Soŋǧy jetı jylda qazaq önerınıŋ örısı keŋeiıp, ūlttyq mūraǧa degen halyqaralyq qyzyǧuşylyq artty. Älem sahnalaryndaǧy tabystarmen qatar, el ışınde mädeniet üilerı boi köterdı, teatrlar jaŋaryp, töl ädebiet pen tarihty arqau etken tuyndylar düniege keldı. Osy kezeŋdegı özgerıster mädeniettı damytuǧa arnalǧan ırgelı jūmystyŋ halyqqa jetken igılıgın tanytady.
Qazaqstan önerın älemge tanytuda muzeilerdıŋ ülesı airyqşa boldy. Äbılhan Qasteev atyndaǧy Ūlttyq öner muzeiınıŋ qoryndaǧy tuyndylar şeteldık körmelerge qoiylyp, 2025 jyly Tretiakov galereiasynda ūsynyldy. Otandyq jobalar Venesiia biennalesınde, Parijdegı Gime Aziia önerı muzeiınde tanystyryldy. Qytaidyŋ Tianszin muzeiınde ötken «Altyn adam jäne Ūly dala» körmesı qazaqtyŋ tarihy men mädenietın şeteldık körermenge tanytty.
2025 jyly Beijıŋde Qazaqstan mädeniet ortalyǧy aşylyp, ekı eldıŋ öner salasyndaǧy yntymaqtastyǧyna jaŋa mümkındık berdı. Sol jyly Aqtau Türkı älemınıŋ mädeni astanasy atandy. Aşǧabatta Qūrmanǧazy men Abaidyŋ eskertkışterı, Duşanbe men Qazanda Abaidyŋ biustterı aşyldy. Būl jobalar qazaqtyŋ ūly tūlǧalarynyŋ mūrasyn şetelde därıpteuge jol aşty.
Qazaqstandyq oryndauşylardyŋ halyqaralyq baiqaulardaǧy jeŋısterı de el önerınıŋ mereiın ösırdı. İtaliia, Resei, Belarus, Latviia jäne BAÄ sahnalarynda önerpazdarymyz Gran-pri men bırınşı oryndardy ielendı. Dimaş Qūdaibergennıŋ Niu-Iorktegı Madison Square Garden sahnasynda myŋdaǧan körermen aldynda öner körsetuı osy tabystardyŋ qataryn tolyqtyrdy.
Ūlttyq mūranyŋ halyqaralyq deŋgeide moiyndaluy IýNESKO tızımderınen de körınedı. Bügınde Qazaqstannyŋ 15 tarih jäne mädeniet eskertkışı Bükılälemdık mūra tızımıne tört atalym boiynşa engen. Olardyŋ qatarynda Qoja Ahmet Iаsaui kesenesı men Taŋbalynyŋ jartastaǧy suretterı bar. 2026 jyly būl tızımge Maŋǧystaudyŋ jartasty meşıtterı de qosyldy. Beket ata, Qaraman ata, Şopan ata, Şaqpaq ata jäne Sūltanüpı jerasty meşıtterı älemdık mūranyŋ bır bölıgı retınde tanyldy.
Materialdyq emes mädeni mūranyŋ reprezentativtık tızımıne qazaq halqynyŋ 14 mūra elementı engızılgen. Onyŋ altauy tek qazaq mädenietıne tän bolsa, segızı basqa eldermen bırlesıp engızılgen. Küişılık öner, aitys, kiız üi jasauǧa qatysty dästürlı bılım men ǧūryptar osy tızımde bar. 2024 jyly olardyŋ qataryna «Betaşar» qosyldy. Ǧasyrlar boiy ūrpaqtan ūrpaqqa jetken dästürlerdıŋ halyqaralyq deŋgeide baǧalanuy olardy saqtaudyŋ jäne keiıngı buynǧa üiretudıŋ maŋyzyn arttyra tüsedı.
Öner ielerınıŋ eŋbegın baǧalauda da maŋyzdy şeşımder qabyldandy. Otyz jylǧa juyq üzılısten keiın «Qazaqstannyŋ halyq ärtısı» qūrmettı ataǧy qaita belgılendı. Alty jyl ışınde on respublikalyq mädeniet mekemesıne «Ūlttyq» märtebesı berıldı. «Gülder» ansamblı jaŋǧyryp, Memlekettık klassikalyq gitaraşylar kvintetı men «Bırlık» köpūltty ūjymy qūryldy.
Töl tarih pen ädebiet jaŋa sahnalyq tuyndylarǧa arqau boldy. «Astana Balet» teatry «Qozy Körpeş – Baian sūlu» jäne «Altyngül» baletterın ūsyndy. Qalibek Quanyşbaev atyndaǧy teatrda «Joşy han» tarihi dramasy sahnalandy. «Astana Operada» «Qypşaq qyzy Appaq» operasy, Abai atyndaǧy teatrda Äbdıjämıl Nūrpeiısovtıŋ «Qan men ter» romany jelısımen «Aqbala» baletı qoiyldy. Töl ädebiet pen tarihty sahna tılımen söiletken būl qoiylymdar ūlttyq önerdıŋ mazmūnyn baiytty.
2025 jyly Abai Qūnanbaiūlynyŋ 180 jyldyǧy, Şoqan Uälihanovtyŋ 190 jyldyǧy jäne Nūrǧisa Tılendievtıŋ 100 jyldyǧy keŋınen atalyp öttı.
Otandyq kinonyŋ örkendeuıne 2019 jyly qabyldanǧan «Kinematografiia turaly» zaŋ negız boldy. 2019-2025 jyldary memlekettık qoldaumen 149 kinojoba ıske asyrylyp, onyŋ 124-ı aiaqtaldy. Memlekettık qoldau qarajatynyŋ şamamen 30 paiyzy Şäken Aimanov atyndaǧy «Qazaqfilm» kinostudiiasynyŋ jobalaryna baǧyttalady. Kinostudiia jobalaryn bırlesıp qarjylandyru kezınde qarajattyŋ 50 paiyzy memlekettık qoldaudan, 50 paiyzy jeke qarjydan qūralady.
Qazaqstandyq filmderge körermen yqylasy da artyp otyr.
2024 jyly 94 otandyq film prokatqa şyqsa, 2025 jyly olardyŋ sany 103-ke jettı. Sol jylǧy jalpy kassalyq tüsım şamamen 30 mlrd teŋgenı qūrady. «Qaitadan» filmınıŋ tüsımı 1 mlrd teŋgeden asty.
Halyqaralyq kinofestivalderde de qazaqstandyq tuyndylardyŋ bedelı artty. «Aqyn» filmı Tokio halyqaralyq kinofestivalınde üzdık rejissura üşın jülde aldy. Farhat Şärıpovtıŋ «Shema» filmı Berlin kinofestivalınıŋ Generation bölımınde Gran-pri ielendı. 2024 jyly jetı ūlttyq film jalpy sany 34 halyqaralyq marapat aldy. «Bauyryna salu» Qazaqstan atynan «Oskar» syilyǧyna ūsynyldy. Qazaqstan kinosynyŋ künderı Fransiia, İtaliia, Japoniia jäne basqa da elderdı qamtyp, 30-dan astam memlekette öttı.
Ūlttyq animasiia men qazaq tılındegı kinoǧa da köŋıl bölınıp keledı. «Qazaqanimasiia» bırlestıgı balalar men jastarǧa arnap, ūlttyq mädeniet pen dästürlerge negızdelgen «Tazy» jobasyn äzırlep jatyr.
Önerdıŋ örısın keŋeitude el ışındegı mädeniet mekemelerınıŋ jaŋaruy erekşe oryn alady. 2019-2026 jyldary Qazaqstanda 312 mädeniet nysany salynyp, paidalanuǧa berıldı. Olardyŋ ışınde 161 mädeniet üiı, 89 auyldyq klub, üş teatr, 15 muzei jäne on kıtaphana bar. Bügınde elımızde barlyǧy 3 092 mädeniet nysany jūmys ısteidı. Jaŋa ǧimarattar tūrǧyndardyŋ önerge jaqyndauyna, şyǧarmaşylyqpen ainalysuyna jaǧdai jasady.
Jaŋa mädeniet nysandary «Auyl – El besıgı» baǧdarlamasy men öŋırlık damu josparlary aiasynda da salyndy. «Qazaqstan halqyna» qoǧamdyq qorymen bırlesıp, auyldardaǧy mädeniet üilerın jabdyqtau jūmysy jürgızılıp keledı.
Astanadaǧy Qalibek Quanyşbaev atyndaǧy teatr, Türkıstan muzykalyq-drama teatry jäne Petropavldaǧy Säbit Mūqanov atyndaǧy teatr jaŋa ǧimarattarǧa köştı. Äbılhan Qasteev atyndaǧy öner muzeiıne demeuşıler qarajaty esebınen kürdelı jöndeu jürgızıldı. Türkıstan oblysynda «Ordabasy», «Gauhar ana» sapar ortalyqtary salynyp, Qoja Ahmet Iаsaui mūrasyn zertteu ortalyǧy qūryldy. Türkıstannyŋ ruhani, tarihi-mädeni jäne turistık ortalyq retındegı erekşe märtebesı zaŋmen bekıtıldı.
Öner salasynda bılım alatyn jastarǧa da jaŋa mümkındıkter aşyldy. Petropavlda Küläş Baiseiıtova atyndaǧy Qazaq ūlttyq öner universitetınıŋ ökıldıgı aşyldy. Almatyda Temırbek Jürgenov atyndaǧy Qazaq ūlttyq öner akademiiasy men Jüsıpbek Elebekov atyndaǧy Respublikalyq estrada-sirk kolledjınıŋ studentterıne arnalǧan 500 oryndyq jataqhananyŋ qūrylysy bastaldy.
Būl jetıstıkterdıŋ tüpkı mänı – halyqtyŋ ruhani ömırın baiytu. Jetı jylda atqarylǧan jūmys ūlttyq mūrany saqtauǧa, şyǧarmaşylyqqa keŋ örıs aşuǧa jäne qazaq önerın dünie jüzıne tanytuǧa qyzmet ettı.
