Qazaqstan Prezidentı Qasym-Jomart Toqaevtyŋ bastamasymen qolǧa alynǧan äsker reformasy eldıŋ qorǧanys qabıletın nyǧaituǧa, Qaruly Küşterdı zamanaui talaptarǧa beiımdeuge jäne ūlttyq qauıpsızdıktı qamtamasyz etuge baǧyttalǧan. Äskerdı tehnologiialyq jaŋǧyrtu, basqaru jüiesın jetıldıru, sarbazdardyŋ daiarlyq sapasyn arttyru jäne äskeri qyzmetşılerdıŋ qūqyqtaryn qorǧau Qazaqstannyŋ qorǧanys saiasatyn damytudyŋ maŋyzdy baǧyttaryna ainalyp otyr.
Saiasattanuşy Ardaq Montaevtyŋ pıkırınşe, Memleket basşysy aiqyndaǧan reformanyŋ strategiialyq maŋyzy zor. Ūşqyşsyz jüieler küşterın qūru, merzımdı äskeri qyzmettıŋ ekı kezeŋdık daiarlyq jüiesın engızu jäne «Jas aibyn» bıryŋǧai äskeri-patriottyq daiarlyq jüiesın damytu armiianyŋ tehnologiialyq mümkındıkterın keŋeitıp, käsıbi mamandar daiarlauǧa jäne jastardyŋ azamattyq jauapkerşılıgın qalyptastyruǧa yqpal etedı.
Sarapşynyŋ aituynşa, äsker reformasyn jüielı jüzege asyru Qazaqstannyŋ qorǧanys äleuetın arttyryp, äskeri qyzmettıŋ bedelın nyǧaituǧa mümkındık beredı. Qazırgı zaman talaptaryna sai armiia qalyptastyru, äskeri qyzmetşılerdıŋ qauıpsızdıgın qamtamasyz etu jäne otandyq tehnologiialyq äleuettı damytu eldıŋ ūzaq merzımdı qauıpsızdıgıne negız bolady.
— Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaev zamanaui, ūtqyr ärı tehnologiialyq tūrǧydan ozyq armiia qūru mındetın qoidy. Qazırgı geosaiasi jaǧdaida būl bastamanyŋ strategiialyq maŋyzy qandai jäne äskeri reformanyŋ nätijesınde Qazaqstannyŋ qorǧanys qabıletı qalai nyǧaiady?
— Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaevtyŋ zamanaui, ūtqyr ärı tehnologiialyq tūrǧydan ozyq armiia qūru jönındegı bastamasy Qazaqstannyŋ ūlttyq qauıpsızdıgın nyǧaituǧa baǧyttalǧan strategiialyq qadam dep esepteimın. Bügınde qorǧanys qabıletın arttyru, äskeri basqaru jüiesın jetıldıru jäne Qaruly Küşterdıŋ tehnologiialyq mümkındıkterın keŋeitu memlekettıŋ tūraqty damuy üşın erekşe maŋyzǧa ie.
Qazaqstannyŋ syrtqy saiasaty beibıtşılıkke, halyqaralyq dialogqa jäne memleketter arasyndaǧy özara tiımdı yntymaqtastyqqa negızdelgen. Memleket basşysy osy baǧytty däiektı ūstana otyryp, eldıŋ qorǧanys äleuetın nyǧaituǧa da basymdyq berıp keledı. Būl — ūlttyq müddenı qorǧauǧa, egemendık pen aumaqtyq tūtastyqty qamtamasyz etuge baǧyttalǧan salmaqty memlekettık saiasat.
Äskeri reformanyŋ strategiialyq maŋyzy bırneşe baǧyttan körınedı. Bırınşıden, ol Qaruly Küşterdıŋ qazırgı qauıpsızdık talaptaryna beiımdeluıne mümkındık beredı. Ekınşıden, äskeri basqarudyŋ tiımdılıgın arttyryp, äskerdıŋ türlı jaǧdaida jedel ärı üilesımdı äreket etu qabıletın nyǧaitady. Üşınşıden, zamanaui tehnologiialardy engızu arqyly äskeri bölımderdıŋ daiyndyǧyn jetıldıruge jäne ūlttyq qauıpsızdıktı qamtamasyz etudıŋ jaŋa mümkındıkterın qalyptastyruǧa jol aşady.
Qazaqstannyŋ geografiialyq ornalasuy da qorǧanys saiasatyna joǧary jauapkerşılık jükteidı. Elımız Euraziia keŋıstıgındegı maŋyzdy kölık, sauda jäne energetikalyq baǧyttardyŋ toǧysynda ornalasqan. Sondyqtan memlekettık şekaranyŋ qauıpsızdıgı, strategiialyq infraqūrylymnyŋ qorǧaluy jäne eldıŋ tūraqty damuyna qajettı jaǧdailardy qamtamasyz etu özektı mındetter sanalady.
Menıŋ paiymdauymşa, Memleket basşysy qolǧa alǧan äskeri reformanyŋ tüpkı maqsaty — Qazaqstannyŋ qorǧanys jüiesın jaŋa kezeŋnıŋ talaptaryna säikestendıru. Quatty ärı käsıbi armiia memlekettıŋ egemendıgın qorǧauǧa, azamattardyŋ qauıpsızdıgın qamtamasyz etuge jäne beibıt damudyŋ berık negızın qalyptastyruǧa qyzmet etedı. Būl bastama eldıŋ ūzaq merzımdı qauıpsızdıgıne jäne memlekettılıgın nyǧaituǧa baǧyttalǧan maŋyzdy investisiia.
— Äskeri reforma aiasynda Qaruly Küşterdıŋ qūrylymyn jaŋartu, basqaru jüiesın jetıldıru jäne Ūşqyşsyz jüieler küşterın qūru josparlanyp otyr. Būl özgerıster armiianyŋ tehnologiialyq äleuetın arttyryp, zamanaui syn-qaterlerge tötep beruıne qalai yqpal etedı? Memleket basşysynyŋ äskeri salany jaŋǧyrtuǧa basymdyq beruın qalai baǧalaisyz?
— Memleket basşysynyŋ äskeri reformany tehnologiialyq jaŋǧyrtumen ūştastyruǧa basymdyq beruı Qazaqstannyŋ qorǧanys salasyn damytudyŋ perspektivaly baǧytyn aiqyndaidy. Qazırgı kezeŋde äskeri äleuettı nyǧaitu zamanaui tehnologiialardy meŋgeruge, aqparatty jedel öŋdeuge, basqaru jüielerın jetıldıruge jäne äskeri bölımderdıŋ üilesımdı äreketın qamtamasyz etuge tıkelei bailanysty.
Osy tūrǧydan alǧanda, Ūşqyşsyz jüieler küşterın qūrudyŋ maŋyzy zor. Ūşqyşsyz ūşu apparattary men robottandyrylǧan keşender barlau jürgızu, memlekettık şekarany baqylau, strategiialyq nysandardyŋ qauıpsızdıgın qamtamasyz etu jäne äskeri bölımderdıŋ ahualdy baǧalau mümkındıkterın keŋeitedı. Mūndai jüielerdı tiımdı paidalanu komandirlerdıŋ şeşım qabyldau sapasyn arttyryp, äskeri mındetterdı oryndau kezınde jeke qūramnyŋ qauıpsızdıgın qamtamasyz etuge de yqpal etedı.
Tehnologiialyq jaŋǧyrtu keşendı türde jüzege asyryluy kerek. Ol üşın senımdı bailanys arnalary, sifrlyq basqaru jüielerı, kiberqauıpsızdık qūraldary, elektrondyq qarsy ıs-qimyl mümkındıkterı jäne zamanaui oqu-jattyǧu infraqūrylymy qajet. Sonymen qatar äskeri qyzmetşılerdı jaŋa tehnologiialarmen jūmys ısteuge üiretu jäne käsıbi mamandar daiarlau mäselesı maŋyzdy oryn alady.
Būl baǧyttyŋ ekonomikalyq jäne ǧylymi maŋyzy da bar. Qorǧanys salasyna otandyq injenerlerdı, ǧylymi-zertteu ortalyqtaryn, joǧary oqu oryndary men tehnologiialyq käsıporyndardy tartu jaŋa äzırlemelerdı damytuǧa mümkındık beredı. Sonyŋ nätijesınde elımızde robototehnika, baǧdarlamalyq qamtamasyz etu, bailanys jüielerı jäne ūşqyşsyz tehnologiialar salasyndaǧy qūzyretter qalyptasyp, ūlttyq tehnologiialyq äleuet artady.
Memleket basşysynyŋ bastamalary Qazaqstan armiiasynyŋ bolaşaqtaǧy damu baǧdaryn aiqyndauǧa mümkındık berıp otyr. Äskeri tehnologiialardy jüielı engızu qorǧanys salasynyŋ tiımdılıgın arttyryp qana qoimai, otandyq ǧylym men injenerlık mekteptıŋ damuyna da serpın beredı.
Menıŋ oiymşa, būl reformanyŋ negızgı nätijesı armiianyŋ tehnologiialyq derbestıgın nyǧaitu, käsıbi kadrlar daiarlau jäne zamanaui qauıpsızdık talaptaryna sai äreket ete alatyn qorǧanys jüiesın qalyptastyru arqyly körınedı.
— Reformanyŋ maŋyzdy baǧyttarynyŋ bırı – merzımdı äskeri qyzmettıŋ ekı kezeŋdık jüiesıne köşu. Alǧaşqy alty aida sarbazdar oqu ortalyqtarynda daiarlyqtan ötıp, kelesı alty aida äskeri bölımderde qyzmet etedı. Būl model jauyngerlık daiarlyq sapasyn arttyryp, äskerdıŋ käsıbi deŋgeiın köteruge qanşalyqty mümkındık beredı?
— Merzımdı äskeri qyzmettı ekı kezeŋge bölu bastamasy sarbazdardy daiarlau üderısın jüieleuge jäne olardyŋ käsıbi daǧdylaryn bırızdı qalyptastyruǧa baǧyttalǧan. Menıŋşe, būl äskeri bılım men täjıribenı ūştastyruǧa mümkındık beretın maŋyzdy ūiymdastyruşylyq şeşım.
Ūsynylǧan model boiynşa alǧaşqy alty ai oqu ortalyqtarynda bastapqy äskeri daiarlyqqa arnalsa, kelesı alty ai äskeri bölımderde alǧan bılımdı täjıribe jüzınde jetıldıruge baǧyttalady. Mūndai qūrylym sarbazdyŋ äskeri qyzmetke beiımdeluıne, qajettı maşyqtardy kezeŋ-kezeŋımen meŋgeruıne jäne bölım qūramynda äreket etu täjıribesın jinaqtauyna jaǧdai jasaidy.
Bırınşı kezeŋde äskeri qyzmetşıler taktikalyq daiarlyq, qaru-jaraqty qauıpsız qoldanu, äskeri tärtıp, alǧaşqy medisinalyq kömek jäne tötenşe jaǧdaida äreket etu daǧdylaryn meŋgeredı. Oqu ortalyqtarynda bıryŋǧai daiarlyq standarttaryn qalyptastyru sarbazdardyŋ bılım deŋgeiın jüielı baǧalauǧa mümkındık beredı.
Ekınşı kezeŋde äskeri qyzmetşıler öz bölımderınde praktikalyq jattyǧularǧa qatysyp, alǧan bılımderın naqty qyzmettık mındettermen ūştastyrady. Būl kezeŋde bölımşelerdıŋ üilesımdılıgıne, komandalyq jūmysqa, äskeri tehnikany meŋgeruge jäne türlı jaǧdailarda jedel şeşım qabyldau daǧdylaryna erekşe nazar audarylady.
Memleket basşysy bastamaşylyq etken äskeri reformanyŋ tiımdılıgı daiarlyq sapasyn arttyrumen tyǧyz bailanysty. Sondyqtan oqu baǧdarlamalaryn zamanaui talaptarǧa säikestendıru, nūsqauşylardyŋ bılıktılıgın jetıldıru, oqu-jattyǧu bazasyn jaŋartu jäne sarbazdardyŋ käsıbi qalyptasuyna jaǧdai jasau maŋyzdy.
Sonymen bırge reformanyŋ nätijesın baǧalau kezınde naqty körsetkışterge süienu qajet. Olardyŋ qatarynda äskeri qyzmetşılerdıŋ praktikalyq daǧdylary, oqu-jattyǧu nätijelerı, bölımşelerdıŋ özara üilesımdılıgı jäne tötenşe jaǧdailarda äreket etu daiyndyǧy bar.
Menıŋ paiymdauymşa, ekı kezeŋdık daiarlyq jüiesı sapaly ūiymdastyrylǧan jaǧdaida merzımdı äskeri qyzmettıŋ nätijelılıgın arttyryp, käsıbi tūrǧydan daiyndalǧan sarbazdardy qalyptastyruǧa mümkındık beredı. Būl Qazaqstan armiiasynyŋ jauyngerlık daiarlyǧyn nyǧaituǧa baǧyttalǧan maŋyzdy qadam.
— Äskeri reformada sarbazdardyŋ qauıpsızdıgın qamtamasyz etuge, qūqyqtaryn qorǧauǧa jäne äskerdegı tärtıptı nyǧaituǧa erekşe nazar audarylǧan. Sızdıŋ oiyŋyzşa, būl şaralar äskeri qyzmettıŋ bedelın arttyryp, qoǧamnyŋ Qaruly Küşterge degen senımın nyǧaituǧa qalai äser etedı? Memleket basşysynyŋ armiia men qoǧam arasyndaǧy bailanysty jaŋǧyrtu jönındegı ūstanymynyŋ maŋyzy nede?
Äskeri qyzmetşılerdıŋ qauıpsızdıgın qamtamasyz etu jäne olardyŋ qūqyqtaryn qorǧau — zamanaui armiiany qalyptastyrudyŋ negızgı baǧyttarynyŋ bırı. Memleket üşın Otan qorǧauşylardyŋ ömırı men densaulyǧyn saqtau, olardyŋ zaŋdy qūqyqtaryn qamtamasyz etu jäne laiyqty qyzmet jaǧdailaryn qalyptastyru erekşe maŋyzǧa ie.
Memleket basşysynyŋ äskeri reformasy aiasynda äskeri qyzmetşılerdıŋ qūqyqtaryn qorǧau tetıkterın jetıldıruge nazar audaryluy osy mındettıŋ memlekettık deŋgeide qarastyrylyp otyrǧanyn körsetedı. Äskeri ombudsmen institutyn jäne äskeri keŋesşıler jüiesın damytu jönındegı bastamalar tiıstı qūqyqtyq jäne ūiymdastyruşylyq tetıkterdı qalyptastyruǧa baǧyttalǧan.
Äskerdegı tärtıp zaŋ talaptaryn saqtau, komandirlerdıŋ käsıbi jauapkerşılıgı jäne äskeri qyzmetşıler arasyndaǧy özara qūrmet qaǧidattaryna negızdeluı kerek. Jarǧy talaptaryn saqtau, qyzmettık mındetterdı adal oryndau jäne ärbır sarbazdyŋ qauıpsızdıgıne jauapkerşılıkpen qarau äskeri ūjymnyŋ tūraqtylyǧyn qamtamasyz etedı.
Būl rette komandirlerdıŋ rölı erekşe. Olar äskeri daiarlyqty ūiymdastyrumen qatar, jeke qūramnyŋ moraldyq-psihologiialyq jaǧdaiyn baqylauǧa, tärtıptıŋ saqtaluyn qamtamasyz etuge jäne äskeri qyzmetşılerdıŋ ötınışterıne uaqtyly nazar audaruǧa mındettı. Al qūqyq būzuşylyqtardyŋ aldyn alu jūmystary jüielı jürgızılıp, äskeri qyzmetşıler öz qūqyqtaryn qorǧau tetıkterın naqty bıluı qajet.
Atalǧan baǧyttyŋ qoǧamdyq maŋyzy da joǧary. Äskerge şaqyrylǧan azamattardyŋ qauıpsızdıgıne senımdılık qalyptasuy qoǧamnyŋ Qaruly Küşterge degen qūrmetın arttyrady. Ata-analar üşın balasynyŋ memleket qorǧauyndaǧy äskeri qyzmetten käsıbi täjıribe jinap, azamattyq jauapkerşılıgın nyǧaityp oraluy maŋyzdy.
Menıŋ oiymşa, Memleket basşysynyŋ äskeri reformany qūqyqtyq kepıldıktermen jäne äskeri qyzmetşılerdıŋ jaǧdaiyn jaqsartumen ūştastyruy dūrys baǧytty körsetedı. Sapaly äskeri daiarlyq pen qauıpsız qyzmet ortasy bırın-bırı tolyqtyrady. Ärbır sarbaz özın zaŋmen qorǧalǧanyn sezıngende, äskeri mındetın jauapkerşılıkpen oryndauǧa jäne käsıbi tūrǧydan qalyptasuǧa qajettı jaǧdai nyǧaiady.
Sondyqtan äskeri qyzmetşılerdıŋ qūqyqtaryn qorǧau armiianyŋ qoǧamdyq bedelın arttyryp qana qoimai, äskeri tärtıptı, ūjymdyq jauapkerşılıktı jäne memleketke degen senımdı nyǧaituǧa yqpal etedı.
— Äskeri reforma aiasynda «Jas aibyn» bıryŋǧai äskeri-patriottyq daiarlyq jüiesın damytu, mamandandyrylǧan äskeri mektepter jelısın keŋeitu jäne bastapqy äskeri daiarlyqty jetıldıru közdelgen. Būl bastamalar jastardyŋ boiynda otansüigıştık pen azamattyq jauapkerşılıktı qalyptastyruǧa qalai yqpal etedı? Jalpy, Memleket basşysy ūsynǧan keşendı reformany Qazaqstannyŋ ūzaq merzımdı qauıpsızdıgıne salynǧan investisiia dep baǧalauǧa bola ma?
— Äskeri-patriottyq tärbie — eldıŋ bolaşaqtaǧy qauıpsızdıgın qamtamasyz etuge baǧyttalǧan ūzaq merzımdı jūmys. Onyŋ negızgı maqsaty — jas ūrpaqtyŋ boiynda Otanǧa degen süiıspenşılıktı, azamattyq jauapkerşılıktı, tärtıptılıktı jäne qoǧamdyq müddege qyzmet etuge daiyndyqty qalyptastyru.
Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaevtyŋ äskeri salany jaŋǧyrtuǧa basymdyq beruı aiasynda jastardy otansüigıştık ruhta tärbieleu men bastapqy äskeri daiarlyqty jetıldırudıŋ maŋyzy arta tüsedı. Osy tūrǧydan alǧanda, «Jas aibyn» bıryŋǧai äskeri-patriottyq daiarlyq jüiesın damytu, mamandandyrylǧan äskeri mektepter jelısın keŋeitu jäne jastardyŋ praktikalyq daiyndyǧyn jetıldıru jönındegı bastamalarǧa erekşe nazar audaru qajet.
Bırınşıden, äskeri-patriottyq tärbie jas azamattardyŋ el tarihyn, memlekettık rämızderdı jäne ūlttyq qūndylyqtardy qūrmetteuıne yqpal etedı. Otanǧa degen süiıspenşılık naqty ıspen, qoǧam aldyndaǧy jauapkerşılıkpen jäne eldıŋ damuyna üles qosuǧa ūmtylyspen körınedı.
Ekınşıden, mūndai daiarlyq jastardyŋ ömırlık daǧdylaryn jetıldıruge mümkındık beredı. Alǧaşqy medisinalyq kömek körsetu, tötenşe jaǧdailarda dūrys äreket etu, komandalyq jūmys, dene daiyndyǧy jäne köşbasşylyq qasietterdı damytu olardyŋ azamattyq qalyptasuyna oŋ äser etedı.
Üşınşıden, būl baǧyt bolaşaq äskeri mamandardy daiarlauǧa negız qalaidy. Qazırgı armiiaǧa äskeri qyzmetşılermen qatar injenerler, bailanys mamandary, kiberqauıpsızdık sarapşylary, robototehnika jäne ūşqyşsyz jüieler salasynyŋ mamandary qajet. Jastardyŋ osy baǧyttarǧa erte kezeŋnen qyzyǧuşylyǧyn arttyru kadrlyq äleuettı damytuǧa mümkındık beredı.
Sonymen qatar äskeri-patriottyq tärbie bılımge ūmtylu, zaŋdy qūrmetteu, jauapkerşılık jäne beibıtşılık qūndylyqtarymen qatar jüruı kerek. Öz elınıŋ müddesın qorǧauǧa daiyn azamat özge halyqtarǧa qūrmetpen qarap, qoǧamdyq kelısımnıŋ maŋyzyn da tüsınedı.
Menıŋ paiymdauymşa, «Jas aibyn» jüiesın damytu Qazaqstannyŋ adami kapitalyn nyǧaituǧa jäne bolaşaq qorǧanys salasynyŋ kadrlyq äleuetın qalyptastyruǧa üles qosady. Memleket basşysy aiqyndaǧan jaŋǧyru baǧyty aiasynda äskeri-patriottyq tärbienı sapaly ūiymdastyru — eldıŋ ūzaq merzımdı qauıpsızdıgıne jasalǧan maŋyzdy qadam.
