بريۋس لي ءومىرىنىڭ بەس جۇمباعى

331

1980 مەن 1990 جىلدارى، ءتىپتى ودان كەيىنگى ۋاقىتتا دا بۋىنى بەكىپ كەلە جاتقان جاستار بريۋس لي ونەرىن قۇرمەت تۇتتى. ەرەكشە باعالادى. ميلليونداعان جاسوسپىرىمدەر كاراتە، كۋنگ-فۋ جانە ۋ-شۋ مەكتەپتەرىنىڭ ەسىگىن قاقتى، ەلىكتەدى. بريۋس لي - قىتايلىق كينواكتەرلاردىڭ ىشىندە ءوزىن الەمگە مويىنداتقان العاشقى تۇلعا. بىراق، شىعىس جەكپە-جەگى مايتالمانىنىڭ عۇمىرى جۇمباققا تولى بولدى.

گونكونگتا وسكەن بالا اقش-قا قالاي جەتتى؟ بۇل سۇراق جاۋاپسىز ەمەس. يپ مان ۇستازىنان تاربيە العان لي سياولۋن (كىشكەنتاي كەزىندەگى اتى) ءوز ەسەسىن ەشكىمگە جىبەرە قويماعان. بىردە توبەلەستەردىڭ بىرىندە ول «تريادا» باسشىسىنىڭ ۇلىن ۇرىپ كەتەدى. ۇلدارى امان-ەسەن ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن سول كەزدە ءبريۋستىڭ اتا-اناسى ونى اقش-قا جونەلتۋدى ءجون كورەدى. سوندا ءوزىنىڭ ونەرىن شاكىرت تاربيەلەۋگە ارناعان تۇلعا قىتايلىقتار تاراپىنان قىسىمعا دا ۇشىراعان. ءوز ونەرىن وزگەلەردىڭ ۇيرەنۋىنە قارسى بولعان قىتايلىقتار الدىن الۋ ءۇشىن تالاي ايلا-شارعىعا بارعان. ءتىپتى، ۆونگ دجەك مان ەسىمدى شىعىس جەكپە-جەگىنىڭ شەبەرى شارت قويىپ، جەكپە-جەك وتكىزگەن. ەگەر جەڭسە، ءىسىن دوعارۋعا ۋادەسىن العان. بىراق، بريۋس ءليدى جەڭۋ «باقىتى» بۇيىرماعان. كەيىننەن فيلمدەرگە ءتۇسىپ، الەم نازارىن وزىنە اۋدارا ءبىلدى. لي چجەنفان (ەسەيگەندەگى ەسىمى) تابيعاتىنان فيزيكالىق تۇرعىدان مىعىم بولىپ كەلگەن. ونىڭ كوز ىلەسپەس شاپشاڭدىعىنا جان بالاسى تاڭدانباق تۇگىل، بايقاماي دا قالاتىن بولعان. ءتىپتى، سەكۋندىنا 24 كادر جاساي الاتىن كۇشكە يە كامەرالار دا بريۋس ءليدىڭ جىلدامدىعىن ءتۇسىرىپ ۇلگەرە المايدى ەكەن. بريۋس لي ۇنەمى قوزعالىستا، ۇنەمى جاتتىعۋ جاساۋدان تالماعان. ونىڭ ءبىر جۇمباعى دا – وسىندا. ول جۇگىرۋگە اپتانىڭ 6 التى كۇنىندە 4 ساعاتتان ارناعان. جاي جۇرگەندە دە جاتتىعۋ امالدارىن جاساپ جۇرگەن. كوپتەگەن تۇلعالار بريۋس ءليدى ۇلگى تۇتۋدى ۇگىتتەگەنمەن، ونىڭ جاتتىعۋ جاساۋ ءستيلىن، تاماقتانۋىن جانە ومىرلىك ۇستانىمىن ۇستانۋعا قارسى. كەي مەديتسينا ماماندارى تۇلعانىڭ ءولىمىن - وزىنە ارتىق فيزيكالىق جاتتىعۋ جاساۋىنان دەپ تە تۇسىندىرەدى.

بريۋس لي - «سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى» بولعان. ول جالعىز شىعىس جەكپە-جەگىمەن شەكتەلىپ قانا قالماي، بي، بوكس جانە فيلوسوفيا عىلىمىمەن اينالىسقان. وعان تاعى اكتەرلىق شەبەرلىگىن قوسىڭىز. 1958 جىلى، 18 جاسىندا بريۋس لي چا-چا-چا بيىنەن گونكونگتىڭ چەمپيونى اتانعان. ءدال سول جىلى بوكستان دا قارسىلاس شاق كەلتىرمەي، توپ جارعان. ءبىر قىزىعى، بريۋس لي قانى تازا قىتاي دەپ تە ەسەپتەلمەيدى. ونىڭ اتاسىنىڭ اناسى نەمىس ۇلتىنان بولعان. سول كەزدە قالىپتاسقان كەي كوزقاراستار بويىنشا «جەكپە-جەكپەن اينالىساتىن ادامداردا «مي» بولمايدى» دەگەن تۇسىنىكتى جوققا شىعاردى. ول ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىندە فلوسوفيادان ءدارىس العان. كەيىننەن وقۋدى تاستاپ، ءوزىنىڭ جەكە مەكتەبىن اشقان. ءبىر قىزىعى، قانشا قاشىقتىقتا بولسا دا، ساباق ۋاقىتىنان ەش كەشىكپەگەن دەگەن دە دەرەكتەر بار. وسىنشاما ىسپەن شۇعىلدانۋعا ۋاقىت تابا ءبىلۋ – بريۋس لي ءومىرىنىڭ ءبىر جۇمباق تۇسى. بريۋس لي ۇلكەن جەتىستىكتى باعىندىرۋ ءۇشىن الدىنا ماقسات قويا بىلگەن. ول ءوزىنىڭ جەڭىس شىڭىن باعىندىرۋ ءۇشىن، سان ءتاسىلدى پايدالانعان. ءتىپتى، العا قويعان ماقساتتارىن ۇمىتىپ قالماۋ ءۇشىن قويىن داپتەرىنە ءتۇرتىپ الاتىن دا بولعان. 1969 جىلى ول ءوزىنىڭ كىتاپشاسىنا تومەندەگىدەي جازبا قالدىرعان ەكەن. - مەن بريۋس ءليمىن. الداعى ۋاقىتتا امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى ەڭ كوپ تابىس تاباتىن «جۇلدىز» اتانامىن. فيلمدەردە باستى ءرولدى سومدايتىن بولامىن. 1970 جىلدان باستاپ مەنىڭ الەمگە ايتار «ءسوزىم» بولادى. ال 1980 جىلعا دەيىن مەنىڭ ەنشىمە 10 ميلليون دوللار تۇسەدى. ودان كەيىن باقىت قۇشاعىندا شالقىپ ءومىر سۇرەتىن بولامىن، - دەگەن. دەگەنمەن، تورتكۇل دۇنيە تانىعان تۇلعانىڭ عۇمىرى بۇل جوسپارىن تولىقتاي ورىنداۋىنا مۇمكىندىك بەرمەدى. بريۋس لي سالاۋاتتى ءومىر سالتىن تولىق ۇستانعان. تەمەكى شەگىپ، اراق ىشپەگەن. ال اكەسى لي حوي چۋەن تەمەكىگە وتە قۇمار بولعان ەكەن. دەسە دە بريۋس لي دۇنيە سالعاننان كەيىن، دارىگەرلەر ونىڭ اسقازانىنان ەسىرتكى «ىزدەرىن» انىقتاعان دەگەن دە جۇمباق دەرەكتەر بار.

بريۋس لي 1973 جىلى 20 شىلدە كۇنى گونكونگتا كوز جۇمدى. كوپ ادامدار سەنە دە قويعان جوق. ءتىپتى، مالايزيالىقتار سوڭعى ءتۇسىپ جاتقان «ءولىم ويىنى» ءفيلمى الدىنداعى جارناما رەتىندە قارادى. بىراق، تانىمال تۇلعانىڭ دۇنيە سالعانى اقيقات ەدى. ەرتەسىنە-اق از عانا تارالىممەن شىعاتىن گازەتتەر ەكى ەسە سانىن ارتتىرىپ، شىعىس جەكپە-جەگى شەبەرىنىڭ دۇنيە سالعانىن جالپاق الەمگە جاريا ەتتى. سول كۇننەن باستاپ بريۋس لي ءولىمى جايلى «اڭىز» دۇنيەنى كەزىپ كەتتى. ال ءولىمى بولسا جۇمباق كۇيدە قالدى. بريۋس لي دۇنيە سالعاننان كەيىن ولىمىنە بايلانىستى ءتۇرلى سىبىستار شىقتى. باستى اقپارات بويىنشا، كينوعا ءتۇسۋ ساتىندە ءدارى (اسپيرين) ىشكەن تۇلعا كەيىننەن ەسىنەن تانىپ، ورنىنان تۇرا الماي كوز جۇمعان. بىراق، بۇل ءبىر قورىتىندى عانا. ونى بىرەۋلەر وزگە ءبىر شىعىس جەكپە-جەگىنىڭ شەبەرىنىڭ قولىنان قازا تاپقان دەپ ايتادى. بريۋس لي ولىمىنە قاتىستى تاعى ءبىر «اڭىز» بار. ول جاي كۇندەرى مەن كينوعا ءتۇسۋ كەزىندە ءبىر ەرەكشە جاتتىعۋدى ورىنداۋدى ەش ىسكە اسىرا الماي جۇرەدى. سول كۇنى كينوعا ءتۇسۋ كەزىندە تانىس ەمەس ءبىر ادام سول جاتتىعۋدى بريۋس ليگە ۇيرەتپەك بولىپ، ورتاعا شاقىرادى. جۇرتشىلىق الدىندا وقىس قيمىل جاساعان بەيتانىس ادام بريۋستىڭ باسىنان سوققى جاساعان. كۇتپەگەن سوققىدان قۇلاعان اكتەر سول ساتتە كوز جۇمعان. ال بەيتانىس ادام بولسا ءىزىم-عايىم جوق بولىپ كەتكەن. ەشكىم دە تانىمايتىن بولىپ شىققان. تەك ءبىر عانا اكتەرلاردىڭ بەتىن ارلەۋشى بەيتانىس ادامنىڭ ءتۇسىرىلىم الدىندا «ول ولۋگە ءتيىستى» دەگەن ءسوزدى قايتالاپ جۇرگەنىن ەستىگەن. جۇرتشىلىق ونى «تريادا» باسكەسەرلەر توبىنىڭ مۇشەسى دەپ توپشىلاعان. بەيتانىس ادام قيمىلى كەز كەلگەن ادامدى سول ساتتە، ءبىر ايدان، ءتىپتى ءبىر جىلدان كەيىن دە ولىمگە اكەلەتىن سوققى بولعانىن ايتۋشىلار كوپ. جانە سول سوققى بريۋس لي ءولىمىنىڭ سەبەپكەرى دە سانالدى. جىلدار وتسە دە بريۋس لي ولىمىنە قاتىستى قۇپيا تولىق اشىلمادى. تەك جۇمباق جاعدايلار عانا اڭىز بولىپ ايتىلىپ قالدى. تانىمال تۇلعانىڭ ولىمىنە قاتىستى بۇل ەكى ەل اۋزىنداعى دەرەك قانا. ال وزگەلەرى قانشاما؟! ارقايسىسىنان ءبىر-ءبىر كىتاپ جازۋعا كەلەدى. ال ءۇشىنشى ءبىر اڭىز بويىنشا بريۋس ءليدىڭ ولىمىنە قىتايلىق سيقىرشى («قارا كولەڭكە») دۋاسىن سەبەپكەر رەتىندە قارايدى. ويتكەنى، ونىڭ ۇلى برەندون لي دا فيلمگە ءتۇسۋ ساتىندە كوز جۇمدى. شىعىس جەكپە-جەگىنىڭ حاس شەبەرى، اكتەر، رەجيسسەر، پروديۋسسەر، ستسەناريست، فيلوسوف بريۋس لي ۇلىنىڭ ماڭدايىنا دا اكە ءولىمىنىڭ تاعدىرى جازىلىپتى. كەزەكتى ءبىر فيلمگە ءتۇسىپ جاتقان برەندەن ءليدى قاراقشىلار اتۋ كەرەك بولادى. ءتۇسىرىلىم ساتىندە تاپانشاعا ادام ولتىرەتىن كۇشكە يە وق سالىنعان. ناتيجەسىندە جاراقات العان برەندون كوپ قان جوعالتىپ، باقيلىق بولعان. ال تاپانشاعا وقتىڭ كىمنىڭ سالعانى سول كۇيىندە قۇپيا...

راسىندا دا، بريۋس لي - حح عاسىردىڭ ۇمىتىلماس تۇلعالارىنىڭ ءبىرى. ءوزى نەگىزى بەس-اق فيلمدە باستى ءرولدى ويناعانمەن، وعان ارنالعان 30-عا جۋىق فيلم تۇسىرىلگەن.

دايىنداعان انتون انتونوۆ

تاريح سويلەيدى پاراقشاسىنان

پىكىرلەر