فوتو: اجار شىنىباي
جىل سايىن مىڭداعان قازاقستاندىق ستۋدەنت اقش-تاعى Work and Travel باعدارلاماسىنا قاتىسادى. باستاپقىدا مادەني الماسۋدى ماقسات ەتكەن بۇل جوبا بۇگىندە جاستار ءۇشىن تابىس تابۋ مەن شەتەلدىك تاجىريبە جيناۋدىڭ اراسىنداعى تاڭداۋعا اينالعان.
راسىمەن باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى وزگەرىپ كەتتى مە؟ ءاپ-ادەمى باستاما كوممەرتسيالىق جوباعا اينالىپ كەتپەدى مە؟ بۇل سۇراقتاردىڭ جاۋابى قازاقستاندىق كوپتەگەن جاستىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى، ويتكەنى باعدارلاماعا قاتىسۋ قوماقتى قارجىلىق تاۋەكەلدى تالاپ ەتەدى. اسىرەسە شىعىندار مەن تابىستىڭ اراسىنداعى الشاقتىق – ەڭ ۇلكەن تۇيتكىل، ول ستۋدەنتتەردى دە، ولاردىڭ اتا-انالارىن دا ويلاندىرادى.
شىعىنداردىڭ اۋىرتپالىعى
Work and Travel – اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اساتىن J-1 ۆيزالىق باعدارلاما، ول ستۋدەنتتەرگە جازعى دەمالىستا (ادەتتە 3–4 اي) جۇمىس ىستەۋگە جانە ساياحاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. رەسمي تۇردە مادەني الماسۋعا باعىتتالعان جوبا 1961 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى جانە الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىنەن ستۋدەنتتەردى قابىلدايدى. 2024 جىلى الەم بويىنشا 107 023 ستۋدەنت، سونىڭ ىشىندە قازاقستاننان 3682 قاتىسۋشى بولدى.
قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ءۇشىن بۇل – شەتەلدە جۇمىس جاساۋ تاجىريبەسىن ارتتىرۋ مەن اعىلشىن ءتىلىن جەتىلدىرۋدىڭ تانىمال جولى. بىراق قارجىلىق جاعى كوپشىلىكتىڭ اياعىنا تۇساۋ بولىپ تۇر.
باعدارلاماعا قاتىسۋ قۇنى ەداۋىر جوعارى جانە جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. 2025 جىلى ۆيزا الۋعا كونسۋلدىق الىم $185 بولسا، 2026 جىلعى قاتىسۋشىلار ءۇشىن اقش ۇكىمەتىنىڭ جاڭا Visa Integrity Fee ەنگىزۋىنە بايلانىستى جالپى ۆيزا قۇنى $435-كە دەيىن وسەدى (قوسىمشا $250 الىم قوسىلادى). بۇل وزگەرىس كوپتەگەن ستۋدەنتتىڭ جوسپارىن بۇزۋى مۇمكىن، ويتكەنى قازىردىڭ وزىندە شىعىندار اۋىر.
باعدارلاما قۇنىنا كىرمەيتىن تولەمدەر:
-
SEVIS جۇيەسىنە تىركەۋ – $35 (ستۋدەنتتەردىڭ مالىمەتتەرىن ساقتايتىن جۇيە).
-
اگەنتتىك قىزمەتى – قازاقستانداعى اگەنتتىكتەر $100–200 الادى، وعان قۇجاتتاردى دايىنداۋ جانە باعدارلاما بارىسىنداعى قولداۋ كىرەدى.
-
اۋە بيلەتتەرى – قازاقستاننان نيۋ-يورككە نەمەسە باسقا قالالارعا بارىپ-قايتۋ شامامەن $800–1500.
-
تۇرعىن ءۇي جانە تۇرمىس – اپتاسىنا $125–200 (جالعا الۋ), تاماق جانە ترانسپورت ايىنا $200–500.
-
قوسىمشا شىعىندار – العاشقى كۇندەرگە $500–1000 قاجەت. جالپى العاندا، قاتىسۋشىلاردىڭ ورتاشا شىعىنى $3000–5000 قۇرايدى، ال ۆيزا بەرۋدەن باس تارتقان جاعدايدا كەمىندە $500 جوعالتۋ قاۋپى بار.
بۇل سومالار قازاقستاندىق ورتاشا تابىستى (شامامەن 300 000–400 000 تەڭگە ايىنا) ەسكەرگەندە وتە اۋىر: ستۋدەنتتەردىڭ كوبىسى نەسيە الادى نەمەسە اتا-اناسىنان كومەك سۇرايدى. بۇل قارجىلىق اۋىرتپالىق باعدارلامانىڭ كوممەرتسيالىق سيپاتىن كۇشەيتەدى.
كوپتەگەن ستۋدەنت ساعاتىنا $13–18 جالاقى الادى، بىراق تۇرعىن ءۇي (~$125–200/اپتا), تاماق (~$200–400/اي) جانە سالىقتار شىعىندى كوبەيتەدى. اتا-انالار ءۇشىن بۇل – بالالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قارجىلىق تۇراقتىلىعى تۋرالى ماسەلە جانە رومانتيكالىق «امەريكاندىق ارماننىڭ» شىنايى قۇنى.
الەۋمەتتىك-مادەني جانە مانساپتىق ءمانى
قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ تاجىريبەسى باعدارلامانىڭ ەكىجاقتى سيپاتىن كورسەتەدى: ءبىر جاعىنان – مادەنيەت الماسۋ، ەكىنشى جاعىنان – قارجىلىق كۇرەس. جوباعا ءتورت رەت قاتارىنان قاتىسقان مۋسليما وسىلاي شىڭدالعانىن ايتادى.
فوتو: instagram.com/iitsmuslima/
«80% ستۋدەنتتەر تەك اقشا تابۋ ءۇشىن بارادى دەپ ويلايمىن، بىراق بۇل 50/50 بولۋى كەرەك: تابىس تابۋمەن قاتار، ەلدىڭ كورىكتى جەرلەرىنە بارۋ جانە اعىلشىن ءتىلىن دامىتۋ قاجەت»، – دەيدى ول.
مۋسليمانىڭ تاجىريبەسىندە ەڭ تابىستى جۇمىس – housekeeper رولىندە بولعان، وندا كۇنىنە $50-150 شايپۇل الۋعا بولادى دەپ ءبولىستى ول.
فوتو: اجار شىنىباي
«نيۋ-يورك، چيكاگو سياقتى ۇلكەن شتاتتارعا بارعاندا، ءزاۋلىم عيماراتتاردى كورۋ كىشكەنتاي جەڭىس سياقتى. بىراق قيىندىقتار دا بولدى. ءبىر جازدا 3–4 شتات اۋىستىردىم، اۋەجايدا 3–4 كۇن تۇنەۋگە تۋرا كەلگەن كەزدەر بولدى. وسى قيىندىقتار ماعان ۇلكەن تاجىريبە بەردى»، – دەپ ەسكە الادى ول.
ال SDU ستۋدەنتى بەكزادا (باعدارلاماعا العاش رەت قاتىسقان) اقش-تاعى العاشقى كۇندەرىنە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانىن ايتادى. نيۋ-يوركتە تۇراقتاعاننان كەيىن كىشكەنتاي Rehoboth Beach قالاسىنا كەلگەندە اۋا رايىنىڭ كۇرت سالقىنداۋى مەن جۇمىس كەستەسىنە ۇيرەنۋ قيىندىق تۋدىرعان.
فوتو: instagram.com/bekzook/
Work and Travel-مەن بارعان ستۋدەنتتەر ءۇشىن ءبىر عانا جۇمىس جاساۋ ازدىق ەتەدى. سەبەبى شىعىنداردى جابا الماي قالۋ قاۋپى بار. سول ءۇشىن تاعى ءبىر تابىس كوزىن ىزدەيدى. بەكزادا دا سولاي بولعان. «امەريكادا ەكىنشى جۇمىس تاپقان كەزدە قاتتى قۋاندىم. دەگەنمەن قيىن ساتتەردە بولدى. ماسەلەن، تۇركيادان كەلگەن مەنەدجەردىڭ قارىم-قاتىناسى وڭايعا سوقپادى»، – دەيدى.
بىراق بارلىق كەدەرگىگە قاراماستان، ول بۇكىل شىعىندى وتەپ، ءتىپتى ارتىق اقشا تاۋىپ قايتقانىن جەتكىزدى. بەكزادا ءدال قازىرگى ۋاقىتتا العان تاجىريبەسى ونىڭ ىشكى دۇنيەسىن كەڭەيتىپ، ومىرلىك ۇستانىمدارىن وزگەرتكەنىن اتاپ ءوتتى:
«Work and Travel باعدارلاماسىنان باستى كۇتكەنىم – تەك قانا تاجىريبە جيناۋ بولدى. ءيا، كوبىرەك اقشا جيناۋدى دا ارماندادىم، الايدا ول ەڭ ماڭىزدى بولدى دەپ ايتا المايمىن. باستىسى – مۇحيت اسىپ، ەل-جەر كورىپ، ءوزىمنىڭ ىشكى شەكارالارىمنان اسقىم كەلدى. قازىر ارتقا قاراسام، تولىقتاي ءوز ماقساتىما جەتتىم دەپ ايتا الامىن»، – دەيدى.
فوتو: اجار شىنىباي
بەكزادا وتكەن جازعى تاجىريبەسىن ەسكە الىپ، قاتەلىكتەرىنەن ساباق العانىن دا ايتتى:
«امەريكاعا كوپ جۇك الىپ كەتپەس ەدىم، تەك قانا ءبىر كىشكەنتاي چەمودانمەن بارۋشى ەدىم»، – دەيدى.
بۇل كەڭەس شىعىنداردى ازايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى: مۇقيات جوسپارلاۋ، ەكىنشى جۇمىس تابۋ جانە قاجەتسىز جۇكتى ازايتۋ – تابىستىڭ كىلتى.
جەرگىلىكتى مەنەدجەردىڭ ويى
Rehoboth Beach-تەگى Zelky’s Beach Arcade مەنەدجەرى كەتي كامپۋتسانو جىل سايىن حالىقارالىق ستۋدەنتتەرمەن جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداعى تۋريستىك ماۋسىمدى حالىقارالىق قاتىسۋشىلاردىڭ كومەگىنسىز ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن.
ء«بىزدىڭ كىشكەنتاي جاعالاۋىمىزدا جىل بويى بىرنەشە ءجۇز عانا ادام تۇرادى، بىراق جازدا تۋريستەر سانى 150 مىڭعا دەيىن وسەدى. ءۇش اركادامىزدى تولىق جۇمىس ىستەتۋ ءۇشىن بىزگە كوپ قىزمەتكەر قاجەت. سوندىقتان دۇكەندەردى باسقارۋ جانە قوناقتارعا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن حالىقارالىق ستۋدەنتتەرگە قاتتى سۇيەنەمىز»، – دەيدى ول.
فوتو: instagram.com/kayteecamp/
كەتي قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر تۋرالى ەرەكشە پىكىر ءبىلدىردى:
«مەن قازاقستاننان كەلگەن قاتىسۋشىلاردىڭ وتە مەيىرىمدى، سابىرلى جانە ەڭبەكقور ەكەنىن بايقادىم. ءبىز جالداعان قازاق جاستارىنىڭ بارلىعى دا ءبىزدىڭ كوماندادا تاماشا قىزمەتكەر بولدى»، – دەيدى ول.
فوتو: اجار شىنىباي
جاڭادان كەلگەندەر ءۇشىن قيىندىقتىڭ ءبىرى – ءتىل
ء«بىزدىڭ سالادا، اسىرەسە سىيلىقتار بولىمىندە، ۇيرەنەتىن مالىمەتتەر وتە كوپ. بۇل اقپاراتتى ەستە ساقتاپ، قوناقتارعا سەنىمدى تۇردە ءتۇسىندىرۋ ءتىپتى كەيبىر امەريكالىقتار ءۇشىن دە قيىن. سوندىقتان ءبىز جاڭا قىزمەتكەرلەرگە العاشقى كۇننەن باستاپ قاجەتتى ءبىلىمدى ۇيرەتەتىن ارنايى دايىندىق وتكىزەمىز جانە تاجىريبەلى كوماندا مۇشەلەرى ارقاشان كومەككە دايىن»، – دەپ ءتۇسىندىردى كەتي.
باعدارلامانىڭ قارجىلىق جاعى دا ستۋدەنتتەرگە وڭاي ەمەس: «مەن ونىڭ وتە قىمبات ەكەنىن بىلەمىن. وعان قوسا تۇرعىن ءۇي جالداۋ جانە تاماقتانۋ شىعىندارى بار، ءتورت ايدىڭ ىشىندە ول وتە كوپ اقشاعا اينالۋى مۇمكىن. كوپتەگەن ستۋدەنت باعدارلامانىڭ وزىنە كەتكەن شىعىندى عانا وتەي الادى»، – دەيدى ول.
دەگەنمەن، كەتي ءار ستۋدەنت ءۇشىن بۇل تاجىريبەنىڭ وزىنشە مادەني الماسۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى:
«كەيبىر ستۋدەنتتەر جۇمىس ىستەپ، اقشا جيناپ، سوڭىنان امەريكادا ساياحاتتاي الادى. كەيبىرەۋلەر قىمبات تاماققا نەمەسە سىيلىقتارعا اقشا جۇمساپ، ساياحاتقا بارا المايدى. بىراق ولار الىسقا بارماسا دا، وسىندا كەلۋدىڭ ءوزى – مادەني الماسۋ. تاماق، تابيعات، جاڭا ادامدار – مۇنىڭ ءبارى ولاردىڭ ەلىمەن سالىستىرعاندا وزگەشە»، – دەيدى كەتي.
بولاشاق قاتىسۋشىلارعا كەتيدىڭ كەڭەسى قاراپايىم:
«اعىلشىن ءتىلىن جاقسارتۋ ءۇشىن امەريكالىق فيلمدەر مەن تەلەحيكايالاردى تۇپنۇسقاداعى تىلدە، سۋبتيترمەن كورۋدى ۇسىنامىن. بۇل اقش-تاعى سويلەسۋ جىلدامدىعى مەن سلەنگكە ۇيرەنۋگە كومەكتەسەدى»، – دەيدى ول.
«ەگەر باعدارلامانىڭ ءبىر بولىگىن وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بولسا، مەن ونىڭ قۇنىن قايتا قاراپ، تەپە-تەڭدىكتى ىزدەر ەدىم. بۇل وتە قىمبات، ال ستۋدەنتتەردىڭ شىعىن ءۇشىن ۋايىمداعانىن كورۋ جۇرەگىمدى اۋىرتادى»، – دەپ قورىتىندىلادى كەتي.
ينفوگرافيكا: اجار شىنىباي
قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر اراسىندا Work&Travel باعدارلاماسى تەك ساياحاتتاۋ قۇرالى عانا ەمەس، جاڭا مادەنيەتتەردى تانۋدان باستاپ ءوزىن-ءوزى شىڭداۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگىنە اينالىپ وتىر. ءبىز باعدارلامانىڭ وزەكتىلىگىن تەرەڭ ءتۇسىنۋ ءۇشىن قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزدىك. ناتيجەسىندە جاستاردىڭ 47,4% تاعى دا اقش-قا بارۋعا قۇلىقتى. ال 42,1% ەكىويلى، تەك 10,5% باعدارلاماعا ەندى قاتىسقىسى كەلمەيدى.
جالپى، ورتا ەسەپپەن العاندا، Work&Travel-گە كەتەتىن شىعىن $3000–5000 ارالىعىن قۇرايدى. بۇل سومانى تولىق وتەپ، قارجىلاي پايدا كورگەندەر دە بار، الايدا كەيبىر قاتىسۋشىلار شىعىنىن عانا جاۋىپ قايتقان. سونداي-اق رەسپوندەنتتەردىڭ 10%-عا جۋىعى شىعىنعا ۇشىراعانىن ايتتى. ءومىردىڭ توسىن سىيلارى دا ۇمىت قالماعان: جۇمىس بەرۋشىمەن كەلىسپەۋشىلىك، تۇرعىن ۇيدەن تۋىنداعان قيىندىقتار، جەرگىلىكتى مادەنيەتكە بەيىمدەلۋ قاجەتتىلىگى – وسىنىڭ ءبارى جاستاردىڭ شىڭدالۋىنا اسەر ەتكەن. ايتسە دە، كوپشىلىك ستۋدەنت ۇساق-تۇيەك كەدەرگىلەردى ءوز كۇشتەرىمەن نەمەسە اگەنتتىكتىڭ كومەگىمەن شەشۋدىڭ جولىن تاپقان.
Work&Travel باعدارلاماسىنىڭ ەڭ قۇندى جەتىستىگى رەتىندە جاستار جاڭا جاۋاپكەرشىلىك پەن دەربەستىككە قول جەتكىزگەندەرىن، ومىرلىك ماڭىزى بار تاجىريبە جيناقتاعاندارىن ايتادى. اعىلشىن ءتىلىن جەتىلدىرۋ، جاڭا دوستار تابۋ جانە ءوز شەكاراسىن كەڭەيتۋ – بۇل باعدارلاماعا قاتىسۋدىڭ باستى يگىلىگى رەتىندە بەلگىلەنگەن. سوعان قاراماستان، اگەنتتىك قىزمەتىنە بايلانىستى كوزقاراستار ەكىگە بولىنەدى: ءبىر ستۋدەنتتەر جوعارى دەڭگەيدە كومەك العاندارىن ايتسا، باسقالارى كوپ نارسەنى ءوز بەتىنشە شەشۋگە ءماجبۇر بولعانىن جاسىرمايدى.
Work and Travel بۇگىندە قوس قىرلى سيپاتقا يە: مادەني الماسۋ جوباسى نەمەسە حالىقارالىق ستۋدەنتتەرگە ارنالعان كوممەرتسيالىق قىزمەت. ول قاتىسۋشىلارعا جاڭا تاجىريبە جيناپ، تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىمەن، ءوسىپ كەلە جاتقان شىعىندار مەن تابىستىڭ تۇراقسىزدىعى بۇل ساپاردى بارشاعا بىردەي قولجەتىمدى ەتە بەرمەيدى.
قارجىلىق تاۋەكەل، تىلدىك دايىندىق دەڭگەيى جانە جۇمىس شارتتارى ءار ستۋدەنت ءۇشىن ناتيجەنى مۇلدە وزگەشە ەتەدى. ءبىرى ءۇشىن بۇل – كاسىبي جانە مادەني سەرپىلىس، ەندى ءبىرى ءۇشىن – قىمباتقا تۇسەتىن سىناق.
باعدارلامانىڭ الداعى تاعدىرى ونىڭ باستاپقى مادەني ميسسياسىن ساقتاي وتىرىپ، قاتىسۋشىلار ءۇشىن ەكونوميكالىق تەپە-تەڭدىكتى قالاي قامتاماسىز ەتە الاتىنىنا تىكەلەي بايلانىستى بولماق.
اجار شىنىباي
