TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
Ūlybritaniianyŋ astanasy London qalasynda 29 säuır künı erekşe öner keşı öttı. Parijdegı “Tengri dance” bi mektebınıŋ negızın qalauşy horeograf, balerina Dana Mūsa Angliiadaǧy tanymal October Gallery zamanaui öner ortalyǧynyŋ sahnasyna film men qoiylymnan tūratyn “Tengri woman” art-jobasyn äkeldı.
Alǧaşynda etnobalet degen ataumen tanylyp, qazır tengri dance dep rebrending jasalǧan bi stilınıŋ avtory Dana – käsıbi horeograf qana emes, sondai film tüsıru, kıtap jazumen de ainalysatyn şyǧarmaşyl jan. Ol oilap tapqan balettegı tyŋ bi baǧytynyŋ basty aiyrmaşylyǧy sol, bi arqyly özın-özı tanu praktikasyn da ūsynady. Iаǧni, klassikalyq balet pen etno-ritualdyq bidıŋ qosyndysy. Onda balet tehnikasyna äiel obrazynyŋ jetı arhetipı arqyly ruhani-emosiialyq astar qosylyp, özınşe «baiytylady». Äiel energiiasymen, äiel obrazymen jūmys keide performans, keide film, al keide art-jobalarmen körınıs tabady.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
Sonymen, keş bastalar sätke deiın October Gallery-dıŋ sahnalyq zalynda 80-90 adamǧa oryndyq qoiylǧan eken, sol jer körermenge lyq toldy. Alǧaşqy sözdı osy ortalyqtyŋ direktory Stefani Abadian-Kroun hanym alyp, öner süier qauymǧa keştıŋ maqsaty men mazmūny turaly az-kem söz aityp, ystyq yqylasyn bıldırdı. Sosyn baǧdarlamaǧa sai, film bastaldy.
Maŋǧystaudyŋ qasiettı ölkesınde, qyrattary men jotalarynda tüsırılgen «Kielı bi» filmı. Aldymen “Aŋşy” (“Men tabamyn”) obrazy, sosyn “Şabandoz” (“Men qozǧalyspyn”), “Jauynger” (“Men qorǧaimyn”), “Baqsy,” (“Men sezemın”) “Abyz” (“Men tüsınemın”), “Patşaiym” (“Men öz tūǧyrymdamyn”) ...al eŋ soŋynda barlyq igılık pen meiırımnıŋ, qabyldau men sabyrlyqtyŋ qainar közı, sonau Ūmai ananyŋ, Domalaq ananyŋ beinesındei bolǧan “Qūdai ana” obrazy (“Men şeksız keŋıstıkpın”) ekranizasiialanǧan.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
Myŋjyldyqtar qoinauyna jol tartatyn öz elınıŋ töl tarihyna qatty qyzyǧatyn Dana Mūsa osy bır erekşe stildı tereŋ tanym men käsıbi bi bılımı arqyly qorytyp şyǧaryp, Parijdegı käsıbi prodiuser operatorlardy ertıp baryp, ony tuǧan jerınde erekşe film etıp şyǧarǧan. “Kieli bi” filmı – Lissabon, Kann, Niu-Iorkte ötken bırneşe halyqaralyq kinofestivalge qatysqan erekşe tuyndy.
Film bıttı. Körermen äserınen şyǧa almai otyrǧanda, yrǧaqty äuen qoiyldy da, Dana zalǧa kırıp kelıp, qoiylym-biın bastap kettı.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
Bır ǧajaiyp küi sezıldı: jaŋa ǧana ekrannyŋ arǧy betınde bilep jatqan Dana immersivtı türde körermen aldyna “tırılıp” şyǧa kelgendei boldy. Film jalǧasyp jatqandai, bıraq ekrannyŋ bergı jaǧynda. Jetı arhetip filmde körsetılgendei jetı bölek-bölek obrazda emes, endı bırtūtas obrazdyŋ ışındegı özara bailanysqan bölşekterge ainalyp sala berdı. Jaŋa ǧana körsetılgen film är körermendı naǧyz osy qoiylymnyŋ baiybyna baruǧa daiyndaǧan pre-prodakşn boldy ma dersıŋ. Erekşe tüsınık, tereŋ paiym, ruhty quat sanaǧa özdıgınen qūiylyp jatqandai.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
Alǧaşqy arhetiptermen bırge äiel obrazy äreket, qozǧalys, ızdeu arqyly aşylsa, baqsy men abyz somdalǧan orta bölıgınde ruhani tereŋdıkke qol sozu baiqalady. Al eŋ soŋǧy beine tūtastyq, qabyldau, meiırım äserıne bölenuge jol aşady. Būl kezdeisoq rettılık emes, ol är äiel balasynyŋ äreket – sana – küi atty ışkı evoliusiia joly deuge bolady.
Bi qoiylymy da bıttı. Qoşemet. Du qol şapalaq. Zaldaǧy körermennıŋ yqylasy erekşe boldy. Qazaǧy bar, aǧylşyny bar, italiiany bar, fransuzy bar… Barlyǧynyŋ közı janyp tūr. Äsersız qalǧany az-au.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
Keştıŋ üşınşı bölımı sūraq-jauapqa arnaldy. Danaǧa sūraǧyn qoiuşylar da köp boldy, jai ǧana öz äserımen bölısıp, alǧysyn aitqysy kelgen jandar da tabyldy. Mäselen, Londondaǧy qazaq qauymdastyǧynyŋ ökılı Şolpan hanym: “Būl öte küştı qoiylym boldy. Men negızı özımdı osy bır ruhty kezeŋnıŋ ökılı dep sanaimyn. Menıŋ oiymşa, Dananyŋ bi arqyly, qozǧalys arqyly aityp jatqan ideiasy öte fenomenaldy. Bärı öte ädemı jäne zor quatty boldy”, dedı. Sondai-aq ol performans kezındegı qimyldardy körıp otyryp, türlı äserdı sezıngenın, tıptı kei tūstarda zorlyq-zombylyqqa ūşyraǧan qazaq äielderınıŋ taǧdyry köz aldyna kelgenın aitty.
Londondaǧy «Dance union» bi kompaniiasynyŋ direktory Karen hanym da Dananyŋ qoiylymyna özınıŋ jyly lebızın bıldırdı. Būl film men qoiylymdaǧy ideia tek äieldıŋ özın tanuyna emes, er azamattardyŋ tanymy üşın de paidaly bolaryn aitty. Al Qazaqstannyŋ Ūlybritaniiadaǧy elşılıgınıŋ mädeniet salasyna jauapty ökılı Diliara hanym öner keşınıŋ oidaǧydai ötkenımen qūttyqtap, önerpazǧa gül şoǧyn syilady. Söz soŋynda Dananyŋ anasy, seksen jastaǧy Sara apa da söz alyp, kelgen är körermenge zor rizaşylyǧyn bıldırdı.
Stefani Abadian-Kroun, “October Gallery” zamanaui öner galereiasynyŋ direktory: “Būl jobany bızdıŋ ortalyqta ötkızgenımızge rizamyz. Şyǧarmaşylyq bailanysty odan ärı damytsaq degen nietımız bar. Kelesı jyly Dananyŋ būdan bsqa da “Baqsy” filmı, Maŋǧystauda tüsırılgen arnaiy fotosessiiasynyŋ negızınde ülken bır art-joba daiyndasaq dep niettenıp otyrmyz”.
Dana Mūsa: “Men bügın öte baqyttymyn. Negızı, Londonǧa būǧan deiın de osy tärızdı öner jobalarymmen kelgen edım. Mäselen, on şaqty jyl būryn TedX alaŋynda etnobalet turaly baiandama jasap, şeberlık därısın ötkenmın. Al būl joly “Kielı bi” filmın öz qoiylymymmen bırge ūsynǧanyma quanyştymyn. Kinony adamdar qalai qabyldaidy eken dep azdap qobaljydym desem bolady. Äsırese London qazaqtaryna qalai äser eter eken, tüpkı ideiasyn tüsıner me eken dep azdap alaŋdaǧanym ras. Ökınışke qarai, tarihty dūrys bılmeitın kei azamattarymyz “täŋır” sözın estıgende, qabyldaǧysy kelmei, synap jatatynyna öz basym kuä bolyp jürmın. Bıraq ol bızdıŋ maqtan eter örkeniettı, ruhty tarihymyz ǧoi?.. Bügın qazaq qauymdastyǧynyŋ bedeldı ökılderı söz alyp, öz yqylasyn bıldırgende, jüregıme öte jyly tidı. Jalpy, sol sättegı köŋıl-küi men kelgen auditoriianyŋ energetikasyna bailanysty bi qoiylymynyŋ kei elementterı özım de bılmeitın improvizasiialyq özgerıske tüsıp jatady, ol – qalypty jait. Bügın körermenmen tereŋ bailanys boldy dep aita alamyn”.
London Dananyŋ önerıne bas idı. Öte jyly qabyldady. Mänın tüsındı. Qoşemetın aiamady. Qūrmetın bıldırdı. Qazaqtyŋ önerlı qyzyn taǧy kütetının aitty.
Aita keterlık bır jait, 1979 jyly qūrylǧan October Gallery – Londondaǧy bedeldı zamanaui öner ortalyǧy. Ol osy uaqytqa deiın Afrika, Avstraliia, Aziia, Taiau Şyǧys, AQŞ, Europa aimaǧynan 65 eldıŋ öner maitalmandarynyŋ şyǧarmaşylyǧyn tanytuǧa üles qosqan.
Alma Sailauqyzy
jurnalist
Ūlybritaniia, London
Foto avtorlary: Alma Sailauqyzy jäne October Gallery, London.
