Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған әскер реформасы елдің қорғаныс қабілетін нығайтуға, Қарулы Күштерді заманауи талаптарға бейімдеуге және ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған. Әскерді технологиялық жаңғырту, басқару жүйесін жетілдіру, сарбаздардың даярлық сапасын арттыру және әскери қызметшілердің құқықтарын қорғау Қазақстанның қорғаныс саясатын дамытудың маңызды бағыттарына айналып отыр.
Саясаттанушы Ардақ Монтаевтың пікірінше, Мемлекет басшысы айқындаған реформаның стратегиялық маңызы зор. Ұшқышсыз жүйелер күштерін құру, мерзімді әскери қызметтің екі кезеңдік даярлық жүйесін енгізу және «Жас айбын» бірыңғай әскери-патриоттық даярлық жүйесін дамыту армияның технологиялық мүмкіндіктерін кеңейтіп, кәсіби мамандар даярлауға және жастардың азаматтық жауапкершілігін қалыптастыруға ықпал етеді.
Сарапшының айтуынша, әскер реформасын жүйелі жүзеге асыру Қазақстанның қорғаныс әлеуетін арттырып, әскери қызметтің беделін нығайтуға мүмкіндік береді. Қазіргі заман талаптарына сай армия қалыптастыру, әскери қызметшілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және отандық технологиялық әлеуетті дамыту елдің ұзақ мерзімді қауіпсіздігіне негіз болады.
— Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заманауи, ұтқыр әрі технологиялық тұрғыдан озық армия құру міндетін қойды. Қазіргі геосаяси жағдайда бұл бастаманың стратегиялық маңызы қандай және әскери реформаның нәтижесінде Қазақстанның қорғаныс қабілеті қалай нығаяды?
— Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың заманауи, ұтқыр әрі технологиялық тұрғыдан озық армия құру жөніндегі бастамасы Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған стратегиялық қадам деп есептеймін. Бүгінде қорғаныс қабілетін арттыру, әскери басқару жүйесін жетілдіру және Қарулы Күштердің технологиялық мүмкіндіктерін кеңейту мемлекеттің тұрақты дамуы үшін ерекше маңызға ие.
Қазақстанның сыртқы саясаты бейбітшілікке, халықаралық диалогқа және мемлекеттер арасындағы өзара тиімді ынтымақтастыққа негізделген. Мемлекет басшысы осы бағытты дәйекті ұстана отырып, елдің қорғаныс әлеуетін нығайтуға да басымдық беріп келеді. Бұл — ұлттық мүддені қорғауға, егемендік пен аумақтық тұтастықты қамтамасыз етуге бағытталған салмақты мемлекеттік саясат.
Әскери реформаның стратегиялық маңызы бірнеше бағыттан көрінеді. Біріншіден, ол Қарулы Күштердің қазіргі қауіпсіздік талаптарына бейімделуіне мүмкіндік береді. Екіншіден, әскери басқарудың тиімділігін арттырып, әскердің түрлі жағдайда жедел әрі үйлесімді әрекет ету қабілетін нығайтады. Үшіншіден, заманауи технологияларды енгізу арқылы әскери бөлімдердің дайындығын жетілдіруге және ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жаңа мүмкіндіктерін қалыптастыруға жол ашады.
Қазақстанның географиялық орналасуы да қорғаныс саясатына жоғары жауапкершілік жүктейді. Еліміз Еуразия кеңістігіндегі маңызды көлік, сауда және энергетикалық бағыттардың тоғысында орналасқан. Сондықтан мемлекеттік шекараның қауіпсіздігі, стратегиялық инфрақұрылымның қорғалуы және елдің тұрақты дамуына қажетті жағдайларды қамтамасыз ету өзекті міндеттер саналады.
Менің пайымдауымша, Мемлекет басшысы қолға алған әскери реформаның түпкі мақсаты — Қазақстанның қорғаныс жүйесін жаңа кезеңнің талаптарына сәйкестендіру. Қуатты әрі кәсіби армия мемлекеттің егемендігін қорғауға, азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және бейбіт дамудың берік негізін қалыптастыруға қызмет етеді. Бұл бастама елдің ұзақ мерзімді қауіпсіздігіне және мемлекеттілігін нығайтуға бағытталған маңызды инвестиция.
— Әскери реформа аясында Қарулы Күштердің құрылымын жаңарту, басқару жүйесін жетілдіру және Ұшқышсыз жүйелер күштерін құру жоспарланып отыр. Бұл өзгерістер армияның технологиялық әлеуетін арттырып, заманауи сын-қатерлерге төтеп беруіне қалай ықпал етеді? Мемлекет басшысының әскери саланы жаңғыртуға басымдық беруін қалай бағалайсыз?
— Мемлекет басшысының әскери реформаны технологиялық жаңғыртумен ұштастыруға басымдық беруі Қазақстанның қорғаныс саласын дамытудың перспективалы бағытын айқындайды. Қазіргі кезеңде әскери әлеуетті нығайту заманауи технологияларды меңгеруге, ақпаратты жедел өңдеуге, басқару жүйелерін жетілдіруге және әскери бөлімдердің үйлесімді әрекетін қамтамасыз етуге тікелей байланысты.
Осы тұрғыдан алғанда, Ұшқышсыз жүйелер күштерін құрудың маңызы зор. Ұшқышсыз ұшу аппараттары мен роботтандырылған кешендер барлау жүргізу, мемлекеттік шекараны бақылау, стратегиялық нысандардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және әскери бөлімдердің ахуалды бағалау мүмкіндіктерін кеңейтеді. Мұндай жүйелерді тиімді пайдалану командирлердің шешім қабылдау сапасын арттырып, әскери міндеттерді орындау кезінде жеке құрамның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де ықпал етеді.
Технологиялық жаңғырту кешенді түрде жүзеге асырылуы керек. Ол үшін сенімді байланыс арналары, цифрлық басқару жүйелері, киберқауіпсіздік құралдары, электрондық қарсы іс-қимыл мүмкіндіктері және заманауи оқу-жаттығу инфрақұрылымы қажет. Сонымен қатар әскери қызметшілерді жаңа технологиялармен жұмыс істеуге үйрету және кәсіби мамандар даярлау мәселесі маңызды орын алады.
Бұл бағыттың экономикалық және ғылыми маңызы да бар. Қорғаныс саласына отандық инженерлерді, ғылыми-зерттеу орталықтарын, жоғары оқу орындары мен технологиялық кәсіпорындарды тарту жаңа әзірлемелерді дамытуға мүмкіндік береді. Соның нәтижесінде елімізде робототехника, бағдарламалық қамтамасыз ету, байланыс жүйелері және ұшқышсыз технологиялар саласындағы құзыреттер қалыптасып, ұлттық технологиялық әлеует артады.
Мемлекет басшысының бастамалары Қазақстан армиясының болашақтағы даму бағдарын айқындауға мүмкіндік беріп отыр. Әскери технологияларды жүйелі енгізу қорғаныс саласының тиімділігін арттырып қана қоймай, отандық ғылым мен инженерлік мектептің дамуына да серпін береді.
Менің ойымша, бұл реформаның негізгі нәтижесі армияның технологиялық дербестігін нығайту, кәсіби кадрлар даярлау және заманауи қауіпсіздік талаптарына сай әрекет ете алатын қорғаныс жүйесін қалыптастыру арқылы көрінеді.
— Реформаның маңызды бағыттарының бірі – мерзімді әскери қызметтің екі кезеңдік жүйесіне көшу. Алғашқы алты айда сарбаздар оқу орталықтарында даярлықтан өтіп, келесі алты айда әскери бөлімдерде қызмет етеді. Бұл модель жауынгерлік даярлық сапасын арттырып, әскердің кәсіби деңгейін көтеруге қаншалықты мүмкіндік береді?
— Мерзімді әскери қызметті екі кезеңге бөлу бастамасы сарбаздарды даярлау үдерісін жүйелеуге және олардың кәсіби дағдыларын бірізді қалыптастыруға бағытталған. Меніңше, бұл әскери білім мен тәжірибені ұштастыруға мүмкіндік беретін маңызды ұйымдастырушылық шешім.
Ұсынылған модель бойынша алғашқы алты ай оқу орталықтарында бастапқы әскери даярлыққа арналса, келесі алты ай әскери бөлімдерде алған білімді тәжірибе жүзінде жетілдіруге бағытталады. Мұндай құрылым сарбаздың әскери қызметке бейімделуіне, қажетті машықтарды кезең-кезеңімен меңгеруіне және бөлім құрамында әрекет ету тәжірибесін жинақтауына жағдай жасайды.
Бірінші кезеңде әскери қызметшілер тактикалық даярлық, қару-жарақты қауіпсіз қолдану, әскери тәртіп, алғашқы медициналық көмек және төтенше жағдайда әрекет ету дағдыларын меңгереді. Оқу орталықтарында бірыңғай даярлық стандарттарын қалыптастыру сарбаздардың білім деңгейін жүйелі бағалауға мүмкіндік береді.
Екінші кезеңде әскери қызметшілер өз бөлімдерінде практикалық жаттығуларға қатысып, алған білімдерін нақты қызметтік міндеттермен ұштастырады. Бұл кезеңде бөлімшелердің үйлесімділігіне, командалық жұмысқа, әскери техниканы меңгеруге және түрлі жағдайларда жедел шешім қабылдау дағдыларына ерекше назар аударылады.
Мемлекет басшысы бастамашылық еткен әскери реформаның тиімділігі даярлық сапасын арттырумен тығыз байланысты. Сондықтан оқу бағдарламаларын заманауи талаптарға сәйкестендіру, нұсқаушылардың біліктілігін жетілдіру, оқу-жаттығу базасын жаңарту және сарбаздардың кәсіби қалыптасуына жағдай жасау маңызды.
Сонымен бірге реформаның нәтижесін бағалау кезінде нақты көрсеткіштерге сүйену қажет. Олардың қатарында әскери қызметшілердің практикалық дағдылары, оқу-жаттығу нәтижелері, бөлімшелердің өзара үйлесімділігі және төтенше жағдайларда әрекет ету дайындығы бар.
Менің пайымдауымша, екі кезеңдік даярлық жүйесі сапалы ұйымдастырылған жағдайда мерзімді әскери қызметтің нәтижелілігін арттырып, кәсіби тұрғыдан дайындалған сарбаздарды қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл Қазақстан армиясының жауынгерлік даярлығын нығайтуға бағытталған маңызды қадам.
— Әскери реформада сарбаздардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, құқықтарын қорғауға және әскердегі тәртіпті нығайтуға ерекше назар аударылған. Сіздің ойыңызша, бұл шаралар әскери қызметтің беделін арттырып, қоғамның Қарулы Күштерге деген сенімін нығайтуға қалай әсер етеді? Мемлекет басшысының армия мен қоғам арасындағы байланысты жаңғырту жөніндегі ұстанымының маңызы неде?
Әскери қызметшілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және олардың құқықтарын қорғау — заманауи армияны қалыптастырудың негізгі бағыттарының бірі. Мемлекет үшін Отан қорғаушылардың өмірі мен денсаулығын сақтау, олардың заңды құқықтарын қамтамасыз ету және лайықты қызмет жағдайларын қалыптастыру ерекше маңызға ие.
Мемлекет басшысының әскери реформасы аясында әскери қызметшілердің құқықтарын қорғау тетіктерін жетілдіруге назар аударылуы осы міндеттің мемлекеттік деңгейде қарастырылып отырғанын көрсетеді. Әскери омбудсмен институтын және әскери кеңесшілер жүйесін дамыту жөніндегі бастамалар тиісті құқықтық және ұйымдастырушылық тетіктерді қалыптастыруға бағытталған.
Әскердегі тәртіп заң талаптарын сақтау, командирлердің кәсіби жауапкершілігі және әскери қызметшілер арасындағы өзара құрмет қағидаттарына негізделуі керек. Жарғы талаптарын сақтау, қызметтік міндеттерді адал орындау және әрбір сарбаздың қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қарау әскери ұжымның тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Бұл ретте командирлердің рөлі ерекше. Олар әскери даярлықты ұйымдастырумен қатар, жеке құрамның моральдық-психологиялық жағдайын бақылауға, тәртіптің сақталуын қамтамасыз етуге және әскери қызметшілердің өтініштеріне уақтылы назар аударуға міндетті. Ал құқық бұзушылықтардың алдын алу жұмыстары жүйелі жүргізіліп, әскери қызметшілер өз құқықтарын қорғау тетіктерін нақты білуі қажет.
Аталған бағыттың қоғамдық маңызы да жоғары. Әскерге шақырылған азаматтардың қауіпсіздігіне сенімділік қалыптасуы қоғамның Қарулы Күштерге деген құрметін арттырады. Ата-аналар үшін баласының мемлекет қорғауындағы әскери қызметтен кәсіби тәжірибе жинап, азаматтық жауапкершілігін нығайтып оралуы маңызды.
Менің ойымша, Мемлекет басшысының әскери реформаны құқықтық кепілдіктермен және әскери қызметшілердің жағдайын жақсартумен ұштастыруы дұрыс бағытты көрсетеді. Сапалы әскери даярлық пен қауіпсіз қызмет ортасы бірін-бірі толықтырады. Әрбір сарбаз өзін заңмен қорғалғанын сезінгенде, әскери міндетін жауапкершілікпен орындауға және кәсіби тұрғыдан қалыптасуға қажетті жағдай нығаяды.
Сондықтан әскери қызметшілердің құқықтарын қорғау армияның қоғамдық беделін арттырып қана қоймай, әскери тәртіпті, ұжымдық жауапкершілікті және мемлекетке деген сенімді нығайтуға ықпал етеді.
— Әскери реформа аясында «Жас айбын» бірыңғай әскери-патриоттық даярлық жүйесін дамыту, мамандандырылған әскери мектептер желісін кеңейту және бастапқы әскери даярлықты жетілдіру көзделген. Бұл бастамалар жастардың бойында отансүйгіштік пен азаматтық жауапкершілікті қалыптастыруға қалай ықпал етеді? Жалпы, Мемлекет басшысы ұсынған кешенді реформаны Қазақстанның ұзақ мерзімді қауіпсіздігіне салынған инвестиция деп бағалауға бола ма?
— Әскери-патриоттық тәрбие — елдің болашақтағы қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған ұзақ мерзімді жұмыс. Оның негізгі мақсаты — жас ұрпақтың бойында Отанға деген сүйіспеншілікті, азаматтық жауапкершілікті, тәртіптілікті және қоғамдық мүддеге қызмет етуге дайындықты қалыптастыру.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың әскери саланы жаңғыртуға басымдық беруі аясында жастарды отансүйгіштік рухта тәрбиелеу мен бастапқы әскери даярлықты жетілдірудің маңызы арта түседі. Осы тұрғыдан алғанда, «Жас айбын» бірыңғай әскери-патриоттық даярлық жүйесін дамыту, мамандандырылған әскери мектептер желісін кеңейту және жастардың практикалық дайындығын жетілдіру жөніндегі бастамаларға ерекше назар аудару қажет.
Біріншіден, әскери-патриоттық тәрбие жас азаматтардың ел тарихын, мемлекеттік рәміздерді және ұлттық құндылықтарды құрметтеуіне ықпал етеді. Отанға деген сүйіспеншілік нақты іспен, қоғам алдындағы жауапкершілікпен және елдің дамуына үлес қосуға ұмтылыспен көрінеді.
Екіншіден, мұндай даярлық жастардың өмірлік дағдыларын жетілдіруге мүмкіндік береді. Алғашқы медициналық көмек көрсету, төтенше жағдайларда дұрыс әрекет ету, командалық жұмыс, дене дайындығы және көшбасшылық қасиеттерді дамыту олардың азаматтық қалыптасуына оң әсер етеді.
Үшіншіден, бұл бағыт болашақ әскери мамандарды даярлауға негіз қалайды. Қазіргі армияға әскери қызметшілермен қатар инженерлер, байланыс мамандары, киберқауіпсіздік сарапшылары, робототехника және ұшқышсыз жүйелер саласының мамандары қажет. Жастардың осы бағыттарға ерте кезеңнен қызығушылығын арттыру кадрлық әлеуетті дамытуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар әскери-патриоттық тәрбие білімге ұмтылу, заңды құрметтеу, жауапкершілік және бейбітшілік құндылықтарымен қатар жүруі керек. Өз елінің мүддесін қорғауға дайын азамат өзге халықтарға құрметпен қарап, қоғамдық келісімнің маңызын да түсінеді.
Менің пайымдауымша, «Жас айбын» жүйесін дамыту Қазақстанның адами капиталын нығайтуға және болашақ қорғаныс саласының кадрлық әлеуетін қалыптастыруға үлес қосады. Мемлекет басшысы айқындаған жаңғыру бағыты аясында әскери-патриоттық тәрбиені сапалы ұйымдастыру — елдің ұзақ мерзімді қауіпсіздігіне жасалған маңызды қадам.
