فوتو: Facebook/Dina Mukamedkhan
13 قاراشادا ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە كورنەكتى عالىم، ابايتانۋشى قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ 110 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. ءىس-شارا اياسىندا قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ عىلىمي جانە رۋحاني مۇراسىن زەرتتەپ، ناسيحاتتاۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان دينا مۇحامەدحانعا لەۆ گۋميلەۆ اتىنداعى مەدال تابىستالدى.
دينا مۇحامەدحان بۇل ماراپاتتى جەكە ەڭبەگىنە بەرىلگەن باعا عانا ەمەس، ەڭ الدىمەن، تاريحي ادىلەتتىلىكتىڭ سالتانات قۇرۋى جانە قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ عىلىم مەن ۇلت رۋحانياتى الدىنداعى ەڭبەگىنىڭ مويىندالۋى دەپ باعالادى.
ماراپاتتىڭ مانىنە توقتالعان ول لەۆ گۋميلەۆتىڭ قايىم مۇحامەدحانوۆ تۋرالى ايتقان تاريحي ءسوزىن ەسكە الدى. ۇلى عالىم كەزىندە: «سىزدەردىڭ قازاقستاندا ءبىر قايسار قازاق بار. ول – عالىم قايىم مۇحامەدحانوۆ. قارلاگتاعىلاردىڭ ءبارى ودان قايسارلىقتى ۇيرەنگەن»، – دەگەن بولاتىن.
دينا مۇحامەدحاننىڭ پىكىرىنشە، لەۆ گۋميلەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن مەدالدىڭ قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ 110 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا تابىستالۋى ەكى عالىمنىڭ رۋحاني ۇندەستىگىن، ادالدىق پەن ازاماتتىق قايسارلىقتىڭ ساباقتاستىعىن ايقىندايدى.
ايتا كەتەيىك، دينا مۇحامەدحاننىڭ ءبىلىم جانە مادەنيەت سالاسىنداعى ەڭبەك جولىنا بيىل 50 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ىشىندە ول قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ عىلىمي، تاريحي جانە رۋحاني مۇراسىن ساقتاۋ، زەرتتەۋ جانە كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزگەن.
اتاپ ايتقاندا، 2005–2008 جىلدارى قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ ارحيۆىندەگى 1951 جىلى ابايدىڭ ادەبي مەكتەبى تۋرالى ديسسەرتاتسيانى قورعاۋ كەزىندە جازىلعان ستەنوگراممانى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىنا اتسالىسقان. سونداي-اق ارحيۆتىك قۇجاتتار نەگىزىندە 1930–1950 جىلدارداعى بىرقاتار تاريحي وقيعالاردى قايتا زەردەلەپ، عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋگە ۇلەس قوسقان.
زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە «قايىم تۋرالى ءسوز»، «قايىم: تاعدىر جانە كارلاگ»، «شاكارىم مەن قايىم تاعدىرلاس»، «اكە مەن بالا»، «حاتتار سويلەيدى»، «مەنىڭ انام – فارحينۋر»، «يلياس بوراگانسكي»، «الدىمدا اقىن اباي – تەمىرقازىق» جانە باسقا دا ەڭبەكتەر جارىق كورگەن. بۇگىندە ونىڭ باستاماسىمەن جانە جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن 25-تەن استام كىتاپ باسىلىپ شىققان. ولار ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا، كىتاپحانالارعا جانە وقىرمان قاۋىمعا تاراتىلىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار 2004 جىلى «مادەنيەت جانە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك» اتتى اۆتورلىق وقۋ كۋرسىن ازىرلەپ، ونى اقش پەن قازاقستاننىڭ بىرقاتار جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتقان.
2017 جىلى «ەل تاريحى ادامدار تاعدىرىندا» اتتى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ، وسى اتاۋمەن كىتاپ شىعارعان. جوبا اياسىندا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندەگى جاستار اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ءومىر جولى مەن ەستەلىكتەرىن جيناقتاعان. ناتيجەسىندە جەكە ادامداردىڭ تاعدىرى ارقىلى تۇتاس ەل تاريحىن تانىتاتىن، ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن دارىپتەيتىن ەڭبەك دۇنيەگە كەلگەن.
دينا مۇحامەدحاننىڭ ايتۋىنشا، قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ مۇراسىن ساقتاۋ جولىنداعى ەڭبەگىنە وسىدان جيىرما جىلداي بۇرىن گەرولد بەلگەر، عابباس قابىشۇلى، رابيعا سىزدىق، سەرگەي ءازىموۆ، مۇرات اۋەزوۆ سىندى بەلگىلى زيالى قاۋىم وكىلدەرى قولداۋ ءبىلدىرىپ، باتالارىن بەرگەن. ولاردىڭ سەنىمى مەن اماناتى وعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەگەن.
دينا مۇحامەدحان لەۆ گۋميلەۆ اتىنداعى مەدالدى قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ عىلىمعا ادالدىعى مەن ازاماتتىق قايسارلىعىنا كورسەتىلگەن قۇرمەت رەتىندە قابىلدايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل – تاريحي شىندىقتىڭ سالتانات قۇرۋى، ادىلەتتىلىكتىڭ ورنىعۋى. قايىمنىڭ مۇراسىن ساقتاۋ جولىنداعى باستى ماقساتىم – تاريحي شىندىقتى ۇرپاققا جەتكىزۋ، ۇلت رۋحانياتىنا قىزمەت ەتۋ جانە ادالدىق اماناتىنا قيانات جاساماۋ»، – دەدى ول.
