Almatyda äl-Farabi atyndaǧy QazŪU-dyŋ robototehnika ortalyǧy alaŋynda «Ädılettı jäne Progressivtı Qazaqstannyŋ Halyqtyq Konstitusiiasy üşın!» jalpyūlttyq koalisiiasy müşelerı belsendı jastarmen jäne IT salasynyŋ ökılderımen kezdestı. Jiynǧa delegasiiany Premer-ministrdıŋ orynbasary – Mädeniet jäne aqparat ministrı Aida Balaeva bastap keldı. Oǧan Mäjılıs deputaty Sergei Ponomarev, Konstitusiialyq komissiia ökılderı, qoǧamdyq instituttar men bılım beru salasynyŋ basşylary, sarapşylar men ǧalymdar qatysty. Kezdesuge studentter, jas zertteuşıler jäne qalalyq IT-bastamalardyŋ qatysuşylary jinaldy.
Otyrysta Aida Balaeva jaŋa Konstitusiia jobasy el damuyndaǧy jaŋa kezeŋdı körsetetının atap öttı. Bügınde basty resurs – şikızat emes, azamattardyŋ bılımı men qabıletı ekenın söz ettı.
«Jaŋa Konstitusiiada adam kapitaly el damuynyŋ basty basymdyǧy retınde aiqyndaldy. Bılım, ǧylym, mädeniet jäne innovasiia salalaryna erekşe män berılıp, ūlttyq mädeniettı qoldau men tarihi-mädeni mūrany saqtau konstitusiialyq qaǧidat deŋgeiıne köterıldı. Būl memlekettıŋ bolaşaǧy tabiǧi resurstarǧa ǧana emes, eŋ aldymen bılımdı, ziiatkerlık äleuetı joǧary azamattarǧa süienetının körsetedı», – dedı premer-ministrdıŋ orynbasary.
Mäjılıs deputaty Sergei Ponomarev jastardy eldıŋ basty ziiatkerlık resursy dep atady.
«Qazaqstandy damytatyn – mūnai da, gaz da emes, jastardyŋ intellektı men qabıletı. Sondyqtan jaŋa Konstitusiia jobasynda bılımge, ǧylymǧa, investisiia men innovasiiaǧa basymdyq berılgen. Bız Sifrlyq kodekstı, älemde alǧaşqylardyŋ bırı bolyp Jİ turaly zaŋdy qabyldadyq. Köp baǧyt boiynşa ozyp kelemız, būl mejenı ūstap tūru – jastardyk qolynda. Konstitusiia «Zaŋ jäne tärtıp» qaǧidatyn, adam qūqyqtary men bostandyqtaryn bekıte otyryp, qoǧamǧa jaqyndai tüsedı. Referendumǧa qatysyp, osy qūjatty qoldaudy maŋyzdy dep sanaimyn», – dedı ol.
Abai atyndaǧy QazŪPU rektory Bolat Tılep bılım, ǧylym jäne innovasiiany Ata zaŋnyŋ strategiialyq basymdyqtary retınde bekıtu akademiialyq orta üşın ūzaqmerzımdı damu baǧytyn qalyptastyratynyn aitty.
Sifrlyq transformasiia mäselesıne Qazaqstandyq qoǧamdyq damu institutynyŋ töraiymy Jūldyzai Ysqaqova toqtaldy. Onyŋ aituynşa, bügınde 90%-dan astam memlekettık qyzmetter onlain türde qoljetımdı, al halyqtyŋ şamamen 80%-y sifrlandyrudy qoldaidy. Sonymen bırge sifrlyq senımnıŋ artuy internet-alaiaqtyq qaterın küşeitedı, būl jeke derekterdı qorǧau men sifrlyq qauıpsızdıkke qatysty konstitusiialyq normalardyŋ maŋyzyn arttyrady. Ol jastardyŋ dauys beruge qatysuy azamattyq jauapkerşılıktıŋ körınısı ekenın de atap öttı.
Almatynyŋ IT-ekojüiesın damytuǧa qatysty pıkırdı Qazaq IT Community negızın qalauşy, Women in Tech Kazakhstan ūiymynyŋ jetekşısı Äsel Bolatjan bıldırdı.
«Almaty – eldıŋ sifrlyq ortalyǧy. Mūnda Qazaqstandaǧy IT-kompaniialardyŋ şamamen üşten bırı şoǧyrlanǧan, olar eldegı IT-qyzmetterdıŋ jartysynan astamyn öndıredı. Kelesı qadam – bılım, startaptar men zertteulerge arnalǧan integrasiialanǧan alaŋdardy qūru. Jappai sifrlandyru jaǧdaiynda sifrlyq qūqyqtardy konstitusiialyq deŋgeide bekıtu asa maŋyzdy», – dedı ol.
QazŪU dosentı Aldiiar Agişev qūqyqtyq normalardyŋ ǧylymi-tehnologiialyq damu jaǧdaiyna sai boluy qajettıgın aitty.
«Qazırgı tehnologiialar jaŋa mındetter qoiady. Konstitusiiada sifrlyq qauıpsızdık pen jeke derekterdı qorǧau normalaryn bekıtu – uaqtyly şeşım. Jİ damuy infraqūrylymǧa, derekterge jäne adami kapitalǧa täueldı. Esepteu quattaryna sūranys kürt östı. QazŪU-dyŋ superkompiuterlık klasterınde Jİ mındetterı üşın GPU resurstarynyŋ tapşylyǧy sezıledı », – dedı ol.
«Jastar ruhy» jastar qanatynyŋ qalalyq filialynyŋ töraǧasy Didarbek Dıldäbek sifrlyq ortadaǧy jauapkerşılık mädenietın qalyptastyru jaiynda oi qozǧady. Almaty qalasynyŋ studenttık ombudsmenı Aibolat Sembiev ǧylym men sifrlandyruǧa basymdyq beru jastardyŋ sapaly bılım aluyna jaŋa mümkındıkter aşatynyn aitty.
Kezdesu soŋynda qatysuşylar būl talqylau tek tüsındıru şarasy emes, el bolaşaǧy, adami kapital, sifrlyq tehnologiialar jäne ädılettı damu qaǧidattary turaly mazmūndy dialog bolǧanyn jetkızdı.
