ارمەنيانىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا (ەاەو) جانە ەۋروپالىق وداققا (ەو) ءبىر مەزگىلدە مۇشە بولۋى مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى بۇل ەاەو-عا قاتىسۋشى باسقا مەملەكەتتەر ءۇشىن قاۋىپ توندىرەدى. مۇنداي قورىتىندى ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەستىڭ بايانداماسىندا ايتىلعان، دەپ حابارلايدى «ادىرنا» ءتىلشىسى ريا نوۆوستيگە سىلتەمە جاساپ.
قازاقستان، رەسەي، بەلارۋس جانە قىرعىزستان وكىلدەرىنەن قۇرالعان ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەس ارمەنياعا قاتىستى ەاەو تۋرالى شارتتىڭ قولدانىلۋىن توقتاتا تۇرۋدىڭ ىقتيمال سالدارى جونىندەگى باياندامانى ۇسىنعان.
«مەملەكەت ءبىر مەزگىلدە ەكى كەدەن وداعىنىڭ مۇشەسى بولا المايدى. ويتكەنى مۇنداي جاعدايدا نەگىزگى قاعيداتتاردى قاتار ساقتاۋ مۇمكىن ەمەس. ولارعا بىرىڭعاي كەدەندىك اۋماقتى ساقتاۋ، وسى اۋماقتا تاۋارلار مەن كولىك قۇرالدارىنىڭ كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋسىز، باج سالىعىن تولەۋسىز جانە كەدەندىك ءارى وزگە دە باقىلاۋ تۇرلەرىنەن وتپەي ەركىن قوزعالىسى، سونداي-اق ءۇشىنشى تاراپتارمەن تاۋار ساۋداسىن رەتتەۋدىڭ بىرىڭعاي شارالارىن قولدانۋ جاتادى»، – دەلىنگەن باياندامادا.
قۇجات اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا، ەاەو مەن ەو-دا بىرىڭعاي كەدەندىك رەتتەۋ جۇيەسى قالىپتاسقان جانە ءاربىر مۇشە مەملەكەت ءۇشىن مىندەتتى كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ ەرەجەلەرى قولدانىلادى.
ءار وداقتىڭ ءوز كەدەندىك اۋماعى بار. ونىڭ شەگىندە تاۋارلار دەكلاراتسيالاۋسىز جانە كەدەندىك باجدارسىز تاسىمالدانادى. سونىمەن قاتار ءاربىر بىرلەستىكتىڭ مۇشەلەرى ءۇشىنشى ەلدەردەن كەلەتىن تاۋارلارعا بىرىڭعاي كەدەندىك باج مولشەرلەمەلەرىن قولدانادى. الايدا ەكى وداقتىڭ ەرەجەلەرى ءبىر-بىرىنەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدى.
بۇدان بولەك، بايانداما اۆتورلارى ەاەو-نىڭ ۆەتنام، سەربيا، موڭعوليا، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، يندونەزيا جانە يرانمەن ەركىن ساۋدا تۋرالى كەلىسىمدەرى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل قۇجاتتار كەدەندىك تاريفتەردى ىرىقتاندىرۋدى كوزدەيدى.
«اتالعان كەلىسىمدەردى باسقا ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك اياسىندا قولدانۋ مۇمكىن ەمەس»، – دەپ كورسەتىلگەن قۇجاتتا.
سونداي-اق باياندامادا ارمەنيانىڭ ەۋروپالىق وداققا كىرۋ پروتسەسىن باستاۋ تۋرالى زاڭنامالىق شەشىمى جانە ەو-مەن ىنتىماقتاستىق باعىتتارىنا قاتىستى قابىلدانعان قۇجاتتار ەلدىڭ كەدەن سالاسىندا ەۋروپالىق تالاپتاردى ەنگىزۋگە نيەتتى ەكەنىن كورسەتەتىنى ايتىلعان. وسىنىڭ سالدارىنان ەاەو كەدەندىك شەكاراسىنىڭ ءبىر بولىگى وداقتىڭ كەدەن كودەكسىندە بەلگىلەنگەن تارتىپتەن وزگەشە رەجيمدە جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن.
قۇجات اۆتورلارىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل ەاەو-نىڭ بىرىڭعاي كەدەندىك كەڭىستىگىنە قاۋىپ توندىرەدى.
«مۇنداي جاعدايدا وداققا مۇشە مەملەكەتتەر ارمەنيا اۋماعىنان اكەلىنەتىن ءۇشىنشى ەلدەردىڭ بارلىق تاۋارىنىڭ ەاەو كەدەندىك اۋماعىنا زاڭدى تۇردە كىرگەنىن قايتا تەكسەرۋگە ءماجبۇر بولادى. بۇل ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاۋارلاردىڭ ەركىن قوزعالىسى جونىندەگى نەگىزگى قاعيداتتى بۇزادى»، – دەپ تۇسىندىرەدى بايانداما اۆتورلارى.
قۇجاتتا مۇنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەاەو-نىڭ ورتاق نارىعىنداعى تاۋارلار قىمباتتاپ، وداق ىشىندەگى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر وندىرۋشىلەرىنىڭ باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتارى مەن تابىسى تومەندەۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلعان.
باياندامادا ارمەنيانىڭ ەو-عا مۇشەلىگى ونىڭ ەاەو قۇرامىنداعى قاتىسۋىمەن ۇيلەسپەيتىنى كورسەتىلگەن. وسىعان بايلانىستى وداق ەلدەرى رەفەرەندۋم وتكىزىلگەنگە دەيىن ەرەۆاننىڭ ەاەو-عا قاتىسۋىن توقتاتا تۇرۋعا قۇقىلى ەكەنى ايتىلعان.
ارمەنيانىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا (ەاەو) جانە ەۋروپالىق وداققا (ەو) ءبىر مەزگىلدە مۇشە بولۋى مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى بۇل ەاەو-عا قاتىسۋشى باسقا مەملەكەتتەر ءۇشىن قاۋىپ توندىرەدى. مۇنداي قورىتىندى ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەستىڭ بايانداماسىندا ايتىلعان. بۇل تۋرالى Tengrinews.kz ريا نوۆوستي اگەنتتىگىنە سىلتەمە جاساپ حابارلادى.
رەسەي، بەلارۋس، قازاقستان جانە قىرعىزستان وكىلدەرىنەن قۇرالعان ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەس ارمەنياعا قاتىستى ەاەو تۋرالى شارتتىڭ قولدانىلۋىن توقتاتا تۇرۋدىڭ ىقتيمال سالدارى جونىندەگى باياندامانى ۇسىندى.
«مەملەكەت ءبىر مەزگىلدە ەكى كەدەن وداعىنىڭ مۇشەسى بولا المايدى. ويتكەنى مۇنداي جاعدايدا نەگىزگى قاعيداتتاردى قاتار ساقتاۋ مۇمكىن ەمەس. ولارعا بىرىڭعاي كەدەندىك اۋماقتى ساقتاۋ، وسى اۋماقتا تاۋارلار مەن كولىك قۇرالدارىنىڭ كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋسىز، باج سالىعىن تولەۋسىز جانە كەدەندىك ءارى وزگە دە باقىلاۋ تۇرلەرىنەن وتپەي ەركىن قوزعالىسى، سونداي-اق ءۇشىنشى تاراپتارمەن تاۋار ساۋداسىن رەتتەۋدىڭ بىرىڭعاي شارالارىن قولدانۋ جاتادى»، – دەلىنگەن باياندامادا.
قۇجات اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا، ەاەو مەن ەو-دا بىرىڭعاي كەدەندىك رەتتەۋ جۇيەسى قالىپتاسقان جانە ءاربىر مۇشە مەملەكەت ءۇشىن مىندەتتى كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ ەرەجەلەرى قولدانىلادى.
ءار وداقتىڭ ءوز كەدەندىك اۋماعى بار. ونىڭ شەگىندە تاۋارلار دەكلاراتسيالاۋسىز جانە كەدەندىك باجدارسىز تاسىمالدانادى. سونىمەن قاتار ءاربىر بىرلەستىكتىڭ مۇشەلەرى ءۇشىنشى ەلدەردەن كەلەتىن تاۋارلارعا بىرىڭعاي كەدەندىك باج مولشەرلەمەلەرىن قولدانادى. الايدا ەكى وداقتىڭ ەرەجەلەرى ءبىر-بىرىنەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدى.
بۇدان بولەك، بايانداما اۆتورلارى ەاەو-نىڭ ۆەتنام، سەربيا، موڭعوليا، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، يندونەزيا جانە يرانمەن ەركىن ساۋدا تۋرالى كەلىسىمدەرى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل قۇجاتتار كەدەندىك تاريفتەردى ىرىقتاندىرۋدى كوزدەيدى.
«اتالعان كەلىسىمدەردى باسقا ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك اياسىندا قولدانۋ مۇمكىن ەمەس»، – دەپ كورسەتىلگەن قۇجاتتا.
سونداي-اق باياندامادا ارمەنيانىڭ ەۋروپالىق وداققا كىرۋ پروتسەسىن باستاۋ تۋرالى زاڭنامالىق شەشىمى جانە ەو-مەن ىنتىماقتاستىق باعىتتارىنا قاتىستى قابىلدانعان قۇجاتتار ەلدىڭ كەدەن سالاسىندا ەۋروپالىق تالاپتاردى ەنگىزۋگە نيەتتى ەكەنىن كورسەتەتىنى ايتىلعان.
وسىنىڭ سالدارىنان ەاەو كەدەندىك شەكاراسىنىڭ ءبىر بولىگى وداقتىڭ كەدەن كودەكسىندە بەلگىلەنگەن تارتىپتەن وزگەشە رەجيمدە جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن. قۇجات اۆتورلارىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل ەاەو-نىڭ بىرىڭعاي كەدەندىك كەڭىستىگىنە قاۋىپ توندىرەدى.
«مۇنداي جاعدايدا وداققا مۇشە مەملەكەتتەر ارمەنيا اۋماعىنان اكەلىنەتىن ءۇشىنشى ەلدەردىڭ بارلىق تاۋارىنىڭ ەاەو كەدەندىك اۋماعىنا زاڭدى تۇردە كىرگەنىن قايتا تەكسەرۋگە ءماجبۇر بولادى. بۇل ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاۋارلاردىڭ ەركىن قوزعالىسى جونىندەگى نەگىزگى قاعيداتتى بۇزادى»، – دەپ تۇسىندىرەدى بايانداما اۆتورلارى.
قۇجاتتا مۇنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەاەو-نىڭ ورتاق نارىعىنداعى تاۋارلار قىمباتتاپ، وداق ىشىندەگى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر وندىرۋشىلەرىنىڭ باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتارى مەن تابىسى تومەندەۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلعان.
باياندامادا ارمەنيانىڭ ەو-عا مۇشەلىگى ونىڭ ەاەو قۇرامىنداعى قاتىسۋىمەن ۇيلەسپەيتىنى كورسەتىلگەن. وسىعان بايلانىستى وداق ەلدەرى رەفەرەندۋم وتكىزىلگەنگە دەيىن ەرەۆاننىڭ ەاەو-عا قاتىسۋىن توقتاتا تۇرۋعا قۇقىلى ەكەنى ايتىلعان.
بۇل شەشىم ارمەنيا ءۇشىن بىرقاتار ەكونوميكالىق سالدارعا اكەلۋى مۇمكىن:
– ارمەنيانىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 15,6 پايىزعا تومەندەپ، ينفلياتسيا 14,9 پايىزعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن;
– جەرگىلىكتى ونىمدەر تولىق كولەمدەگى ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق باقىلاۋدان وتەدى;
– ەاەو ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمى 55 پايىزدان استام قىسقارۋى ىقتيمال;
– رەسپۋبليكاعا گاز يمپورتىنىڭ قۇنى 69 پايىزعا ءوسىپ، جىلىنا 657,5 ميلليون دوللارعا جەتۋى مۇمكىن;
– ءۇشىنشى ەلدەرگە قولدانىلاتىن سالىق سالۋ ءتارتىبى قايتا ەنگىزىلەدى;
– جۇمىس كۇشىنە كۆوتالار بەلگىلەنىپ، ارمەنيا ازاماتتارىنا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ارنايى رۇقسات قۇجاتتارىن راسىمدەۋ قاجەت بولادى;
– ەلدىڭ تۋريستىك قىزمەتتەر ەكسپورتى شامامەن 40 پايىزعا، ال الكوگول ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 50 پايىزعا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن;
– تەمىرجول ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ تاريفتەرى كوتەرىلەدى.
