Memleket basşysy taiauda «Türkıstan» gazetıne bergen sūhbatynda bılım beru men densaulyq saqtau salalaryndaǧy memlekettık-jekemenşık ärıptestık jüiesın reformalau turaly atap öttı. Būl turaly Premer-ministrdıŋ orynbasary – Mädeniet jäne aqparat ministrı Aida Balaeva pıkır bıldırdı.
Aituynşa, būl rette eŋ aldymen, jekemenşık mektepterdı, balabaqşalardy, damu ortalyqtaryn jäne medisinalyq emhanalardy «jan basyna säikes qarjylandyru» mäselesıne erekşe nazar audarylyp otyr.
Osyǧan bailanysty Ükımet jekemenşık ūiymdarǧa berıletın memlekettık tapsyrys tetıkterıne jan-jaqty taldau jürgızıp, bırqatar kökeikestı mäselelerdı anyqtady. Atap aitqanda, jüielerdı auqymdy sifrlandyru barysynda salada būryn baiqalmaǧan zaŋbūzuşylyqtar men olqylyqtardy anyq körsettı. Būl öz kezegınde atalǧan salalardaǧy biznestıŋ äleumettık jauapkerşılık qaǧidattaryna sai kelmeidı. Keiıngı 8 jylda jekemenşık mektepterdıŋ sany jetı ese artty. Bügınde olar jetı jüz seksen beske jettı. Soǧan säikes biudjetke tüsetın salmaq ta kürt köbeidı. Şyǧyndar 2020 jyly on üş milliard bolsa, 2025 jyly ekı jüz qyryq ekı milliardqa deiın östı, - dep atap öttı vise-premer.
Sonymen qatar Aida Balaeva 2020 jyl men 2025 jyldar aralyǧyndaǧy investisiialyq şyǧyn jüz on bır milliard teŋgenı qūraǧanyn alǧa tartty. Būl qarajatqa şamamen otyz bes jaŋa mektep saluǧa bolady.
Soǧan qaramastan basty maqsat – oryn tapşylyǧy mäselesın älı de joia almadyq. 2025 jyly būl jetıspeuşılık ekı jüz elu bır myŋ orynǧa jettı. Būl – oblystaǧy tūtas bır qalanyŋ halqymen bırdei körsetkış. Jekemenşık mektepterdıŋ köbeiuı bılım sapasynyŋ tömendeuıne alyp keldı. Köptegen bılım oşaqtary naqty öŋırlık qajettılıktı eskermei, retsız aşyldy. Mäselen, olardyŋ seksen paiyzǧa juyǧy jalǧa alynǧan ǧimarattarda jūmys ısteidı. Al direktorlardyŋ bılıktılıgı mäselesı de syn kötermeidı. Mektep ǧimarattary biznes menşıgınde qalyp otyr. Jiyrma jyldan keiın olardyŋ tüpkı maqsaty özgerıp ketuı mümkın. Būl jüiege degen senımdı azaityp, biudjet qarjatynyŋ tiımdılıgıne kümän tudyrady, - deidı Aida Ǧalymqyzy.
Vedomstvo basşysy sondyqtan qazır jaǧdaidy tübegeilı özgertu boiynşa jüielı jūmys bastalǧanyna toqtaldy.
Jaŋa qarjylandyru tetıgı pilottyq rejimde ıske qosyldy. Mektepter tolyq sifrlandyrylyp, biudjetke säikes retteldı. Bıraq būl – biylǧy oqu jylynyŋ soŋyna deiıngı uaqytşa şara. Negızgı mındet – jüienı tolyq qaita qarau. Eŋ aldymen, memlekettık tapsyrys naqty öŋırlık qajettılıkke sai boluǧa tiıs. Jaŋa mektepterge memlekettık tapsyrys beruge moratorii engızu ūsynylyp otyr. Memlekettık qoldau şarasy retınde tek investisiialyq şyǧyndardy öteu tetıgın qaldyru közdelude. Sondai-aq bılım beru salasyndaǧy biudjet şyǧyndaryn oŋtailandyru maqsatynda, ırı megapolisterdı qospaǧanda, studenttık jataqhanalardy qarjylandyru uaqytşa toqtatu mäselesı qarastyryluda. Būl rette barlyq qūqyqtyq jäne äleumettık täuekelder eskerıledı. Baǧdarlamany kezeŋ-kezeŋmen toqtatu nemese şarttaryn qaita qarau nūsqalary qaraluda. Däl osyndai mäseleler medisina salasynda da baiqalady. Ükımet azamattardyŋ ötınışterın eskere otyryp, Äleumettık medisinalyq saqtandyru qory arqyly qarjylandyrylatyn jekemenşık medisinalyq ūiymdardyŋ qyzmetıne taldau jürgızude, - dedı vise-premer.
Aita keterlıgı, elımızde jiyrma millionnan astam adam alty jüz toqsan segız bastapqy medisinalyq kömek ūiymyna tırkelgen. Sonyŋ üş jüz otyz altysy, iaǧni şamamen qyryq segız paiyzy – jekemenşık. Olarǧa tırkelgen halyq sany bes million alty jüz myŋ adam. Būl – el halqynyŋ şamamen jiyrma segız paiyzy.
2020 jyldan bastap alǧaşqy medisinalyq-sanitariialyq kömek körsetetın jekemenşık emhanalardyŋ sany ekı jüz on besten üş jüz otyz alty ūiymǧa deiın östı, al tırkelgen halyq üş millionnan bes million alty jüz myŋǧa deiın artty. Bügınde alǧaşqy medisinalyq kömek ūiymdary respublikalyq biudjet esebınen, tegın medisinalyq kömektıŋ kepıldık berılgen kölemı aiasynda, jan basyna säikes qarjylandyrylady. Al 2027 jyldyŋ bırınşı qaŋtarynan bastap būl qyzmetter mındettı äleumettık medisinalyq saqtandyru qory qarajaty esebınen jüzege asady. Alaida jeke emhanalardyŋ sany köbeiıp, olarǧa tırkelgen halyq ekı esege juyq artqanymen, būl medisinalyq kömektıŋ qoljetımdılıgı men sapasyn jaqsarta qoiǧan joq. Bügınde qosarlanǧan qarjylandyru faktılerı bar. Kei qyzmetter mındettı jäne erıktı saqtandyru arqyly qatar tölenude. Keide körsetılmegen qyzmet üşın aqy alynǧan jaǧdailar kezdesedı, - deidı Aida Ǧalymqyzy.
Mälımdeuınşe, tıptı lisenziiasyz, tiıstı jabdyqsyz jūmys ıstegen ūiymdar da bar.
Būl mäselelerdı tek jüielı özgerıster men tolyq sifrlandyru arqyly şeşuge bolady. Densaulyq saqtau ministrlıgı halyqtyŋ naqty qajettılıkterıne, demografiialyq jäne köşı-qon derekterıne süiene otyryp, medisinalyq kömektı josparlauǧa köşude. Belsendı emes pasientterdı qarjylandyru jüiesınen şyǧaru josparlanuda. Tırkelu talaptary küşeitılıp, şaǧyn emhanalar bırıktırıledı. Al qarjylandyru kölemı eŋ tiımdı memlekettık jäne senımdı jeke emhanalarǧa baǧyttalady. Qosarlanǧan tölem men jalǧan eseptı boldyrmau üşın bıryŋǧai sifrlyq baqylau engızıledı. Barlyq jüieler bırıktırıledı. Pasient körsetılgen qyzmettı mobildı qosymşa arqyly özı rastaidy. Būl azamattardyŋ qūqyǧyn qorǧaidy. Sonymen bırge sapany baqylau küşeie tüsedı. Täuekelge baǧdarlanǧan qadaǧalau jüiesı engızılıp, lisenziialau talaptary qataŋdaidy, - dedı ministr.
Sondai-aq sapany baǧalaityn bıryŋǧai memlekettık jüie jasalyp, Ūlttyq sapa institutyn aşu josparlanuda.
Sonymen qatar jeke medisinalyq ūiymdardyŋ qyzmetı keşendı türde tekserıledı. Ūsynylyp otyrǧan barlyq şaralar jan basyna säikes qarjylandyru jüiesın jetıldıruge baǧyttalyp otyr. Bızdıŋ maqsatymyz – qarjylandyru jüiesın ädıl, aşyq jäne tiımdı etu. Eŋ bastysy – biudjetten bölınetın qarajat halyqtyŋ igılıgıne, bılım men densaulyq sapasyn jaqsartuǧa jūmys ısteuge tiıs, - dedı Aida Balaeva.
