Biyl Qaŋtar oqiǧasyna 4 jyl toldy, dep habarlaidy «Adyrna» tılşısı.
2022 jyly qaŋtardyŋ 2-sı men 11-ı aralyǧynda Qazaqstannyŋ bırneşe öŋırınde narazylyq şaralary ötken edı. Keiın būl oqiǧalar täuelsız Qazaqstannyŋ 30 jyldyq tarihyndaǧy eŋ qarqyndy ärı qatal qaqtyǧysqa ainaldy. 238 adam qaza tapty.
Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaev «Turkistan» gazetıne bergen sūhbatynda būl taqyrypqa qatysty negızgı män-jaidyŋ bärı äldeqaşan belgılı bolǧanyn atap öttı.
«2022 jyldyŋ nauryz aiynda Parlamentte arnaiy qoǧamdyq tyŋdau ötıp, būl oqiǧaǧa jäne elımızdıŋ konstitusiialyq qūrylymyn būzbaq bolǧan qylmyskerlerdıŋ äreketıne egjei-tegjeilı baǧa berıldı. İä, keibır sot prosesterı, sondai-aq, qaŋtarda ūrlanǧan köptegen qarudy ızdestıru jūmystary älı jalǧasyp jatyr. Sol künderı qylmyskerler üş myŋnan astam qaru-jaraqty iemdenıp ketken edı. Bıraq küştık qūrylymdardyŋ arqasynda qaru-jaraq jasyrylǧan qoimalardyŋ köbı tabyldy.
Qaŋtar oqiǧasyn talqylaityndar köbınese sol kezdegı daǧdarystyŋ tüpkı mänın tüsınuge eş paidasy joq dünielerdı qazbalap ketedı. Sol üşın olardy kınälauǧa da bolmas. Degenmen, aqiqat jolynda eşqaşan qyzbalyqqa salynbau kerek. Almatydaǧy alasapyran turaly jiı aitylyp jatady, mūny tüsınuge de bolady. Bıraq, zūlymnyŋ siqyrly taiaqşasymen jasalǧandai adam sengısız jaǧdailar bolǧanyn da esten şyǧarmau kerek. Naqtyraq aitqanda, bülıktı ūiymdastyruşylardyŋ ämırımen bır mezette on ekı qalada jappai tärtıpsızdık beleŋ aldy. Onyŋ arty qasköilerdıŋ köptegen oblys äkımdıkterı men qūqyq qorǧau organdarynyŋ ǧimarattaryn basyp aluyna äkep soqtyrdy»,-dedı ol.
Prezident sol kezdegı ŪQK jäne Işkı ıster ministrlıgınıŋ keibır basşylarynyŋ äreketın synǧa aldy.
«Töŋkerıs» jasauǧa äbden maşyqtanǧan mamandardyŋ jetekşılıgımen tärtıpsızdıktı ūiymdastyruşylar Ükımettıŋ janar-jaǧarmai baǧasyn ösıru turaly şeşımın jeleu etıp, adamdardy jappai şeruge şyǧuǧa itermeledı. Sosyn azamattardyŋ, memlekettık qyzmetşılerdıŋ, bır taŋǧalarlyǧy, küştık qūrylym qyzmetkerlerınıŋ edäuır bölıgınıŋ arasynda dürbeleŋ tuǧyzdy. Olar qaru-jaraq pen qūpiia qūjattardy qarausyz qaldyryp, jūmys oryndaryn tastap, kete bastady. Ūlttyq qauıpsızdık komitetınıŋ jäne Işkı ıster ministrlıgınıŋ keibır basşylary syn saǧatta Otan aldyndaǧy adaldyǧyn saqtap qala almady, käsıbi deŋgeiı de tömen ekenın körsettı.
Osyndai jaǧdai, äsırese, bülıkşılerdıŋ basty nysanasy bolǧan Almatyda anyq baiqaldy. Äskeri qyzmetşıler men qala tūrǧyndary qatty qorlyqqa ūşyrady. Äkımşılık ǧimarattar, sauda ortalyqtary, dükender men bankter qirap, örtke oranyp, tonalyp jatty. Mūndai jügensızdıkke qarsy tötenşe şaralar qabyldau qajet boldy. Qazır, arada bıraz uaqyt ötken soŋ, piǧyly aram ärı sana-sezımı taiaz keibır adamdar memleketımızdıŋ eldı qūrdymǧa jıbere jazdaǧan sūmdyq berekesızdıkten aman qalǧany jaily äŋgımenı ädeiı ainalyp ötıp, qasaqana oiyna kelgendı aityp jür»,-dedı Toqaev.
Eske salaiyq, narazylyqtardyŋ bastaluyna 2022 jylǧy 1 qaŋtarda sūiytylǧan gaz baǧasynyŋ kürt qymbattauy sebep boldy. Alǧaş bolyp narazylyqty Maŋǧystau oblysynyŋ tūrǧyndary, sonyŋ ışınde gaz öndıretın Jaŋaözen qalasynyŋ halqy bıldırdı. Qazaqstan bilıgınıŋ jaǧdaidy bastapqy kezeŋde tūraqtandyruǧa baǧyttalǧan äreketterı nätije bermedı. Halyq narazylyǧy tez küşeiıp, 3–4 qaŋtar künderı eldıŋ basqa öŋırlerıne de tarady. Almaty, Aqtau, Atyrau, Oral, Aqtöbe, Şymkent, Taraz, Qyzylorda, Taldyqorǧan jäne özge de qalalarda jappai şeruler öttı. Almaty qalasynda şeruşıler polisiia kölıkterın qiratyp, olar örtke orandy. Jüzdegen adam qamauǧa alynyp, 4 qaŋtar künı tünde el aimaǧynda internet bailanysy öşırıldı. Maŋǧystau oblysy men Almaty qalasynyŋ aumaǧynda tötenşe jaǧdai engızıldı. 5 qaŋtar künı taŋerteŋ Ükımettıŋ otstavkaǧa ketkenı belgılı boldy.
Eldegı jaǧdaidyŋ şielenısuıne bailanysty 5 qaŋtarda tötenşe jaǧdai Qazaqstannyŋ barlyq aumaǧynda engızıldı. Şeruşıler maŋyzdy nysandarǧa şabuyl jasap, Almaty, Taldyqorǧan qalalaryndaǧy äkımdık ǧimarattary, Almaty äuejaiy narazy halyqtyŋ qolyna öttı. Artynşa Qasym-Jomart Toqaev Ūjymdyq qauıpsızdık turaly şart ūiymy basşylarynan kömek sūraǧanyn mälımdedı. Şeteldık äskeri kontingentter eldıŋ eŋ köp zardap şekken öŋırlerındegı strategiialyq nysandardy küzetke aldy. Būl qazaqstandyq küş qūrylymdaryna bülıkşılerdıŋ aşyq qylmystyq äreketterın oqşaulauǧa mümkındık berdı.
Osy kezeŋde Ūlttyq qauıpsızdık komitetınıŋ töraǧasy Kärımov Mäsımov qyzmetınen bosatyldy. Keiın ol bilıktı küşpen basyp aludy ūiymdastyrdy, memleketke opasyzdyq jasady jäne qyzmetın asyra paidalandy degen aiyppen qamauǧa alyndy.
2022 jylǧy 7 qaŋtar taŋynda eldegı jaǧdai älı de kürdelı edı. Prezident halyqqa ündeu jasap, elde laŋkestıkke qarsy operasiia jalǧasyp jatqanyn mälımdedı. Qaruly qylmyskerlerdıŋ atys qaruyn paidalanuy saldarynan memleket basşysy olarǧa qarsy oq atuǧa būiryq berdı. Keiın Qasym-Jomart Toqaev memlekettık töŋkerıs äreketınıŋ alǧaşqy künderınde keibır keŋesşılerınıŋ elden ketudı ūsynǧanyn, alaida özı būl ūsynystan bas tartqanyn aitty. Öitkenı tärtıpsızdıkterdıŋ tüpkı maqsaty bilıktı basyp alu bolǧan.
7 qaŋtardan bastap Almatyda jäne el boiynşa jaǧdai bırtındep tūraqtana bastady. Köşelerde polisiia men äskeri patrulder qaita paida boldy. Qūqyq qorǧau organdary qaruly toptarǧa qarsy tazalau operasiialaryn jalǧastyrdy.
10 qaŋtarda ŪQK tärtıpsızdıkter kezınde basyp alynǧan barlyq äkımşılık nysandardyŋ qaitarylǧanyn, eldegı jaǧdaidyŋ tūraqtalǧanyn mälımdedı. 11 qaŋtarǧa deiın tärtıpsızdıkke qatysyp, qamauǧa alynǧan adamdardyŋ sany 10 myŋǧa juyqtady. Tonauşylyq pen būzaqylyqtyŋ saldarynan käsıpkerlerge keltırılgen şyǧynnyŋ mölşerı 100 milliard teŋgeden asty. Oqiǧa boiynşa jalpyūlttyq aza tūtu künı jariialandy.
Qaŋtar oqiǧalarynan keiın elde bırqatar saiasi özgerıs boldy. Atap aitsaq, premer-ministr, memlekettık hatşy, Mäjılıs töraǧasy auysty, 16 ministrdıŋ jartysy qyzmetınen kettı. Nūrsūltan Nazarbaev «Nūr Otannyŋ» jetekşılıgınen aiyrylyp, būl qyzmetke Qasym-Jomart Toqaev taǧaiyndaldy.
Tötenşe jaǧdai rejimı elde şamamen ekı aptaǧa sozylyp, 18-19 qaŋtar tünı alynyp tastaldy. Al 20 qaŋtarda eldegı konstitusiialyq tärtıptıŋ qalpyna keluıne yqpal etken ŪQŞŪ bıtımgerlık küşterı Qazaqstannan şyǧaryldy.
