Foto: qazaly.kz
12 säuır – adamzat tarihyndaǧy erekşe künderdıŋ bırı, Halyqaralyq ǧaryşkerler künı. Būl data 1961 jyly ǧaryş keŋıstıgın alǧaş baǧyndyrǧan oqiǧamen tıkelei bailanysty. Däl osy künı Iýrii Gagarin Baiqoŋyr ǧaryş ailaǧy aumaǧynan ūşyrylǧan «Vostok» kemesımen Jer orbitasyna alǧaş ret sapar şektı.
Ǧaryşkerdıŋ sapary 108 minutqa sozylyp, keme Jerdı bır ainalyp öttı. Ūşu kezınde «Vostok» 302 şaqyrym biıktıkke köterılıp, keiın Saratov oblysyndaǧy Smelovka auyly maŋyna sättı qondy. Būl tarihi oqiǧa adamzattyŋ ǧasyrlar boiǧy armany – ǧaryşty igeru jolyndaǧy alǧaşqy naqty qadam boldy.
Osy erlıgı üşın Gagaringe Keŋes Odaǧynyŋ Batyry ataǧy berıldı. Onyŋ ūşuy ǧylymi-tehnikalyq progrestıŋ damuyna zor serpın berıp, sputniktık bailanys, internet, meteorologiia jäne navigasiia siiaqty salalardyŋ damuyna negız qalady.
Keiınnen, 1968 jyly Halyqaralyq aviasiia federasiiasy būl kündı resmi türde Halyqaralyq aviasiia jäne ǧaryşkerler künı retınde bekıttı.
Ǧaryş salasynyŋ damuy Qazaqstanmen de tyǧyz bailanysty. 1955 jyly Keŋes Odaǧy Baiqoŋyr ǧaryş ailaǧyn salu turaly şeşım qabyldap, būl nysan keiın älemdegı eŋ ırı ärı maŋyzdy ǧaryş keşenderınıŋ bırıne ainaldy. Al 1957 jyly alǧaşqy jasandy jer serıgı – «Sputnik-1» ūşyrylyp, ǧaryş däuırınıŋ bastauy qalandy.
Qazaqstan üşın erekşe maqtanyş – ūlttyq ǧaryşkerlerdıŋ jetıstıgı. 1991 jyly Toqtar Äubäkırov ǧaryşqa ūşyp, qazaqtan şyqqan tūŋǧyş ǧaryşker atandy. Ol «Soiuz TM-13» kemesımen ūşyp, ǧylymi-zertteu jūmystaryn jürgızdı.
Keiın būl jetıstıktı Talǧat Mūsabaev jalǧastyryp, bırneşe ret ǧaryşqa ūşty jäne aşyq ǧaryşqa şyǧu boiynşa rekordtyq körsetkışterge jettı. Al täuelsız Qazaqstan kezeŋınde ǧaryşqa ūşqan taǧy bır qazaq – Aidyn Aiymbetov boldy.
Bügınde 12 säuır tek tarihi data ǧana emes, ǧylym men tehnologiianyŋ, batyldyq pen ızdenıstıŋ simvolyna ainaldy. Būl kün adamzattyŋ şeksız mümkındıkterın jäne ǧaryş keŋıstıgın igerudegı ortaq jetıstıkterın eske salady.
