تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت (جي) ءححى عاسىرداعى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ باستى ترانسفورماتسيالىق فاكتورلارىنا اينالدى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى ازايتۋ جانە ازاماتتارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا جي تەحنولوگيالارىن بەلسەندى ەنگىزۋدە. قازاقستان دا بۇل ۇدەرىستەن تىس قالماي، مەملەكەتتىك باسقارۋدى جاڭعىرتۋدا تسيفرلىق شەشىمدەرگە باسىمدىق بەرىپ وتىر.
قازاقستانداعى تسيفرلاندىرۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتى
قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتى رەتىندە قالىپتاستى. «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا ەلەكتروندىق ۇكىمەتتى دامىتۋ، دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن باسقارۋ مودەلىن ەنگىزۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تولىق اۆتوماتتاندىرۋ كوزدەلگەن. وسى پروتسەستە جاساندى ينتەللەكت نەگىزگى قۇرالداردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر، سەبەبى ول ۇلكەن كولەمدەگى اقپاراتتى وڭدەۋگە، تالداۋعا جانە باسقارۋشىلىق شەشىمدەردى وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەملەكەتتىك باسقارۋدا جي قولدانۋ تاجىريبەسى
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بىرنەشە سالاسىندا قولدانىلادى:
• ەلەكتروندىق ۇكىمەت (eGov) – قىزمەتتەردى پرواكتيۆتى فورماتقا كوشىرۋ، وتىنىشتەردى اۆتوماتتى وڭدەۋ جانە ازاماتتارمەن ءوزارا بايلانىستى جەڭىلدەتۋ;
• اناليتيكا جانە بولجام جاساۋ – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دەرەكتەردى تالداۋ، بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ جانە تاۋەكەلدەردى ەرتە انىقتاۋ;
• قاۋىپسىزدىك سالاسى – بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرى، جول قوزعالىسىن باقىلاۋ، بەت-الپەتتى تانۋ تەحنولوگيالارى;
• مەملەكەتتىك قىزمەتتى باسقارۋ – كادرلاردى ىرىكتەۋ، قىزمەت تيىمدىلىگىن باعالاۋ جانە ادامي فاكتوردى ازايتۋ.
سونىمەن قاتار، مەملەكەتتىك ورگانداردا جي نەگىزىندەگى چات-بوتتار مەن ۆيرتۋالدى كومەكشىلەر كەڭىنەن قولدانىلىپ، ازاماتتاردىڭ سۇراقتارىنا جەدەل جاۋاپ بەرۋگە مۇمكىندىك بەرۋدە.
جاساندى ينتەللەكتتىڭ ارتىقشىلىقتارى
جي-ءدى مەملەكەتتىك باسقارۋعا ەنگىزۋ بىرقاتار ماڭىزدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا، باسقارۋشىلىق شەشىمدەردىڭ ساپاسى ارتىپ، مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ ۋاقىتى قىسقارادى. سونداي-اق، پروتسەستەردىڭ اۆتوماتتاندىرىلۋى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتىپ، مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ اشىقتىعىن ارتتىرادى. دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن باسقارۋ ءتاسىلى بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا جاعداي جاسايدى.
قيىندىقتار مەن شەكتەۋلەر
جاساندى ينتەللەكتتى ەنگىزۋ بەلگىلى ءبىر سىن-قاتەرلەرمەن قاتار جۇرەدى. ولاردىڭ ىشىندە دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى، جەكە اقپاراتتى قورعاۋ، الگوريتمدەردىڭ ادىلدىگى جانە تسيفرلىق تەڭسىزدىك ماسەلەلەرى بار. سونىمەن قاتار، جي جۇيەلەرىن ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋ ءۇشىن جوعارى بىلىكتى IT-ماماندار قاجەت، بۇل كادرلىق ساياساتتى قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى.
وسىعان بايلانىستى قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتتى قولدانۋدىڭ قۇقىقتىق جانە ەتيكالىق نەگىزدەرىن قالىپتاستىرۋ، سونداي-اق تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
قورىتىندى
تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت قازاقستانداعى مەملەكەتتىك باسقارۋدى جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. جي تەحنولوگيالارىن جۇيەلى ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن ەنگىزۋ مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ قانا قويماي، ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن نىعايتادى. بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت قازاقستاننىڭ زاماناۋي، اشىق جانە ءتيىمدى تسيفرلىق مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىندا شەشۋشى ءرول اتقارادى.
