Suret Jİ kömegımen jasaldy
Temekı şegu, alkogol tūtynu jäne esırtkıge täueldılık – bır adamnyŋ ǧana emes, tūtas qoǧamnyŋ densaulyǧyna äser etetın mäseleler. Būl ädetterdıŋ ärqaisysy adamnyŋ aǧzasyna ziian keltırıp qana qoimai, otbasynyŋ berekesıne, ūrpaq tärbiesıne jäne eldıŋ demografiialyq äleuetıne kerı yqpal etedı.
Adam – memlekettıŋ eŋ maŋyzdy kapitalynyŋ bırı. Al salauatty ūlt qalyptastyru üşın aurudyŋ saldarymen emes, onyŋ aldyn alumen küresu maŋyzdy.
Şylym şegu – densaulyqty baiau älsıretetın ädet
Temekı qūramyndaǧy nikotin adamdy täueldılıkke äkeledı. Adam alǧaşynda şylymdy äuestıkpen nemese qorşaǧan ortanyŋ yqpalymen bastauy mümkın. Alaida uaqyt öte kele aǧza nikotindı talap etıp, ädet täueldılıkke ainalady.
Şylym şegu ökpe men jürek-qan tamyrlary jüiesıne salmaq tüsıredı. Onyŋ ziiany tek temekı şegetın adamnyŋ özıne ǧana emes, janyndaǧy adamdarǧa da tiedı. Äsırese balalardyŋ temekı tütınıne ünemı ūşyrauy olardyŋ densaulyǧyna kerı äser etuı mümkın.
Temekınıŋ qauıptılıgı – onyŋ adam ömırın bır künde özgertpeitınınde. Ziiany jyldar boiy jinalyp, densaulyqty bırtındep älsıretedı. Sondyqtan «az şegemın», «qalaǧan kezde tastaimyn» degen oi täueldılıktıŋ aldyn almaidy.
Alkogol – otbasy men qoǧamǧa äser etetın mäsele
Alkogoldı şamadan tys tūtynu da adamnyŋ densaulyǧyna ǧana emes, onyŋ äleumettık ortasyna äser etedı. Mas küiınde jasalǧan qūqyq būzuşylyq, otbasyndaǧy janjal, jol-kölık oqiǧalary men tūrmystyq mäselelerdıŋ bır bölıgı alkogolmen bailanysty boluy mümkın.
Eŋ qauıptısı – alkogoldı tūtynu bırtındep qalypty närse retınde qabyldanuy. Merekede, dostar arasynda nemese kündelıktı küizelısten aryludyŋ joly retınde alkogolge jügınu ädetke ainalsa, adam öz densaulyǧyna jauapkerşılıktı joǧalta bastaidy.
Salauatty ömır saltyn qalyptastyru alkogolden tolyq bas tartudy taŋdaǧan adamdardyŋ sanyn arttyrudan ǧana emes, qoǧamdaǧy oǧan degen közqarasty özgertuden de bastalady.
Naşaqorlyq – bır adamnyŋ emes, tūtas otbasynyŋ qasıretı
Esırtkıge täueldılık – adamnyŋ fizikalyq jäne psihologiialyq jaǧdaiyn būzatyn asa qauıptı qūbylys. Esırtkını alǧaş ret «qyzyq üşın» nemese «dostardyŋ ūsynysymen» baiqap körudıŋ özı auyr täueldılıkke äkeluı mümkın.
Naşaqorlyq adamnyŋ oquyna, jūmysyna, qarym-qatynasyna, otbasyna jäne bolaşaǧyna äser etedı. Bır adamnyŋ täueldılıgı onyŋ jaqyndarynyŋ da ömırın özgertedı. Sondyqtan esırtkıge qarsy kürestıŋ eŋ tiımdı joldarynyŋ bırı – jastar arasynda tüsındıru jūmystaryn küşeitıp, olardyŋ bos uaqytyn paidaly ötkızuıne jaǧdai jasau.
Salauatty ūrpaq – eldıŋ bolaşaǧy
Temekı, alkogol jäne esırtkı mäselesın tek tyiym salu arqyly şeşu qiyn. Būl baǧytta otbasy, mektep, joǧary oqu oryndary, medisina mamandary, qoǧam jäne memleket bırlesıp jūmys ısteuı kerek.
Jastarǧa sportpen ainalysuǧa, şyǧarmaşylyqpen şūǧyldanuǧa, bılım aluǧa jäne öz qabıletın damytuǧa mümkındık beru – ziiandy ädetterdıŋ aldyn aludyŋ maŋyzdy tetıgı.
Ūlttyŋ bolaşaǧy onyŋ ekonomikalyq körsetkışterımen ǧana emes, azamattarynyŋ densaulyǧymen de ölşenedı. Sondyqtan salauatty ömır saltyn taŋdau – jeke adamnyŋ ǧana şeşımı emes, qoǧamnyŋ ortaq qūndylyǧyna ainaluy tiıs.
Temekıden bas tartu, alkogolden aulaq bolu, esırtkıge jolamau – öz densaulyǧyŋdy ǧana emes, bolaşaq ūrpaqtyŋ densaulyǧyn qorǧau. Salauatty ūlt qalyptastyru är adamnyŋ özınen bastalady.
