بيىل قاڭتار وقيعاسىنا 4 جىل تولدى، دەپ حابارلايدى «ادىرنا» ءتىلشىسى.
2022 جىلى قاڭتاردىڭ 2-ءسى مەن 11-ءى ارالىعىندا قازاقستاننىڭ بىرنەشە وڭىرىندە نارازىلىق شارالارى وتكەن ەدى. كەيىن بۇل وقيعالار تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 30 جىلدىق تاريحىنداعى ەڭ قارقىندى ءارى قاتال قاقتىعىسقا اينالدى. 238 ادام قازا تاپتى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «Turkistan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا بۇل تاقىرىپقا قاتىستى نەگىزگى ءمان-جايدىڭ ءبارى الدەقاشان بەلگىلى بولعانىن اتاپ ءوتتى.
«2022 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا پارلامەنتتە ارنايى قوعامدىق تىڭداۋ ءوتىپ، بۇل وقيعاعا جانە ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمىن بۇزباق بولعان قىلمىسكەرلەردىڭ ارەكەتىنە ەگجەي-تەگجەيلى باعا بەرىلدى. ءيا، كەيبىر سوت پروتسەستەرى، سونداي-اق، قاڭتاردا ۇرلانعان كوپتەگەن قارۋدى ىزدەستىرۋ جۇمىستارى ءالى جالعاسىپ جاتىر. سول كۇندەرى قىلمىسكەرلەر ءۇش مىڭنان استام قارۋ-جاراقتى يەمدەنىپ كەتكەن ەدى. بىراق كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ ارقاسىندا قارۋ-جاراق جاسىرىلعان قويمالاردىڭ كوبى تابىلدى.
قاڭتار وقيعاسىن تالقىلايتىندار كوبىنەسە سول كەزدەگى داعدارىستىڭ تۇپكى ءمانىن تۇسىنۋگە ەش پايداسى جوق دۇنيەلەردى قازبالاپ كەتەدى. سول ءۇشىن ولاردى كىنالاۋعا دا بولماس. دەگەنمەن، اقيقات جولىندا ەشقاشان قىزبالىققا سالىنباۋ كەرەك. الماتىداعى الاساپىران تۋرالى ءجيى ايتىلىپ جاتادى، مۇنى تۇسىنۋگە دە بولادى. بىراق، زۇلىمنىڭ سيقىرلى تاياقشاسىمەن جاسالعانداي ادام سەنگىسىز جاعدايلار بولعانىن دا ەستەن شىعارماۋ كەرەك. ناقتىراق ايتقاندا، بۇلىكتى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ امىرىمەن ءبىر مەزەتتە ون ەكى قالادا جاپپاي تارتىپسىزدىك بەلەڭ الدى. ونىڭ ارتى قاسكويلەردىڭ كوپتەگەن وبلىس اكىمدىكتەرى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ عيماراتتارىن باسىپ الۋىنا اكەپ سوقتىردى»،-دەدى ول.
پرەزيدەنت سول كەزدەگى ۇقك جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەيبىر باسشىلارىنىڭ ارەكەتىن سىنعا الدى.
«توڭكەرىس» جاساۋعا ابدەن ماشىقتانعان مامانداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن تارتىپسىزدىكتى ۇيىمداستىرۋشىلار ۇكىمەتتىڭ جانار-جاعارماي باعاسىن ءوسىرۋ تۋرالى شەشىمىن جەلەۋ ەتىپ، ادامداردى جاپپاي شەرۋگە شىعۋعا يتەرمەلەدى. سوسىن ازاماتتاردىڭ، مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ، ءبىر تاڭعالارلىعى، كۇشتىك قۇرىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەداۋىر بولىگىنىڭ اراسىندا دۇربەلەڭ تۋعىزدى. ولار قارۋ-جاراق پەن قۇپيا قۇجاتتاردى قاراۋسىز قالدىرىپ، جۇمىس ورىندارىن تاستاپ، كەتە باستادى. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەيبىر باسشىلارى سىن ساعاتتا وتان الدىنداعى ادالدىعىن ساقتاپ قالا المادى، كاسىبي دەڭگەيى دە تومەن ەكەنىن كورسەتتى.
وسىنداي جاعداي، اسىرەسە، بۇلىكشىلەردىڭ باستى نىساناسى بولعان الماتىدا انىق بايقالدى. اسكەري قىزمەتشىلەر مەن قالا تۇرعىندارى قاتتى قورلىققا ۇشىرادى. اكىمشىلىك عيماراتتار، ساۋدا ورتالىقتارى، دۇكەندەر مەن بانكتەر قيراپ، ورتكە ورانىپ، تونالىپ جاتتى. مۇنداي جۇگەنسىزدىككە قارسى توتەنشە شارالار قابىلداۋ قاجەت بولدى. قازىر، ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ، پيعىلى ارام ءارى سانا-سەزىمى تاياز كەيبىر ادامدار مەملەكەتىمىزدىڭ ەلدى قۇردىمعا جىبەرە جازداعان سۇمدىق بەرەكەسىزدىكتەن امان قالعانى جايلى اڭگىمەنى ادەيى اينالىپ ءوتىپ، قاساقانا ويىنا كەلگەندى ايتىپ ءجۇر»،-دەدى توقاەۆ.
ەسكە سالايىق، نارازىلىقتاردىڭ باستالۋىنا 2022 جىلعى 1 قاڭتاردا سۇيىتىلعان گاز باعاسىنىڭ كۇرت قىمباتتاۋى سەبەپ بولدى. العاش بولىپ نارازىلىقتى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى، سونىڭ ىشىندە گاز وندىرەتىن جاڭاوزەن قالاسىنىڭ حالقى ءبىلدىردى. قازاقستان بيلىگىنىڭ جاعدايدى باستاپقى كەزەڭدە تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان ارەكەتتەرى ناتيجە بەرمەدى. حالىق نارازىلىعى تەز كۇشەيىپ، 3–4 قاڭتار كۇندەرى ەلدىڭ باسقا وڭىرلەرىنە دە تارادى. الماتى، اقتاۋ، اتىراۋ، ورال، اقتوبە، شىمكەنت، تاراز، قىزىلوردا، تالدىقورعان جانە وزگە دە قالالاردا جاپپاي شەرۋلەر ءوتتى. الماتى قالاسىندا شەرۋشىلەر پوليتسيا كولىكتەرىن قيراتىپ، ولار ورتكە وراندى. جۇزدەگەن ادام قاماۋعا الىنىپ، 4 قاڭتار كۇنى تۇندە ەل ايماعىندا ينتەرنەت بايلانىسى ءوشىرىلدى. ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن الماتى قالاسىنىڭ اۋماعىندا توتەنشە جاعداي ەنگىزىلدى. 5 قاڭتار كۇنى تاڭەرتەڭ ۇكىمەتتىڭ وتستاۆكاعا كەتكەنى بەلگىلى بولدى.
ەلدەگى جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋىنە بايلانىستى 5 قاڭتاردا توتەنشە جاعداي قازاقستاننىڭ بارلىق اۋماعىندا ەنگىزىلدى. شەرۋشىلەر ماڭىزدى نىساندارعا شابۋىل جاساپ، الماتى، تالدىقورعان قالالارىنداعى اكىمدىك عيماراتتارى، الماتى اۋەجايى نارازى حالىقتىڭ قولىنا ءوتتى. ارتىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى باسشىلارىنان كومەك سۇراعانىن مالىمدەدى. شەتەلدىك اسكەري كونتينگەنتتەر ەلدىڭ ەڭ كوپ زارداپ شەككەن وڭىرلەرىندەگى ستراتەگيالىق نىسانداردى كۇزەتكە الدى. بۇل قازاقستاندىق كۇش قۇرىلىمدارىنا بۇلىكشىلەردىڭ اشىق قىلمىستىق ارەكەتتەرىن وقشاۋلاۋعا مۇمكىندىك بەردى.
وسى كەزەڭدە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى كارىموۆ ءماسىموۆ قىزمەتىنەن بوساتىلدى. كەيىن ول بيلىكتى كۇشپەن باسىپ الۋدى ۇيىمداستىردى، مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاسادى جانە قىزمەتىن اسىرا پايدالاندى دەگەن ايىپپەن قاماۋعا الىندى.
2022 جىلعى 7 قاڭتار تاڭىندا ەلدەگى جاعداي ءالى دە كۇردەلى ەدى. پرەزيدەنت حالىققا ۇندەۋ جاساپ، ەلدە لاڭكەستىككە قارسى وپەراتسيا جالعاسىپ جاتقانىن مالىمدەدى. قارۋلى قىلمىسكەرلەردىڭ اتىس قارۋىن پايدالانۋى سالدارىنان مەملەكەت باسشىسى ولارعا قارسى وق اتۋعا بۇيرىق بەردى. كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك توڭكەرىس ارەكەتىنىڭ العاشقى كۇندەرىندە كەيبىر كەڭەسشىلەرىنىڭ ەلدەن كەتۋدى ۇسىنعانىن، الايدا ءوزى بۇل ۇسىنىستان باس تارتقانىن ايتتى. ويتكەنى تارتىپسىزدىكتەردىڭ تۇپكى ماقساتى بيلىكتى باسىپ الۋ بولعان.
7 قاڭتاردان باستاپ الماتىدا جانە ەل بويىنشا جاعداي بىرتىندەپ تۇراقتانا باستادى. كوشەلەردە پوليتسيا مەن اسكەري پاترۋلدەر قايتا پايدا بولدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قارۋلى توپتارعا قارسى تازالاۋ وپەراتسيالارىن جالعاستىردى.
10 قاڭتاردا ۇقك تارتىپسىزدىكتەر كەزىندە باسىپ الىنعان بارلىق اكىمشىلىك نىسانداردىڭ قايتارىلعانىن، ەلدەگى جاعدايدىڭ تۇراقتالعانىن مالىمدەدى. 11 قاڭتارعا دەيىن تارتىپسىزدىككە قاتىسىپ، قاماۋعا الىنعان ادامداردىڭ سانى 10 مىڭعا جۋىقتادى. توناۋشىلىق پەن بۇزاقىلىقتىڭ سالدارىنان كاسىپكەرلەرگە كەلتىرىلگەن شىعىننىڭ مولشەرى 100 ميلليارد تەڭگەدەن استى. وقيعا بويىنشا جالپىۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنى جاريالاندى.
قاڭتار وقيعالارىنان كەيىن ەلدە بىرقاتار ساياسي وزگەرىس بولدى. اتاپ ايتساق، پرەمەر-مينيستر، مەملەكەتتىك حاتشى، ءماجىلىس توراعاسى اۋىستى، 16 ءمينيستردىڭ جارتىسى قىزمەتىنەن كەتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ «نۇر وتاننىڭ» جەتەكشىلىگىنەن ايىرىلىپ، بۇل قىزمەتكە قاسىم-جومارت توقاەۆ تاعايىندالدى.
توتەنشە جاعداي رەجيمى ەلدە شامامەن ەكى اپتاعا سوزىلىپ، 18-19 قاڭتار ءتۇنى الىنىپ تاستالدى. ال 20 قاڭتاردا ەلدەگى كونستيتۋتسيالىق ءتارتىپتىڭ قالپىنا كەلۋىنە ىقپال ەتكەن ۇقشۇ بىتىمگەرلىك كۇشتەرى قازاقستاننان شىعارىلدى.
