قىرعىزستاندىق كومپانيالار قىتاي ۇلتتىق مۇناي-گاز كورپوراتسياسىمەن (CNPC) مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويدى. بۇل تۋرالى 19 تامىزدا قىرعىزستان ۇكىمەتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى جازدى، دەپ حابارلايدى «ادىرنا» ءتىلشىسى.
قۇجاتتارعا ءۇرىمشى قالاسىندا وتكەن كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قول قويىلعان. كەزدەسۋلەر قىرعىزستان مينيسترلەر كابينەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرليست اكۋنبەكوۆتىڭ قىتايدىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانىنا جاساعان جۇمىس ساپارى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان. دەلەگاتسيا قۇرامىندا مۇناي ونىمدەرى نارىعىندا جۇمىس ىستەيتىن وننان استام قىرعىزستاندىق كومپانيانىڭ باسشىلارى بولعان.
CNPC كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى لو يچجوۋمەن وتكەن كەزدەسۋدە كورپوراتسيا قۇرامىنا كىرەتىن «كۋنلۋن لوگيستيك» كومپانياسى ارقىلى جەتكىزۋ راسىمدەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. كومپانيا مۇناي كەن ورىندارىنا قاتىستى جۇكتەردى، شيكى مۇنايدى، تابيعي گازدى جانە مۇناي ونىمدەرىن حالىقارالىق تاسىمالداۋ مەن قويمالىق لوگيستيكامەن اينالىسادى.
تاراپتار تاسىمالداۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ ماسەلەلەرىن دە تالقىلاعان. اتاپ ايتقاندا، قىرعىزستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جالپى جۇمىستى ۇيلەستىرۋى، كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى كەدەن قىزمەتىمەن بىرلەسىپ مۇناي جۇكتەرىنىڭ شەكارادان جەدەل ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋى، ال سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جۇرگىزۋشىلەرگە ۆيزا راسىمدەۋ ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋى ءتيىس ەكەنى ايتىلعان.
لو يچجوۋ قىرعىزستانمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا، جۇكتەردى كەدەندىك راسىمدەۋدى جەتىلدىرۋگە جانە قىتاي–قىرعىزستان باعىتى بويىنشا ۇزدىكسىز ەنەرگەتيكالىق لوگيستيكالىق ءدالىز قالىپتاستىرۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
ءوز كەزەگىندە ەرليست اكۋنبەكوۆ ورتالىق ازياداعى مۇناي نارىعىنداعى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ، قىرعىزستاندىق كومپانيالار مەن CNPC اراسىندا تىكەلەي كەلىسىمدەر جاساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
اكۋنبەكوۆ باستاعان دەلەگاتسيا قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانى كوميتەتىنىڭ حاتشىسى چەن سياوتسزيانمەن دە كەزدەسكەن. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا قىتايدان قىرعىزستانعا جانار-جاعارماي ماتەريالدارىن جەتكىزۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ جانە جەدەلدەتۋ جونىندە كەلىسىمگە قول جەتكىزىلگەن.
CNPC مەن Sinopec – قىتايداعى ەڭ ءىرى مەملەكەتتىك مۇناي-گاز كورپوراتسيالارى. ولار مۇناي مەن تابيعي گازدى بارلاۋ، ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ، سونداي-اق مۇناي ونىمدەرىن حالىقارالىق قۇبىر جۇيەلەرى ارقىلى تاسىمالداۋمەن اينالىسادى.
قىرعىزستان جىل سايىن شامامەن 2 ميلليون توننا جانار-جاعارماي ماتەريالدارىن تۇتىنادى. ونىڭ 95 پايىزعا جۋىعىن ەل رەسەيدەن يمپورتتايدى. الايدا سوڭعى ايلاردا ۋكراينالىق درونداردىڭ رەسەي مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا جاساعان شابۋىلدارى سالدارىنان مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋدە قيىندىقتار تۋىندادى. وسىنىڭ اياسىندا قىرعىزستاندا بەنزين مەن ديزەل وتىنىنىڭ باعاسى قىمباتتاپ، كەيبىر جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرىندە اي-95 ماركالى بەنزين مەن ديزەل وتىنىنىڭ تاپشىلىعى بايقالدى.
2026 جىلدىڭ شىلدە ايىندا قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ مينيسترلەر كابينەتىنە جانار-جاعارمايدىڭ تۇراقتى جەتكىزىلۋىن قامتاماسىز ەتىپ، تاپشىلىققا جول بەرمەۋدى تاپسىرعان ەدى. ساتىپ الۋ جانە ىشكى نارىقتاعى باعا ايىرماسىن وتەۋ ءۇشىن ۇكىمەت 25 مامىر مەن 30 قىركۇيەك ارالىعىندا يمپورتتالاتىن وتىندى سۋبسيديالاۋ تەتىگىن ەنگىزدى.
شىلدە ايىنىڭ ورتاسىنا قاراي قىرعىزستانعا قىتاي مەن بەلارۋستەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ العاشقى پارتيالارى جەتكىزىلە باستادى. سونىمەن قاتار بيلىك قازاقستان جانە وزبەكستانمەن دە جەتكىزۋ ماسەلەسى بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر. رەسەيمەن اي سايىن قىرعىزستانعا 100 مىڭ توننا بەنزين جەتكىزۋ جونىندە كەلىسىم جاسالعان.
CNPC جانە Sinopec كومپانيالارىمەن جاسالعان جاڭا كەلىسىمدەر يمپورت كوزدەرىن ءارتاراپتاندىرىپ، رەسپۋبليكانىڭ ءبىر عانا جەتكىزۋشىگە تاۋەلدىلىگىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
