Prezidenttıŋ töraǧalyǧymen Joǧary Euraziialyq ekonomikalyq keŋestıŋ keŋeitılgen qūramdaǧy kezektı otyrysy öttı. Qasym-Jomart Toqaev Astanadaǧy ıs-şaralarǧa qatysqany üşın EAEO-ǧa müşe elderdıŋ jäne baiqauşy memleketterdıŋ basşylaryna, sondai-aq arnaiy şaqyrylǧan qonaqtarǧa alǧys aitty.
"Bügıngı kezdesuımız erekşe mänge ie. 2014 jyly däl osy künı Bırlestıgımızdıŋ negızın qalaǧan Şartqa qol qoiyldy. Joǧary keŋestıŋ şeşımımen 29 mamyr – Euraziialyq ekonomikalyq odaq künı bolyp resmi türde jariialandy. Bırlestıgımızdıŋ on jyldan astam tarihy bar. Osy uaqyt ışınde ekonomikalyq integrasiiany tereŋdetu boiynşa auqymdy jūmys atqaryldy. Atap öterlık jait, būl künderı Astanada Joǧary keŋestıŋ otyrysymen qatar, Euraziialyq ekonomikalyq forum ötıp jatyr. Forum qorytyndysy san qyrly ıskerlık serıktestıgımızge tyŋ serpın beretınıne senımdımın", – dedı Prezident.
Memleket basşysy Euraziialyq ekonomikalyq odaq makroekonomikalyq damudyŋ oŋ dinamikasyn saqtap otyrǧanyna toqtaldy.
"Boljamǧa sai, 2026-2027 jyldary EAEO elderınıŋ jiyntyq ışkı jalpy önım ösımı 2,5 paiyzǧa juyqtauǧa tiıs. Jahandyq naryqtaǧy tūraqsyzdyqqa qaramastan, byltyr elderımız arasyndaǧy tauar ainalymy 95 milliard dollardan asty. Biyl özara sauda-sattyq kölemı 6 paiyzǧa ūlǧaiady dep kütıp otyrmyz. Būl 100 milliard dollarlyq mejenı eŋseruge mümkındık beredı. Degenmen halyqaralyq ūiymdardyŋ jahandyq naryqtaǧy jaǧdaiǧa bergen baǧasy köŋıl könşıtpeidı. Halyqaralyq valiuta qorynyŋ baiandamasyna säikes, biyl älem ekonomikasy 3 paiyzǧa deiın baiaulaityny jönınde aitylyp jür. Ärine, dünie jüzındegı qūrylymdyq özgerıster EAEO-nyŋ ekonomikalyq damuyna da äser etpei qoimaidy. Qazırgı sätte Bırlestıgımızdı jaŋa jaǧdailarǧa beiımdeu, ışkı ornyqtylyqty nyǧaitu jäne bäsekege qabılettılıktı arttyru öte özektı mındet bolyp tūr", – dedı Memleket basşysy.
Joǧary keŋestıŋ töraǧasy retınde Qazaqstan Prezidentı integrasiialyq qūrylymdy odan ärı qarqyndy damytudy közdeitın bırqatar strategiialyq basymdyqty atady. Sonymen qatar elımızdıŋ ūsynystaryna qoldau körsetkenı üşın ärıptesterıne alǧys aitty.
"Jasandy intellektını jauapkerşılıkpen damytu jönındegı bırlesken mälımdemenı qabyldau maqsatymyzdyŋ ortaq ekenın körsetken maŋyzdy şeşım boldy. Osy saladaǧy belsendı yqpaldastyqqa ümıt artamyn. Küş-jıgerımızdı kelesı basym baǧyttarǧa jūmyldyrudyŋ mänı zor dep sanaimyn. Bırınşı. Euraziialyq integrasiianyŋ sifrlyq negızın nyǧaitu. Sifrlandyru men jasandy intellekt arqyly jaŋa tehnologiialyq jüie qalyptastyru kezınde derekterdı jedel öŋdeu, avtomattandyru jäne innovasiiany jappai engızu tabystyŋ negızgı faktoryna ainala bastady. Sarapşylardyŋ paiymyna süiensek, älemde jasandy intellekt tehnologiialaryna qūiǧan qarjy kölemı 1 trillion dollarlyq mejeden asty. Aldaǧy onjyldyqta onyŋ jahandyq ekonomikadaǧy jiyntyq ülesı bırneşe ese köbeiıp, 7 trillion dollarǧa jetuı mümkın. Ozyq tehnologiialar euraziialyq integrasiianyŋ quatty katalizatoryna ainaluy kerek. Būl qazırdıŋ özınde jüzege asa bastady. EAEO keŋıstıgınde osy baǧyttaǧy jūmys däiektı türde jalǧasyp keledı dep nyq senımmen aituǧa bolady. Transformasiia öndırıs jäne logistikadan bastap, auyl şaruaşylyǧy men memlekettık basqaruǧa deiıngı barlyq salany qamtidy", – dedı Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basşysynyŋ aituynşa, Qazaqstan jasandy intellektını engızu boiynşa bırqatar jüielı şarany qolǧa aldy.
"Astana Hub bazasynda qarqyndy ılgerılep kele jatqan ärı tolyqqandy startap-ekojüie qalyptasuda. Elımızde 100-den astam jaŋa joǧary tehnologiialyq kompaniia jedel damyp keledı. Qazaqstan tehnologiiany netto-eksporttauşy märtebesın resmi türde däleldedı. IT qyzmetter eksportynyŋ kölemı 1 milliard dollardan asty. Bızdıŋ bastapqy jetıstıkterımız halyqaralyq deŋgeide moiyndaldy. EGDI (E-Government Development Index) jahandyq reitingıne säikes, Qazaqstan 24-oryn alady. Al onlain qyzmetterdıŋ sapasy boiynşa älemdegı üzdık ondyqqa kıredı. Endıgı mındet – osy tabysty täjıribenı keŋınen taratu. Astanada Halyqaralyq Alem.ai jasandy intellekt ortalyǧy ıske qosyldy. Būl talantty baǧdarlama äzırleuşıler şoǧyrlanǧan ortalyq qana emes, jasandy intellekt negızındegı qoldanbaly şeşımderdı oilap tabatyn ärı engızetın aimaqtaǧy basty alaŋ sanalady. EAEO-ǧa müşe memleketterdıŋ sifrlandyru salasyndaǧy jetıstıkterın, memlekettık basqarudaǧy platformalyq şeşımderı men zamanaui täsılderdı engızu ülgılerın mūqiiat zerdeleimız ärı joǧary baǧalaimyz. Odaqqa müşe elderdıŋ ärqaisysy sifrlyq transformasiianyŋ jekelegen baǧyttarynda aitarlyqtai täjıribe jinady. Ūlttyq qūzıretterdı damytumen qatar bırlesken tehnologiialyq bastamalardy qalyptastyruǧa belsendı türde atsalysqan jön. Üzdık täjıribeler men tiımdı şeşımderdı bölısuımız kerek. Būl EAEO aiasyndaǧy sifrlyq damudy jedeldetıp, ekonomikalarymyzdyŋ bäsekege qabıletın arttyruǧa mümkındık beredı", – dedı Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev Euraziia keŋıstıgındegı kölık dälızderın sifrlandyrudy taǧy bır basymdyq retınde atady. Memleket basşysynyŋ aituynşa, Euraziianyŋ kölık jüiesı Aziia, Europa jäne Taiau Şyǧystyŋ basty naryqtaryn bailanystyratyn joǧary tehnologiialyq halyqaralyq baǧyttardan qūralady.
"Būl arada jalpy ūzyndyǧy 50 myŋ şaqyrymnan asatyn kölık dälızderınıŋ tūtas jüiesı turaly söz bolyp otyr. Onyŋ 10 myŋ şaqyrymnan astamy Qazaqstan aumaǧy arqyly ötedı. Jahandyq sauda-ekonomika tızbegındegı jetekşı ornymyzdy saqtau üşın transşekaralyq infraqūrylymdy odan ärı damytu jäne sifrlandyru qajet. Yŋǧaily logistikalyq şeşımder, jüktı tūraqty jetkızu men ötkızu jyldamdyǧy Euraziialyq ekonomikalyq odaqtaǧy tranzit kölemın ūlǧaituǧa mümkındık beredı. Sondyqtan ötken jyldyŋ soŋynda bız Smart Cargo sekıldı qūraldardy jüielı türde engıze bastadyq. «Bır tereze» qaǧidatymen qyzmet etetın platforma aiasynda kölık dälızderın sifrlandyru jūmystary qolǧa alyndy. Qazaqstanda körşı eldermen rūqsatnamany elektrondyq blankı formatynda almasu mehanizmı engızıldı. Odaq aiasyndaǧy aqparattyq jüielerdı özara kırıktıru – uaqyt talaby. Osy oraida Euraziialyq ekonomikalyq komissiia ūlttyq servisterdıŋ sifrlyq «söresın» jasaqtaudy qolǧa aldy. Būl – öte özektı. Atalǧan üderıstı jedeldetıp, EAEO sifrlyq kölık dälızderınıŋ tolyqqandy ekojüiesın qalyptastyru qajet dep oilaimyn. Osy baǧytta küş-jıgerımızdı bırıktırsek, Euraziianyŋ joǧary tehnologiialy kölık habyn qūruǧa äbden bolady", – dedı Memleket basşysy.
Qasym-Jomart Toqaev Euraziialyq ekonomikalyq odaqqa müşe elderdegı öndırıs oşaqtary men agroönerkäsıp keşenın sifrlyq transformasiialaudyŋ maŋyzyna nazar audardy. Prezidenttıŋ paiymynşa, ekonomikany sifrlandyru – tehnologiialyq trend qana emes, bäsekege qabılettı boludyŋ basty kepılı.
"Qazaqstan būl synaqqa auqymdy Sifrlyq transformasiia tūjyrymdasyn qabyldau arqyly jüielı ärekettermen jauap bermek. Önerkäsıp sektory men tau-ken jäne metallurgiia keşenındegı robottandyru, «būlttyq» şeşımder, ırı käsıporyndardyŋ «sifrlyq telnūsqasy» önımdılıktı ūlǧaityp, şyǧyndy azaitady. Auyl şaruaşylyǧyn avtomattandyru mol önım jinauǧa, su ünemdeuge, qorşaǧan ortaǧa ziiandy azaituǧa septıgın tigızedı. Mal şaruaşylyǧyna qaǧaz jüzındegı qūjat ainalymynan bas tartyp, eseptıŋ däldıgın arttyratyn bırqatar sifrlyq jüie engızıldı. Elımızdıŋ tükpır-tükpırınde 650-den astam «aqyldy» fermalar jūmys ıstep tūr. Onda siyr sauu, bordaqylau jäne mikroklimatty qadaǧalau ürdısterı avtomattandyrylǧan jüielermen jabdyqtalǧan. Egın jäne tūqym şaruaşylyǧynda önımdı «egıs dalasynan tūtynuşy dastarqanyna deiın» jetkızu tızbegın qadaǧalaityn jüie engızılıp jatyr. Tyŋǧylyqty josparlau men sifrlyq boljau mümkındıkterın paidalanu nätijesınde Qazaqstanda ekınşı jyl qatarynan egın bıtık şyǧyp, 27 million tonna kölemınde astyq jinaldy. Būl – rekordtyq körsetkış. Auyl şaruaşylyǧy jerlerın jappai sifrlandyru jūmysy jürgızılude. Agrodrondar, jerserıktık navigasiialar men meteostansiia mälımetterı keŋınen qoldanyla bastady. Jer telımın paidalanuǧa beru üderısı elektrondy formatqa köşırıldı. Dihandar men şarualardy memleket tarapynan qoldau tetıkterı tolyqtai elektrondyq formatqa auysty. Būl jemqorlyq täuekelderın azaitady", – dedı Qasym-Jomart Toqaev.
