergen jön. Negızgı qūjatty jaŋartu kezınde otbasy institutynyŋ da, elımızdıŋ de bolaşaǧy turaly tūjyrymdamalyq oilar qozǧalyp, qoǧam tarapynan tüsken ūsynys, pıkırler eskerıldı.
Osy oraida, erıktı jäne teŋ odaq retınde konstitusiialyq deŋgeide bekıgen neke turaly erejenıŋ qūqyqtyq sipatyn atap ötken jön. Būl, eŋ aldymen, mülıktık saldar, erlı-zaiypty qūqyqtary men balalar müddesın qorǧau mäselelerındegı zaŋdy tūǧyry barnormalar.
Sondai-aq zaŋda balaǧa qamqorlyq jasau, oǧan tärbie beru – ata-ananyŋ etene qūqyǧy äri mindeti ekenı aiqyn jazyldy. Al kämeletke tolǧan eŋbekke qabiletti balalar eŋbekke jaramsyz ata-anasyna qamqorlyq jasauǧa mindetti degen norma engızıldı.
Iаǧni mūnyŋ barlyǧy dästürlı otbasylyq qūndylyq pen qazırgı zamanǧy äleumettık qūrylymdar ömırşeŋdıgı talaptaryna da jauap beretın qaǧidalarmen ündesıp jatyr. Osylaişa, jaŋa norma nekenıŋ negızgı anyqtamasyn jäne onyŋ negızgı belgılerın (erıktılık, teŋdık, memlekettık tırkeu) konstitusiialyq deŋgeide tırkeidı ärıotbasylyq märtebenıŋ qūqyqtyq kepıldıgınarttyrady. Sonymen bırge ol erlı-zaiyptynyŋ, balanyŋ qūqyǧyn qorǧau menotbasylyq qatynastyŋ tūraqtylyǧy mäselelerın qosa alǧanda, otbasy salasynyŋzaŋnamasy men qūqyqtaryna konstitusiialyq negız beredı.
Anar Fazyljan,
A. Baitūrsynūly atyndaǧy Tıl bılımı institutynyŋ direktory
