Ükımet Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaevtyŋ Ädılettı jäne äleumettık baǧdarlanǧan Qazaqstan qūru jönındegı tapsyrmalaryn jüzege asyru aiasynda halyqty qoldauǧa baǧyttalǧan auqymdy jūmystar jürgızude. Jaŋa Konstitusiiada bekıtılgen äleumettık memleket qaǧidattary azamattardyŋ barlyq sanatyn — balaly otbasylardy, jastardy, mügedektıgı bar adamdardy, zeinetkerlerdı, äleumettık sala qyzmetkerlerın jäne tabysy tömen azamattardy qamtityn naqty şeşımder arqyly jüzege asyrylyp otyr.
Bügınde äleumettık qoldau auqymy milliondaǧan adamdy jäne jüzdegen milliard teŋgenı qamtyp otyr. 2,5 millionnan astam adam zeinetaqy alady, 630 myŋnan asa köpbalaly otbasy järdemaqymen qamtylǧan, 544 myŋnan astam azamat mügedektık boiynşa qoldau alady, auyldyq jerlerde şamamen bır million tūrǧyn jaŋa medisinalyq infraqūrylymǧa qol jetkızdı, al bılım beru granttarynyŋ sany soŋǧy bes jylda 93 myŋnan astamǧa jettı.
Bügınde elımızde äleumettık qoldaudyŋ köp deŋgeilı jüiesı qalyptasqan. Ol tegın medisinalyq kömek, memlekettık järdemaqylar, zeinetaqymen qamsyzdandyru, bılım men ǧylymdy qoldau, ana men balany qorǧau, sondai-aq äleumettık tūrǧydan osal toptarǧa arnalǧan arnaiy qorǧau baǧdarlamalaryn qamtidy.
Būl şaralardyŋ köpşılıgı qarjylandyru kölemı jaǧynan da, qamtityn azamattar sany jaǧynan da būryn-soŋdy bolmaǧan.
Barşaǧa qoljetımdı medisina
Tegın medisinalyq kömektıŋ kepıldendırılgen kölemın saqtau jäne mındettı äleumettık medisinalyq saqtandyru jüiesın ärı qarai damytu äleumettık saiasattyŋ basty jetıstıkterınıŋ bırı bolyp qala bermek. Ükımet Memleket basşysynyŋ tapsyrmasyna säikes, azamattardyŋ tūrǧylyqty jerıne qaramastan medisinalyq qyzmetterdıŋ qoljetımdılıgı men sapasyn arttyruǧa baǧyttalǧan densaulyq saqtau jüiesın däiektı türde jaŋǧyrtu jūmystaryn jürgızude.
Bügınde qazaqstandyqtar memleket esebınen keŋ auqymdy medisinalyq kömekter: därıgerler keŋesı men profilaktikalyq tekserulerden bastap, qūny ondaǧan million teŋgege jetetın joǧary tehnologiialy operasiialarǧa deiın tegın aluda. Kardiohirurgiialyq operasiialar, neirohirurgiialyq aralasular, aǧza transplantasiiasy, onkologiialyq aurulardy emdeu, sirek patologiiasy bar nauqastarǧa kömek jäne basqa da qymbat em türlerı qarjylandyrylady. Memlekettık qoldau bolmaǧan jaǧdaida mūndai em köptegen otbasylar üşın qoljetımsız bolar edı.
Onkologiialyq tekseruler tegın medisinalyq kömektıŋ kepıldendırılgen kölemıne engızıldı. Sonyŋ nätijesınde şamamen 300 myŋ adam qosymşa diagnostikadan ötu mümkındıgın aldy.
Jürgızılıp jatqan jūmystardyŋ nätijesınde demografiialyq körsetkışter tūraqty türde jaqsaryp keledı. Ömır süru ūzaqtyǧy tarihi eŋ joǧary deŋgeige jetıp, 75,97 jasty qūrady. Qazaqstan sondai-aq Düniejüzılık densaulyq saqtau ūiymynyŋ jūqpaly emes aurulardan bolatyn mezgılsız ölım-jıtımdı azaitu jönındegı maqsatty körsetkışıne merzımınen būryn qol jetkızdı. Sonymen qatar profilaktikalyq medisina damyp keledı, skriningtık baǧdarlamalar keŋeitılude, erte diagnostikanyŋ jaŋa ädısterı engızılude jäne dispanserlık baqylau jüiesı jetıldırılude.
Memleket esebınen joǧary tehnologiialy medisinalyq kömek
Memleket azamattardy qymbat ärı joǧary tehnologiialy medisinalyq kömekpen qamtamasyz etu baǧytyndaǧy jūmysty jüielı türde jalǧastyryp keledı. Tegın medisinalyq kömektıŋ kepıldık berılgen kölemı men mındettı äleumettık medisinalyq saqtandyru jüiesı arqyly qazaqstandyqtar tabys deŋgeiıne qaramastan zamanaui diagnostika, emdeu ädısterı jäne kürdelı hirurgiialyq operasiialarǧa qol jetkızude.
Auyr tua bıtken aurulary men patologiialary bar balalarǧa erekşe köŋıl bölınedı. Jyl saiyn tua bıtken aurulary bar şamamen 1,5 myŋ närestege operasiia jasalady, olardyŋ şamamen 40%-y az invazivtı endovideohirurgiialyq tehnologiialarmen jasalady.
Sonymen qatar balalar kardiohirurgiiasy da damyp keledı. Jyl saiyn elımızde jürek-qan tamyr jüiesınıŋ tua bıtken aqaulary bar balalarǧa şamamen 2 myŋ aşyq operasiia jasalady.
Zamanaui medisinalyq tehnologiialardy engızu närestelerdıŋ operasiiadan keiıngı ömırşeŋdıgın 88%-dan 93%-ǧa deiın arttyruǧa mümkındık berdı. Būdan bölek, 19 innovasiialyq medisinalyq tehnologiianyŋ engızıluı balalardy şetelde emdeuge jıberu sanyn ekı ese qysqartyp, joǧary tehnologiialy kömektı el ışınde qoljetımdı ettı.
Qymbat em men därı-därmekpen qamtu da keŋeiıp keledı. 2018 jyly tegın därı-därmekpen 1,9 million adam qamtylsa, 2025 jylǧa qarai būl körsetkış 3,4 millionǧa jettı. Ambulatoriialyq därı-därmekpen qamtamasyz etuge bölınetın qarjy osy kezeŋde 87,2 milliard teŋgeden 337,4 milliard teŋgege deiın üş ese östı.
Medisinalyq infraqūrylymdy auqymdy jaŋǧyrtu
Medisinalyq infraqūrylymdy damytu densaulyq saqtau jüiesın jaŋǧyrtudyŋ eŋ auqymdy baǧyttarynyŋ bırıne ainaldy. Soŋǧy jetı jylda elımızde 1250-den astam densaulyq saqtau nysany salyndy, onyŋ 800-den astamy soŋǧy üş jylda ǧana paidalanuǧa berıldı.
Auyl medisinasyn damytuǧa erekşe köŋıl bölınude. Auylda densaulyq saqtaudy jaŋǧyrtu jönındegı ūlttyq joba aiasynda 655 alǧaşqy medisinalyq-sanitariialyq kömek nysany salyndy. 200-den astam auyldyq eldı mekender alǧaş ret özderınıŋ medisinalyq mekemelerıne ie boldy, al millionǧa juyq auyl tūrǧyndary audandyq nemese oblystyq ortalyqtarǧa barmai-aq tūrǧylyqty jerınıŋ janynda medisinalyq kömek aluǧa mümkındık aldy.
Bır mezgılde jūmys ıstep tūrǧan auruhanalar men emhanalardy jaŋǧyrtu jürgızılude, medisinalyq jabdyqtar jaŋartyluda, sifrlyq tehnologiialar men telemedisina engızılude, konsultasiialyq-diagnostikalyq kömek körsetu mümkındıkterı keŋeitılude.
Analardy erekşe qoldau
Analardy qoldau jäne äielderdıŋ densaulyǧyn qorǧau äleumettık saiasattyŋ negızgı baǧyttarynyŋ bırı bolyp qala beredı. Memleket basşysynyŋ tapsyrmasy boiynşa Ükımet jüktılıktı josparlaudan bastap balanyŋ düniege keluı men bosanǧannan keiıngı baqylauǧa deiıngı barlyq kezeŋderdı qamtityn keşendı jūmysty jüzege asyruda.
Täuelsızdık jyldary Qazaqstanda ana ölımınıŋ körsetkışı alty esege tömendedı. Tek soŋǧy bes jylda ol taǧy 35%-ǧa qysqardy. Bügıngı taŋda jüktı äielderdıŋ 90%-dan astamy jüktılıktıŋ 12 aptasyna deiın esepke alynady, būl täuekelderdı uaqtyly anyqtauǧa jäne qajettı medisinalyq kömek körsetuge mümkındık beredı.
2025 jylǧy tamyzdan bastap «Analar saulyǧy» baǧdarlamasy jüzege asyryluda. Ol alǧaşqy medisinalyq-sanitariialyq kömek deŋgeiınde äielder üşın 15 tegın tekseruden ötudı qarastyrady. Sonymen qatar «Bır kündık klinika» jobasy damytyluda, ol jüktı äielderge barlyq qajettı zertteuler men mamandar konsultasiialarynan bır kün ışınde ötuge mümkındık beredı. 2024 jyldan bastap Qazaqstanda fetaldy medisina – ūryqtaǧy patologiialardy jatyrışılık emdeudıŋ zamanaui baǧyty engızıldı.
Bosandyruǧa kömektesu infraqūrylymyn damytu jalǧasuda. Elımızde 273 qalalyq jäne 152 auyldyq äielder konsultasiiasy, sondai-aq oblystyq perinataldyq ortalyqtar janyndaǧy 24 konsultasiia jūmys ısteidı. Būdan bölek, bolaşaq analarǧa medisinalyq kömektıŋ qoljetımdılıgın arttyru üşın jaŋa nysandar aşyluda.
Balalar densaulyǧyna qamqorlyq
Sonymen qatar balalardyŋ densaulyǧyn qorǧau jüiesı kezeŋ-kezeŋımen küşeitılıp keledı. Soŋǧy jyldary balalarǧa medisinalyq kömek körsetuge bölınetın qarjy kölemı ekı eseden astam ösıp, 264 mlrd teŋgeden 585 mlrd teŋgege deiın jettı. Bügınde densaulyq saqtau jüiesı şyǧyndarynyŋ şamamen törtten bırı balalar densaulyǧyn saqtauǧa baǧyttalady.
Täuelsızdık jyldary ışınde näreste ölımı 7,5 esege tömendedı. Elımızde balalarǧa medisinalyq kömek körsetudıŋ köpdeŋgeilı jüiesı qalyptasqan. Ol emhanalardy, köpbeiındı balalar auruhanalaryn, perinataldyq ortalyqtardy jäne mamandandyrylǧan medisinalyq ūiymdardy qamtidy. Jyl saiyn tua bıtken damu kemıstıgı bar 1,5 myŋǧa juyq jaŋa tuǧan näreste jedel em alady, al 2 myŋǧa juyq balaǧa aşyq jürekke ota jasaidy.
Medisinalyq oŋaltudy damytuǧa erekşe köŋıl bölınude. Bügınde Qazaqstanda balalarǧa arnalǧan 81 medisinalyq oŋaltu ortalyǧy jūmys ısteidı, onda jüzdegen myŋ kışkentai pasient türlı kömek türlerın alady. Jaŋa oŋaltu ortalyqtaryn aşu jäne damuyndaǧy auytqulardy erte anyqtap, qajettı kömektı der kezınde körsetuge mümkındık beretın erte aralasu qyzmetterın damytu jūmystary jalǧasuda.
Balaly otbasylardy memlekettık qoldau
Sondai-aq elımızde balanyŋ düniege kelgen sätınen bastap ony tärbieleudıŋ barlyq kezeŋınde otbasyn süiemeldeitın keşendı qoldau jüiesı qalyptastyrylǧan. Bügınde balalary bar otbasylarǧa arnalǧan bes negızgı järdemaqy türı qarastyrylǧan.
Bala düniege kelgen kezde bırjolǧy järdemaqy tölenedı:
• bırınşı, ekınşı jäne üşınşı balaǧa – 164 350 teŋge;
• törtınşı jäne odan keiıngı balalarǧa – 272 475 teŋge.
Jūmys ısteitın äielderge jüktılık pen bosanuǧa, sondai-aq jaŋa tuǧan balany asyrap aluǧa bailanysty tabysynan aiyrylǧan jaǧdaida äleumettık tölem qarastyrylǧan. Onyŋ mölşerı äieldıŋ soŋǧy 12 aidaǧy ortaşa ailyq tabysyna qarai esepteledı. 2026 jylǧy 1 mamyrdaǧy jaǧdai boiynşa būl tölemnıŋ ortaşa kölemı 1,2 million teŋgenı qūrady.
Sondai-aq bala 1,5 jasqa tolǧanǧa deiın onyŋ kütımıne bailanysty tabysynan aiyrylǧan jūmys ısteitın äielderge äleumettık tölem tölenedı. Onyŋ mölşerı soŋǧy ekı jyldaǧy ortaşa ailyq tabystyŋ 40% kölemınde belgılenedı. Mamyr aiynyŋ basyndaǧy derek boiynşa būl tölemnıŋ ortaşa mölşerı 86 062 teŋgege jettı.
Mügedektıgı bar bala tärbielep otyrǧan otbasylarǧa da qoldau körsetıledı. Olar ai saiyn 81 871 teŋge kölemınde järdemaqy alady.
Köpbalaly otbasylarǧa erekşe köŋıl bölınedı. Kırıs deŋgeiıne qaramastan, olarǧa ai saiynǧy järdemaqy tölenedı:
• tört balasy bar otbasylarǧa – 69 330 teŋge;
• bes balasy bar otbasylarǧa – 86 673 teŋge;
• alty balasy bar otbasylarǧa – 104 017 teŋge;
• jetı jäne odan da köp balasy bar otbasylarǧa – 121 360 teŋge.
Sonymen qatar «Altyn alqa» jäne «Kümıs alqa» alqalarymen marapattalǧan analarǧa qosymşa memlekettık qoldau körsetıledı.
Mügedektıgı bar balalardy tärbielep otyrǧan otbasylarǧa jeke qoldau körsetıledı:
• järdemaqy mölşerı ai saiyn 81 871 teŋgenı qūraidy.
Bügınde tek köpbalaly otbasylarǧa arnalǧan järdemaqymen el boiynşa 630 myŋnan astam otbasy qamtylǧan, būl atalǧan şarany halyqty äleumettık qoldaudyŋ eŋ auqymdy baǧdarlamalarynyŋ bırıne ainaldyrady.
Mügedektıgı bar adamdardy qoldau
Mügedektıgı bar adamdardy qoldau jüiesın jetıldıru jalǧasuda. Soŋǧy jyldary memlekettık qyzmetterdı alu räsımderı aitarlyqtai jeŋıldetıldı. 2022 jyldan berı medisinalyq-äleumettık saraptama bölımşelerıne barmai-aq qajettı räsımderden ötuge mümkındık beretın mügedektıktı taǧaiyndaudyŋ syrttai proaktivtı formaty engızıldı. Bügıngı taŋda kuälandyrudyŋ 45%-dan astamy onlain-formatta jürgızıledı.
2026 jyldan bastap mügedektıgı boiynşa berıletın memlekettık järdemaqylardyŋ mölşerı 10%-ǧa artty. Tölem mölşerı:
-
I toptaǧy mügedektıgı bar adamdar üşın – 200 myŋ teŋgege deiın;
-
II toptaǧy mügedektıgı bar adamdar üşın – 154 myŋ teŋgege deiın;
-
III toptaǧy mügedektıgı bar adamdar üşın – 117 myŋ teŋgege deiın.
Az qamtylǧan azamattardy qoldau
Qazaqstanda azamattardy äleumettık qoldaudyŋ köpdeŋgeilı jüiesı jūmys ısteidı. Ol otbasylardyŋ ömır süru sapasyn arttyruǧa jäne äleumettık tūraqtylyqty qamtamasyz etuge baǧyttalǧan. Onyŋ negızgı qūraldarynyŋ bırı – atauly äleumettık kömek. Būl kömek otbasynyŋ tabys deŋgeiı men qūramyn eskere otyryp taǧaiyndalady jäne qoldauǧa mūqtaj azamattarǧa naqty kömek körsetuge mümkındık beredı.
Eŋbekke qabılettı azamattar üşın qoldau şaralary jūmyspen qamtuǧa järdemdesu, käsıptık oqytu jäne jūmysqa ornalastyru baǧdarlamalaryna qatysumen ūştasady. Eger otbasynda eŋbekke qabılettı müşeler bolmasa nemese olar obektivtı sebepterge bailanysty jūmys ıstei almasa, qoldau eşqandai qosymşa şarttarsyz körsetıledı.
2026 jylǧy 1 mamyrdaǧy jaǧdai boiynşa atauly äleumettık kömek:
• 34,5 myŋ otbasyǧa;
• 186 myŋ azamatqa;
• jalpy somasy 10,6 mlrd teŋgege taǧaiyndaldy.
Sonymen qatar jūmyspen qamtuǧa järdemdesu, käsıptık oqytu, käsıpkerlık bastamalardy qoldau jäne eŋbek resurstarynyŋ ūtqyrlyǧyn arttyru şaralary jüzege asyryluda. Mūndai täsıl tek qarjylai kömek körsetıp qana qoimai, sonymen bırge otbasylardyŋ tabysyn arttyruǧa jäne azamattardyŋ ömır süru sapasyn jaqsartuǧa jaǧdai jasaidy.
Ömırlık qiyn jaǧdaiǧa tap bolǧan azamattarǧa arnalǧan arnaiy äleumettık qyzmetter
Aqşalai tölemdermen qatar erekşe qoldaudy qajet etetın azamattarǧa arnalǧan arnaiy äleumettık qyzmetter jüiesı damyp keledı. Kömek mügedektıgı bar balalarǧa, 18 jastan asqan mügedektıgı bar adamdarǧa, özıne-özı qyzmet körsete almaityn qart azamattarǧa, tūraqty tūrǧylyqty jerı joq adamdarǧa, tūrmystyq zorlyq-zombylyq pen adam saudasynyŋ qūrbandaryna, sondai-aq probasiialyq baqylaudaǧy azamattarǧa körsetıledı.
Kepıldendırılgen kölemdegı arnaiy äleumettık qyzmetter aiasynda mynadai keşendı qoldau körsetıledı:
• äleumettık-tūrmystyq qyzmetter;
• äleumettık-medisinalyq qyzmetter;
• äleumettık-psihologiialyq qyzmetter;
• äleumettık-pedagogikalyq qyzmetter;
• äleumettık-eŋbek qyzmetterı;
• äleumettık-mädeni qyzmetter;
• äleumettık-ekonomikalyq qyzmetter;
• äleumettık-qūqyqtyq qyzmetter.
2026 jylǧy 1 mausymdaǧy jaǧdai boiynşa arnaiy äleumettık qyzmetterdı 649 lisenziialanǧan ūiym körsetude. Qoldaumen 103 973 adam qamtylǧan, onyŋ ışınde:
• 60 055 adam üi jaǧdaiynda qyzmet alady;
• 18 751 adam – stasionarlyq jaǧdaida;
• 11 786 adam – jartylai stasionarlyq jaǧdaida;
• 4 125 adam – uaqytşa bolu ūiymdarynda.
Körsetıletın kömektıŋ sapasyn arttyru maqsatynda 2025 jyldan bastap arnaiy äleumettık qyzmetter körsetetın ūiymdardy lisenziialau engızıldı. Jaŋa talaptar bılıktı kadrlardyŋ boluyn, qajettı materialdyq-tehnikalyq bazany, sanitarlyq normalardy saqtau, ört qauıpsızdıgı talaptaryn oryndau jäne qozǧalysy şekteulı azamattar üşın qoljetımdı jaǧdailar jasaudy közdeidı.
Qabyldanyp jatqan keşendı şaralar ömırlık qiyn jaǧdaiǧa tap bolǧan azamattardyŋ ömır süru sapasyn arttyruǧa, olardy äleumettık beiımdeuge jäne qoǧammen etene aralasuyna jaǧdai jasauǧa baǧyttalǧan.
Üş auysymdy mektepterdı joiudan bastap jeke vaucherlerge deiın
Bılım beru salasynda jürgızılıp jatqan jūmystardyŋ basty maqsaty – qala men auyl mektepterı arasyndaǧy alşaqtyqty azaitu. Memleket basşysynyŋ tapsyrmasy aiasynda 2020 jyldan berı elımızde 1,2 myŋnan astam mektep salyndy. Nätijesınde 1 mln-nan astam jaŋa oquşy orny aşyldy, būl üş auysymdy mektepter sanyn tört esege qysqartuǧa mümkındık berdı. Biyl taǧy 53 myŋ orynǧa arnalǧan 96 mekteptı paidalanuǧa beru josparlanyp otyr.
Sonymen qatar qoldanystaǧy mektep infraqūrylymyn jaŋǧyrtu jūmystary jürıp jatyr: aldaǧy üş jyl ışınde 1,3 myŋ mekteptı jaŋartu közdelgen, onyŋ 820-sy auyldyq eldı mekenderde ornalasqan. 2025 jyldan berı 215 mektep jaŋartyldy. Jürgızılıp jatqan jūmystar aiasynda pändık kabinetter, ashanalar, sport zaldary jäne qauıpsızdık jüielerı tolyq auystyryluda.
Bılım beru mazmūny da zaman talabyna sai jetıldırılude. Oqu üderısıne sifrlyq tehnologiialar keŋınen engızılıp, pändık daiyndyq küşeitılude, sondai-aq erekşe bılım berudı qajet etetın balalarǧa arnalǧan beiımdelgen baǧdarlamalar damytyluda. Pedagogterdıŋ käsıbi bılıktılıgın arttyruǧa erekşe köŋıl bölınıp keledı. Būl oqu oryndarynda ärbır oquşynyŋ qabıletın aşuǧa mümkındık beretın qolaily ärı qoldauşy orta qalyptastyruǧa jol aşady.
Mektepke deiıngı tärbie men oqytu bılım beru jüiesındegı maŋyzdy kezeŋ bolyp qala beredı. Däl osy kezeŋde balanyŋ tūlǧalyq damuynyŋ negızı qalanyp, qarym-qatynas daǧydylary qalyptasady jäne mektepke daiyndyq jürgızıledı. Osyǧan bailanysty memleket balabaqşalar men mektepaldy daiarlyqqa qoljetımdılıktı däiektı türde keŋeitıp keledı. Bügıngı taŋda respublika boiynşa 12 myŋnan astam mektepke deiıngı ūiym jūmys ısteidı. Onyŋ 5,3 myŋy – memlekettık, al 6,6 myŋy – jekemenşık ūiymdar. Mūnda 1 mln-nan astam bala tärbielenude, 2-6 jas aralyǧyndaǧy balalardy mektepke deiıngı bılımmen qamtu deŋgeiı 70,9%-ǧa jetse, kezekte tūrǧan balalar arasynda būl körsetkış 96%-dy qūraidy.
Mektepke deiıngı bılım berudıŋ qoljetımdılıgın arttyru üşın qarjylandyrudyŋ jaŋa täsılderı engızılude. Atap aitqanda, elımızdıŋ 20 qalasy men 23 audanynda vaucherlık qarjylandyrudyŋ pilottyq jobasy ıske qosyldy. Jobaǧa 6 myŋǧa juyq ūiym qatysyp, 936 myŋnan astam vaucher berıldı. Būl qadam biudjet şyǧystarynyŋ aşyqtyǧy men tiımdılıgın arttyryp qana qoimai, balabaqşalardaǧy respublikalyq kezektı 2025 jyldan berı 9 esege derlık qysqartty. Nätijesınde kezekte tūrǧan balalar sany 160 myŋnan 18 myŋǧa deiın azaidy.
Soŋǧy üş jylda elımızde mektepke deiıngı ūiymdarda 223 myŋ jaŋa oryn aşyldy, al 2027 jyldyŋ soŋyna deiın taǧy 76,5 myŋ oryn aşu josparlanuda. Mektepke deiıngı bılım beru üderısınıŋ sapasyn qamtamasyz etu ısıne 104 myŋnan astam maman tartylǧan. Olar üşın erte jastaǧy balalardy damytu salasyndaǧy qamanaui standarttarǧa säikes tūraqty türde bılıktılıktı arttyru jüiesı qalyptastyrylǧan.
Balabaqşalar jelısın keŋeitu, qarjylandyrudyŋ jaŋa täsılderın engızu jäne mūǧalımderge qoldau körsetu mektepke deiıngı bılım berudı qoljetımdı ärı sapaly etuge septıgın tigızude. Būl öz kezegınde balalardy mektepke daiyndaumen qatar olardyŋ erte jastan qauıpsız, jan-jaqty damytuşy jäne qamqor ortada tärbielenuıne mümkındık beredı.
Jekemenşık mektepterdı memlekettık qoldau
Memlekettık mektepter jelısın damytuymen qatar, Qazaqstanda bılım berudıŋ qoljetımdılıgın qamtamasyz etuge jeke sektordyŋ qatysuyna jaǧdai jasaluda. Negızgı qūraldardyŋ bırı – memlekettık bılım beru tapsyrysy. Onyŋ arqasynda qarjylandyru bılım beru ūiymynyŋ menşık nysanyna qaramastan balalardy oqytuǧa baǧyttalady. Būl sapaly bılımge qoljetımdılıktı keŋeituge, qosymşa oquşy oryndaryn qūruǧa jäne bılım beru infraqūrylymyn damytuǧa jeke investisiialardy tartuǧa mümkındık beredı.
Maŋyzdy kezeŋderdıŋ bırı – memlekettık bılım beru tapsyrysyn qarjylandyru jüiesın sifrlandyru boldy. 2025 jyldan bastap qarjylandyru üderısterın sifrlyq formatqa köşıru boiynşa pilottyq joba jüzege asyryluda. Onyŋ maqsaty – biudjet qarajatyn böludıŋ aşyqtyǧyn qamtamasyz etu, bılım aluşylardy esepke aludyŋ däldıgın arttyru jäne memlekettık qarjylandyrudyŋ paidalanyluyna baqylaudy küşeitu.
Bügıngı künı joba aiasynda e-Qazyna platformasynda 6 325 mektep sifrlandyryldy, onyŋ ışınde 5 443-ı memlekettık mektepter. Osylaişa, sifrlyq jüie tek memlekettık emes, sonymen qatar memlekettık bılım beru tapsyrysyn jüzege asyruǧa qatysatyn jekemenşık bılım beru ūiymdaryn da qamtidy. Jaŋa tetıkterdı engızu bılım aluşylar kontingentın esepke aludy avtomattandyruǧa, derekterdı qalyptastyru kezınde adami faktordyŋ äserın azaituǧa jäne bılım beru ūiymdary arasynda biudjet qarajatyn obektivtı böludı qamtamasyz etuge mümkındık beredı. Nätijesınde memlekettık resurstardy paidalanu tiımdılıgı artyp, eldegı memlekettık te, jekemenşık te bılım beru infraqūrylymyn odan ärı damytu üşın qosymşa jaǧdailar jasalady.
Jastar üşın qoljetımdı bılım beru
Memleket basşysynyŋ tapsyrmalary şeŋberınde Ükımet jastardyŋ sapaly bılım aluǧa qoljetımdılıgın keŋeitu boiynşa auqymdy şaralar keşenın jüzege asyruda. Soŋǧy bes jylda bılım beru granttarynyŋ sany 65,1 myŋnan 93,2 myŋǧa deiın ūlǧaidy. Osylaişa, myŋdaǧan jastar joǧary oqu oryndarynda tegın oquǧa mümkındık aldy.
Qosymşa arnaiy qoldau baǧdarlamalary jüzege asyryluda. Jekelegen öŋırlerdıŋ jastary üşın qosymşa granttar bölınedı, jergılıktı atqaruşy organdar, «Qazaqstan halqyna» qory, biznes-qoǧamdastyq jäne joǧary oqu oryndarynyŋ özderı arqyly bılım alu mümkındıkterı ūsynylady.
Sonymen qatar studentterge äleumettık qoldaudy arttyru boiynşa jūmystar jürgızılude. Soŋǧy jyldary memlekettık şäkırtaqylardyŋ mölşerı aitarlyqtai ūlǧaityldy. 2020 jylmen salystyrǧanda bakalavriat studentterınıŋ şäkırtaqysy ekı esege ösıp, 26,2 myŋ teŋgeden 52,4 myŋ teŋgege jettı. Al pedagogikalyq mamandyqtarda bılım alyp jürgen studentterdıŋ şäkırtaqysy 42 myŋ teŋgeden 84 myŋ teŋgege deiın köbeidı. Osy kezeŋde magistranttar men doktoranttardyŋ şäkırtaqysy 1,75 esege artty.
Studentterdıŋ oquyna qolaily jaǧdai jasau maŋyzdy baǧyttardyŋ bırı bolyp qala beredı. Tek 2025 jyly 10 myŋnan astam orynǧa arnalǧan 30 jaŋa jataqhana paidalanuǧa berıldı. Sonymen qatar memleket ata-ana qamqorlyǧynsyz qalǧan studentter men I jäne II toptaǧy mügedektıgı bar studentterdıŋ jataqhanada tūru şyǧyndaryn öteidı.
«Bolaşaq» jäne daryndy jastarǧa arnalǧan jaŋa mümkındıkter
Jastardy qoldau jüiesınde halyqaralyq «Bolaşaq» baǧdarlamasynyŋ orny erekşe. Soŋǧy üş jylda älemnıŋ jetekşı universitetterınde 994 stipendiat bılım aldy. Ekonomika üşın sūranysqa ie baǧyttar, onyŋ ışınde aqparattyq tehnologiialar, injenerlık mamandyqtar, maşina jasau, medisina, qarjy jäne qūqyq salalary boiynşa mamandar daiarlalanuda.
Qosymşa 342 maman şeteldık jetekşı ūiymdarda käsıbi taǧylymdamadan öttı. Baǧdarlamany damytudyŋ jaŋa kezeŋı 2026 jyly halyqaralyq olimpiadalardyŋ, ǧylymi konkurstardyŋ jäne şyǧarmaşylyq jarystardyŋ jeŋımpazdary üşın bakalavriat baǧyty alǧaş ret aşylǧan kezde bastaldy.
Ǧylym men jas ǧalymdardy qoldau
Soŋǧy jyldary Qazaqstanda ǧylymi kadrlardy daiarlaudy, zertteulerdı qarjylandyrudy, halyqaralyq taǧylymdamalardy jäne äleumettık mäselelerdı şeşudı qamtityn jas ǧalymdardy qoldaudyŋ keşendı jüiesı qalyptasty. Qabyldanyp jatqan şaralar jastardy ǧylymǧa tartuǧa, zertteuler jürgızu üşın jaǧdai jasauǧa jäne joǧary bılıktı mamandardyŋ jaŋa buynyn qalyptastyruǧa baǧyttalǧan.
Ǧylymi kadrlardy daiarlau üşın jyl saiyn joǧary oqu ornynan keiıngı bılım alu mümkındıkterı keŋeitılude. 2025-2026 oqu jylyna doktoranttardy daiarlauǧa 2919 bılım beru granty bölındı. İndustriialyq PhD tetıgı boiynşa ekonomikanyŋ basym baǧyttary boiynşa mamandar daiarlau üşın qosymşa 110 grant közdelgen.
«Jas ǧalym» granttyq qarjylandyru baǧdarlamasy jalǧasuda, onyŋ şeŋberınde jyl saiyn jas zertteuşılerdıŋ ǧylymi jobalaryn jüzege asyruǧa myŋ grant bölınedı. Zaŋnamalyq deŋgeide perspektivaly zertteuşılerdı qoldauǧa jäne ǧylymdy jastar arasynda nasihattauǧa baǧyttalǧan jyl saiynǧy «Üzdık jas ǧalym» syilyǧy bekıtıldı.
Halyqaralyq yntymaqtastyq pen ǧalymdardyŋ bılıktılıgın arttyruǧa erekşe köŋıl bölınude. 2021 jyldan berı älemnıŋ jetekşı universitetterı men ǧylymi ortalyqtarynda oqu men taǧylymdamadan ötuge mümkındık beretın «250 ǧylymi taǧylymdama» baǧdarlamasy jüzege asyryluda. 2021-2025 jyldar aralyǧynda şeteldık ǧylymi taǧylymdamalarǧa 1543 qazaqstandyq ǧalym jıberıldı. Baǧdarlamaǧa qatysuşylardyŋ 62%-dan astamyn jas zertteuşıler qūraidy.
Sonymen qatar ǧylymi qoǧamdastyqty äleumettık qoldau şaralary da küşeitılude. 2023 jylǧy 1 qyrküiekten berı bır doktorantty daiarlaudy qarjylandyru kölemı orta eseppen 17%-ǧa ūlǧaidy, būl zertteuler jürgızu jäne ǧylymi kadrlar daiarlau üşın mümkındıkterdı keŋeituge jol aşady.
Tūrǧyn üi mäselesıne erekşe köŋıl bölınude. Bügıngı taŋda 722 jas ǧalym baspanamen qamtamasyz etıldı. Onyŋ ışınde 584 adam Ǧylym jäne joǧary bılım ministrlıgı men «Otbasy bank» AQ-nyŋ bırlesken baǧdarlamasynyŋ arqasynda baspana satyp aluǧa mümkındık aldy, taǧy 138 jas ǧalym öteusız negızde päter aldy.
Jüzege asyrylyp jatqan şaralar keşenı zamanaui ǧylymi ortany qalyptastyruǧa, jastardyŋ zertteu äleuetın damytuǧa, ǧylymnyŋ kadrlyq äleuetın nyǧaituǧa jäne Qazaqstannyŋ jahandyq ǧylymi-tehnologiialyq keŋıstıktegı bäsekege qabılettılıgın arttyruǧa baǧyttalǧan.
Zeinetaqymen qamtu jäne aǧa buynǧa qoldau körsetu
Äleumettık saiasattyŋ maŋyzdy baǧyttarynyŋ bırı aǧa buyndy qoldau bolyp qala beredı. Memleket basşysynyŋ tapsyrmasy boiynşa Ükımet yntymaqty, bazalyq jäne jinaqtauşy zeinetaqylardan tūratyn zeinetaqy jüiesınıŋ tūraqty jūmys ısteuın qamtamasyz etedı.
Bügıngı taŋda 2,5 mln-nan astam qazaqstandyq zeinetaqy tölemderın alady. Jyl saiyn zeinetaqy mölşerı indekstelıp otyrady jäne äleumettık körsetkışter men infliasiiany eskere otyryp joǧarylatylady. Ardagerlerdı, tyl eŋbekkerlerın, saiasi quǧyn-sürgınnen zardap şekken adamdardy jäne halyqtyŋ basqa da äleumettık osal toptaryn qosa alǧanda, azamattardyŋ 18 sanaty arnauly memlekettık järdemaqy alady.
Osylaişa, Qazaqstannyŋ äleumettık saiasaty bügınde adam ömırınıŋ barlyq kezeŋın qamtityn qoldau jüiesı retınde qalyptasyp keledı. Oǧan medisinalyq kömek körsetu, ana men balany qorǧau, otbasylarǧa qoldau, mūqtaj azamattarǧa atauly äleumettık kömek beru, bılım alu mümkındıkterın keŋeitu, ǧylymdy damytu jäne tūraqty zeinetaqy jüiesın qamtamasyz etu kıredı. Būl äleumettık memleket qaǧidattarynyŋ jäne Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyŋ Ädılettı Qazaqstan qūru jönındegı baǧytynyŋ naqty körınısı. Mūndaǧy basty qūndylyq – adam, onyŋ äl-auqaty men ömır sapasy.
