Foto: Ajar Şynybai
Jyl saiyn myŋdaǧan qazaqstandyq student AQŞ-taǧy Work and Travel baǧdarlamasyna qatysady. Bastapqyda mädeni almasudy maqsat etken būl joba bügınde jastar üşın tabys tabu men şeteldık täjıribe jinaudyŋ arasyndaǧy taŋdauǧa ainalǧan.
Rasymen baǧdarlamanyŋ tüpkı maqsaty özgerıp kettı me? Äp-ädemı bastama kommersiialyq jobaǧa ainalyp ketpedı me? Būl sūraqtardyŋ jauaby qazaqstandyq köptegen jastyŋ taǧdyryna tıkelei äser etedı, öitkenı baǧdarlamaǧa qatysu qomaqty qarjylyq täuekeldı talap etedı. Äsırese şyǧyndar men tabystyŋ arasyndaǧy alşaqtyq – eŋ ülken tüitkıl, ol studentterdı de, olardyŋ ata-analaryn da oilandyrady.
ŞYǦYNDARDYŊ AUYRTPALYǦY
Work and Travel – AQŞ Memlekettık departamentınıŋ qoldauymen jüzege asatyn J-1 vizalyq baǧdarlama, ol studentterge jazǧy demalysta (ädette 3–4 ai) jūmys ısteuge jäne saiahattauǧa mümkındık beredı. Resmi türde mädeni almasuǧa baǧyttalǧan joba 1961 jyldan berı jūmys ısteidı jäne älemnıŋ 100-den astam elınen studentterdı qabyldaidy. 2024 jyly älem boiynşa 107 023 student, sonyŋ ışınde Qazaqstannan 3682 qatysuşy boldy.
Qazaqstandyq studentter üşın būl – şetelde jūmys jasau täjıribesın arttyru men aǧylşyn tılın jetıldırudıŋ tanymal joly. Bıraq qarjylyq jaǧy köpşılıktıŋ aiaǧyna tūsau bolyp tūr.
Baǧdarlamaǧa qatysu qūny edäuır joǧary jäne jyl saiyn ösıp keledı. 2025 jyly viza aluǧa konsuldyq alym $185 bolsa, 2026 jylǧy qatysuşylar üşın AQŞ ükımetınıŋ jaŋa Visa Integrity Fee engızuıne bailanysty jalpy viza qūny $435-ke deiın ösedı (qosymşa $250 alym qosylady). Būl özgerıs köptegen studenttıŋ josparyn būzuy mümkın, öitkenı qazırdıŋ özınde şyǧyndar auyr.
Baǧdarlama qūnyna kırmeitın tölemder:
-
SEVIS jüiesıne tırkeu – $35 (studentterdıŋ mälımetterın saqtaityn jüie).
-
Agenttık qyzmetı – Qazaqstandaǧy agenttıkter $100–200 alady, oǧan qūjattardy daiyndau jäne baǧdarlama barysyndaǧy qoldau kıredı.
-
Äue biletterı – Qazaqstannan Niu-Iorkke nemese basqa qalalarǧa baryp-qaitu şamamen $800–1500.
-
Tūrǧyn üi jäne tūrmys – aptasyna $125–200 (jalǧa alu), tamaq jäne transport aiyna $200–500.
-
Qosymşa şyǧyndar – alǧaşqy künderge $500–1000 qajet. Jalpy alǧanda, qatysuşylardyŋ ortaşa şyǧyny $3000–5000 qūraidy, al viza beruden bas tartqan jaǧdaida kemınde $500 joǧaltu qaupı bar.
Būl somalar qazaqstandyq ortaşa tabysty (şamamen 300 000–400 000 teŋge aiyna) eskergende öte auyr: studentterdıŋ köbısı nesie alady nemese ata-anasynan kömek sūraidy. Būl qarjylyq auyrtpalyq baǧdarlamanyŋ kommersiialyq sipatyn küşeitedı.
Köptegen student saǧatyna $13–18 jalaqy alady, bıraq tūrǧyn üi (~$125–200/apta), tamaq (~$200–400/ai) jäne salyqtar şyǧyndy köbeitedı. Ata-analar üşın būl – balalarynyŋ qauıpsızdıgı men qarjylyq tūraqtylyǧy turaly mäsele jäne romantikalyq «amerikandyq armannyŋ» şynaiy qūny.
ÄLEUMETTIK-MÄDENİ JÄNE MANSAPTYQ MÄNI
Qazaqstandyq studentterdıŋ täjıribesı baǧdarlamanyŋ ekıjaqty sipatyn körsetedı: bır jaǧynan – mädeniet almasu, ekınşı jaǧynan – qarjylyq küres. Jobaǧa tört ret qatarynan qatysqan Muslima osylai şyŋdalǧanyn aitady.
Foto: instagram.com/iitsmuslima/
«80% studentter tek aqşa tabu üşın barady dep oilaimyn, bıraq būl 50/50 boluy kerek: tabys tabumen qatar, eldıŋ körıktı jerlerıne baru jäne aǧylşyn tılın damytu qajet», – deidı ol.
Muslimanyŋ täjıribesınde eŋ tabysty jūmys – housekeeper rölınde bolǧan, onda künıne $50-150 şaipūl aluǧa bolady dep bölıstı ol.
Foto: Ajar Şynybai
«Niu-Iork, Chikago siiaqty ülken ştattarǧa barǧanda, zäulım ǧimarattardy köru kışkentai jeŋıs siiaqty. Bıraq qiyndyqtar da boldy. Bır jazda 3–4 ştat auystyrdym, äuejaida 3–4 kün tüneuge tura kelgen kezder boldy. Osy qiyndyqtar maǧan ülken täjıribe berdı», – dep eske alady ol.
Al SDU studentı Bekzada (baǧdarlamaǧa alǧaş ret qatysqan) AQŞ-taǧy alǧaşqy künderıne asa jauapkerşılıkpen qaraǧanyn aitady. Niu-Iorkte tūraqtaǧannan keiın kışkentai Rehoboth Beach qalasyna kelgende aua raiynyŋ kürt salqyndauy men jūmys kestesıne üirenu qiyndyq tudyrǧan.
Foto: instagram.com/bekzook/
Work and Travel-men barǧan studentter üşın bır ǧana jūmys jasau azdyq etedı. Sebebı şyǧyndardy jaba almai qalu qaupı bar. Sol üşın taǧy bır tabys közın ızdeidı. Bekzada da solai bolǧan. «Amerikada ekınşı jūmys tapqan kezde qatty quandym. Degenmen qiyn sätterde boldy. Mäselen, Türkiiadan kelgen menedjerdıŋ qarym-qatynasy oŋaiǧa soqpady», – deidı.
Bıraq barlyq kedergıge qaramastan, ol bükıl şyǧyndy ötep, tıptı artyq aqşa tauyp qaitqanyn jetkızdı. Bekzada däl qazırgı uaqytta alǧan täjıribesı onyŋ ışkı düniesın keŋeitıp, ömırlık ūstanymdaryn özgertkenın atap öttı:
«Work and Travel baǧdarlamasynan basty kütkenım – tek qana täjıribe jinau boldy. İä, köbırek aqşa jinaudy da armandadym, alaida ol eŋ maŋyzdy boldy dep aita almaimyn. Bastysy – mūhit asyp, el-jer körıp, özımnıŋ ışkı şekaralarymnan asqym keldı. Qazır artqa qarasam, tolyqtai öz maqsatyma jettım dep aita alamyn», – deidı.
Foto: Ajar Şynybai
Bekzada ötken jazǧy täjıribesın eske alyp, qatelıkterınen sabaq alǧanyn da aitty:
«Amerikaǧa köp jük alyp ketpes edım, tek qana bır kışkentai chemodanmen baruşy edım», – deidı.
Būl keŋes şyǧyndardy azaitudyŋ maŋyzdylyǧyn körsetedı: mūqiiat josparlau, ekınşı jūmys tabu jäne qajetsız jüktı azaitu – tabystyŋ kıltı.
JERGILIKTI MENEDJERDIŊ OIY
Rehoboth Beach-tegı Zelky’s Beach Arcade menedjerı Keti Kampusano jyl saiyn halyqaralyq studenttermen jūmys ısteidı. Onyŋ aituynşa, mūndaǧy turistık mausymdy halyqaralyq qatysuşylardyŋ kömegınsız elestetudıŋ özı qiyn.
«Bızdıŋ kışkentai jaǧalauymyzda jyl boiy bırneşe jüz ǧana adam tūrady, bıraq jazda turister sany 150 myŋǧa deiın ösedı. Üş arkadamyzdy tolyq jūmys ıstetu üşın bızge köp qyzmetker qajet. Sondyqtan dükenderdı basqaru jäne qonaqtarǧa qyzmet körsetu üşın halyqaralyq studentterge qatty süienemız», – deidı ol.
Foto: instagram.com/kayteecamp/
Keti qazaqstandyq studentter turaly erekşe pıkır bıldırdı:
«Men Qazaqstannan kelgen qatysuşylardyŋ öte meiırımdı, sabyrly jäne eŋbekqor ekenın baiqadym. Bız jaldaǧan qazaq jastarynyŋ barlyǧy da bızdıŋ komandada tamaşa qyzmetker boldy», – deidı ol.
Foto: Ajar Şynybai
JAŊADAN KELGENDER ÜŞIN QİYNDYQTYŊ BIRI – TIL
«Bızdıŋ salada, äsırese syilyqtar bölımınde, üirenetın mälımetter öte köp. Būl aqparatty este saqtap, qonaqtarǧa senımdı türde tüsındıru tıptı keibır amerikalyqtar üşın de qiyn. Sondyqtan bız jaŋa qyzmetkerlerge alǧaşqy künnen bastap qajettı bılımdı üiretetın arnaiy daiyndyq ötkızemız jäne täjıribelı komanda müşelerı ärqaşan kömekke daiyn», – dep tüsındırdı Keti.
Baǧdarlamanyŋ qarjylyq jaǧy da studentterge oŋai emes: «Men onyŋ öte qymbat ekenın bılemın. Oǧan qosa tūrǧyn üi jaldau jäne tamaqtanu şyǧyndary bar, tört aidyŋ ışınde ol öte köp aqşaǧa ainaluy mümkın. Köptegen student baǧdarlamanyŋ özıne ketken şyǧyndy ǧana ötei alady», – deidı ol.
Degenmen, Keti är student üşın būl täjıribenıŋ özınşe mädeni almasu ekenın atap öttı:
«Keibır studentter jūmys ıstep, aqşa jinap, soŋynan Amerikada saiahattai alady. Keibıreuler qymbat tamaqqa nemese syilyqtarǧa aqşa jūmsap, saiahatqa bara almaidy. Bıraq olar alysqa barmasa da, osynda keludıŋ özı – mädeni almasu. Tamaq, tabiǧat, jaŋa adamdar – mūnyŋ bärı olardyŋ elımen salystyrǧanda özgeşe», – deidı Keti.
Bolaşaq qatysuşylarǧa Ketidıŋ keŋesı qarapaiym:
«Aǧylşyn tılın jaqsartu üşın amerikalyq filmder men telehikaialardy tüpnūsqadaǧy tılde, subtitrmen körudı ūsynamyn. Būl AQŞ-taǧy söilesu jyldamdyǧy men slengke üirenuge kömektesedı», – deidı ol.
«Eger baǧdarlamanyŋ bır bölıgın özgertuge mümkındık bolsa, men onyŋ qūnyn qaita qarap, tepe-teŋdıktı ızder edım. Būl öte qymbat, al studentterdıŋ şyǧyn üşın uaiymdaǧanyn köru jüregımdı auyrtady», – dep qorytyndylady Keti.
İnfografika: Ajar Şynybai
Qazaqstandyq studentter arasynda Work&Travel baǧdarlamasy tek saiahattau qūraly ǧana emes, jaŋa mädenietterdı tanudan bastap özın-özı şyŋdaudyŋ bıregei mümkındıgıne ainalyp otyr. Bız baǧdarlamanyŋ özektılıgın tereŋ tüsınu üşın qazaqstandyq studentter arasynda saualnama jürgızdık. Nätijesınde jastardyŋ 47,4% taǧy da AQŞ-qa baruǧa qūlyqty. Al 42,1% ekıoily, tek 10,5% baǧdarlamaǧa endı qatysqysy kelmeidı.
Jalpy, orta eseppen alǧanda, Work&Travel-ge ketetın şyǧyn $3000–5000 aralyǧyn qūraidy. Būl somany tolyq ötep, qarjylai paida körgender de bar, alaida keibır qatysuşylar şyǧynyn ǧana jauyp qaitqan. Sondai-aq respondentterdıŋ 10%-ǧa juyǧy şyǧynǧa ūşyraǧanyn aitty. Ömırdıŋ tosyn syilary da ūmyt qalmaǧan: jūmys beruşımen kelıspeuşılık, tūrǧyn üiden tuyndaǧan qiyndyqtar, jergılıktı mädenietke beiımdelu qajettılıgı – osynyŋ bärı jastardyŋ şyŋdaluyna äser etken. Äitse de, köpşılık student ūsaq-tüiek kedergılerdı öz küşterımen nemese agenttıktıŋ kömegımen şeşudıŋ jolyn tapqan.
Work&Travel baǧdarlamasynyŋ eŋ qūndy jetıstıgı retınde jastar jaŋa jauapkerşılık pen derbestıkke qol jetkızgenderın, ömırlık maŋyzy bar täjıribe jinaqtaǧandaryn aitady. Aǧylşyn tılın jetıldıru, jaŋa dostar tabu jäne öz şekarasyn keŋeitu – būl baǧdarlamaǧa qatysudyŋ basty igılıgı retınde belgılengen. Soǧan qaramastan, agenttık qyzmetıne bailanysty közqarastar ekıge bölınedı: bır studentter joǧary deŋgeide kömek alǧandaryn aitsa, basqalary köp närsenı öz betınşe şeşuge mäjbür bolǧanyn jasyrmaidy.
Work and Travel bügınde qos qyrly sipatqa ie: mädeni almasu jobasy nemese halyqaralyq studentterge arnalǧan kommersiialyq qyzmet. Ol qatysuşylarǧa jaŋa täjıribe jinap, tabys tabuǧa mümkındık bergenımen, ösıp kele jatqan şyǧyndar men tabystyŋ tūraqsyzdyǧy būl sapardy barşaǧa bırdei qoljetımdı ete bermeidı.
Qarjylyq täuekel, tıldık daiyndyq deŋgeiı jäne jūmys şarttary är student üşın nätijenı mülde özgeşe etedı. Bırı üşın būl – käsıbi jäne mädeni serpılıs, endı bırı üşın – qymbatqa tüsetın synaq.
Baǧdarlamanyŋ aldaǧy taǧdyry onyŋ bastapqy mädeni missiiasyn saqtai otyryp, qatysuşylar üşın ekonomikalyq tepe-teŋdıktı qalai qamtamasyz ete alatynyna tıkelei bailanysty bolmaq.
Ajar Şynybai
