Foto: MARTIN DIVISEK/EPA/Shutterstock
Jeksenbı, 1 aqpan künı Chehiia astanasy Pragada on myŋdaǧan adam prezident Petr Paveldı qoldau üşın mitingke şyqty. Aksiia prezident pen premer-ministr Andrei Babiş basqaratyn ükımet arasyndaǧy saiasi kelıspeuşılıktıŋ uşyǧuyna bailanysty öttı, dep habarlaidy "Adyrna" portaly VVS saityna sıltep.
Mitingke qatysuşylardyŋ sany ūiymdastyruşylardyŋ baǧalauynşa 80–90 myŋ adamǧa jetken. Narazylyq bıldıruşıler Praganyŋ Eskı qala alaŋyn jäne Vaslav alaŋynyŋ bır bölıgın toltyrdy. Şara barysynda Chehiia, Euroodaq jäne Ukraina tulary köterılıp, demokratiiany qoldaityn jäne ükımetke qarsy ūrandar jazylǧan plakattar ūstaldy.
Mitingten keiın Petr Pavel X äleumettık jelısınde: «Eldıŋ tükpır-tükpırınen Pragaǧa kelıp, öz pıkırın bıldırıp, laiyqty Chehiiany qoldaǧan ärbır janǧa alǧys aitamyn» dep jazdy.
2025 jylǧy qazan aiyndaǧy parlamenttık sailaudan keiın Chehiia ükımetın euroskeptik, Ukrainaǧa qaru-jaraq jetkızuge qarsy saiasatker Andrei Babiş basqardy. Onyŋ ANO partiiasymen koalisiiaǧa SPD («Bostandyq jäne tıkelei demokratiia») jäne «Avtomobilister» partiiasy kırdı. «Avtomobilister» syrtqy ıster ministrı men qorşaǧan orta ministrı portfelderın aldy.
Syrtqy ıster ministrı qyzmetın partiia jetekşısı Petr Masinka atqaryp otyr, ol prezident bekıtpegen Filip Turekke bailanysty uaqytşa Qorşaǧan orta ministrınıŋ mındetın de qosa atqaruda. Qalǧan ministrler 2025 jylǧy 15 jeltoqsanda qyzmetıne kırısken.
Filip Turek saiasatqa pandemiiadan keiın kelıp, 2024 jyly Europarlament deputaty bolyp sailanǧan. Būǧan deiın internette onyŋ nasistık simvolikamen tüsken fotolary taraǧan, al keibır mälımdemelerı Adolf Gitlerdı aqtaǧandai körıngen. Turek būl aiyptaulardy joqqa şyǧardy. Polisiia 2013 jylǧy fotoǧa qatysty ıstı merzımnıŋ ötuıne bailanysty japty. Sondai-aq oǧan tūrmystyq zorlyq-zombylyq pen zorlau turaly şaǧymdar boiynşa tekseru jürıp jatqany aityldy. Turek būl aiyptardy da moiyndamaidy.
Osy jaittardy eskere otyryp, prezident Pavel Turektı ministr retınde bekıtuden bas tartty. Prezidenttıŋ baspasöz hatşysy: «Ministr lauazymyn ielenetın tūlǧalar konstitusiialyq qūndylyqtarǧa adaldyqtyŋ joǧary talaptaryna sai boluy tiıs… Filip Turektıŋ mälımdemelerı men äreketterı qoǧamnyŋ bır bölıgınde HH ǧasyrdaǧy eŋ sūm totalitarlyq rejim - nasistık Germaniianyŋ qylmysyn kemsıtedı degen oi tudyrady» dep tüsındırdı.
Qaqtyǧys 27 qaŋtarda uşyǧa tüstı. Pavel şūǧyl baspasöz mäslihatynda SIM basşysy ärı «Avtomobilister» partiiasynyŋ töraǧasy Petr Masinkanyŋ prezident keŋesşısı arqyly joldaǧan habarlamalaryn jariialap, olardy şantaj dep baǧalady. Habarlamalarda Turek bekıtılmese, «köpırlerdı örteimın» degen sözder bolǧan. Pavel būl jazbalardy zaŋgerlerge baǧalauǧa jıbergenın aitty. Masinka habarlamalardyŋ tüpnūsqalyǧyn moiyndaǧanymen, olardy «saiasi kelıssözderdıŋ bır türı» dep tüsındırdı. Al premer Babiş mūny şantaj dep sanauǧa bolmaitynyn mälımdedı.
Turektı taǧaiyndau dauy - prezident pen ükımet arasyndaǧy jalǧyz kelıspeuşılık emes. Taǧy bır mäsele - Ukrainaǧa qaru jetkızu, sonyŋ ışınde L-159 ūşaqtary. 16 qaŋtarda Kievke sapary kezınde Pavel Ukrainaǧa bırneşe ūşaqty satyp aludy ūsynsa, Babiş ükımet būǧan kelıspeitının aitty.
Osy janjal aiasynda oppozisiia bastamasymen 3 aqpanda Chehiia parlamentınde ükımetke senımsızdık votumy boiynşa dauys beru ötedı.
