باقىتسىز باي (ەرتەگى)

989

ەرتەدە جالعىز باستى ءبىر باي ءومىر ءسۇردى. ونىڭ تۋىسقانى دا، بالاسى دا جيناعان مال مۇلكى مەن اقشاسى ەدى. سولاردى بالاداي ماپەلەپ كۇتەتىن. ءبىر كۇنى ول جالشىسىنىڭ كوڭىلدى كۇلكىسىن ەستىپ ونىڭ ءۇيىن اينالشىقتاپ تىڭ تىڭدادى. بىراق ماردىمدى ەشتەڭە ەستي المادى. ول ەرتەسىنە جالشىنى ءتۇننىڭ ورتاسىنا دەيىن بوساتپاي ابدەن جۇمىسقا سالدى. بىراق كەشەگى كۇلكى تاعى قايتالاندى. دەگبىرى قاشىپ شىدامسىزدانعان باي ەندى “مىناۋ مەنىڭ قازىنامنان ۇرلاپ ءجۇر، سول ءۇشىن ۇيىنە بارىپ ءماز بولىپ جاتىر” دەگەن جامان ويعا كەتتى. ول جالشىسىنىڭ ەسىگىن ءبىر تەۋىپ كىرىپ باردى. سويتسە جالشىسى ەكى بالاسىن ارقاسىنا مىنگىزىپ الىپ، ءوزى ات بولىپ ويناپ ءجۇر ەكەن.

— اقىماق، بۇگىن قيرالاڭداپ دۇرىس جۇمىس ىستەمەدىڭ! تۇنىمەن مىنا مۇرىنبوقتارىڭدى ويناتامىن دەپ شارشايدى ەكەنسىڭ عوي! — دەپ اقىردى.

— قوجايىن، وسى ەكى بالاپانىمدى كورگەندە شارشاۋ، ۋايىم دەگەندى ۇمىتىپ، تىڭايىپ، سەرگىپ قالام، — دەپ بايىپتى قالپىنان جازباي جاۋاپ بەردى مالايى.

— ناعىز اقىماق ەكەن! — دەپ ۇيدەن اتىپ شىققان باي ەندى “مەن كەش كىرىپ قالدىم با ەكەن، ول ۇرلاعان اقشاسىن تىعىپ ۇلگەردى دە، ماعان سىر بەرمەي وتىر سۇمپايى” دەپ كۇدىگىنەن ارىلا الماي-اق قويدى.

ەكىنشى كۇنى جالشى تاڭ اتقانشا جۇمىس جاسادى. بىراق ول ەش رەنىش بىلدىرمەي ۇيىنە قايتتى. باي سوڭىنان بۇقپانتايلاپ بارىپ تاعى تىڭ تىڭدادى. قۇلاعىنا شىقىرلاعان اقشا مەن سىلدىرلاعان كۇمىس تەڭگەنى جالشىسى ساناپ جاتقانداي ەستىلىپ كەتتى. ول تاعى دا ەسىكتى ءبىر تەۋىپ كىرىپ باردى. ەكى بالاسىن ەكى جاعىنا الىپ قاننەن قاپەرسىز راحاتتانىپ ۇيىقتاپ جاتقان جالشىسىن كورگەندە نە ىستەرىن بىلمەي قالدى. ءۇن-ءتۇنسىز بىلدىرتپەي ۇيدەن شىعىپ كەتتى. سوندا دا كۇدىگى سەيىلەر ەمەس.

ەرتەسىنە جالشىسىنىڭ كوڭىلدى، سەرگەك قالپى بايعا ءوزىن مازاق قىلىپ تۇرعانداي كورىنىپ كەتتى. باي اقىرى:

— مەنىڭ قازىنامنان ءبىراز قاراجات جوعالدى. سونى سەنەن باسقا ەشكىم العان جوق. سەبەبى سەن ۇنەمى كوڭىلدى جۇرەسىڭ، تىققان اقشاڭ بولعان سوڭ كوڭىلىڭ توق بوپ ءجۇر، — دەدى.

سوندا جالشىسى:

— قوجايىن، جاعدايىڭ سورلى قۇلدان دا جامان-اۋ. كۇندە كەشكە ءۇيىمدى توراۋىلدايسىڭ. مەنىڭ بايلىعىم ەكى بالام مەن جان جارىم جانە دەنساۋلىعىم مەن قارا كۇشىم. قۇلانيەكتەنىپ تاڭ اتقاننان كەش باتقانشا تاڭىرىمنەن وسى بايلىعىمنان ايىرا كورمە دەپ تىلەيمىن. سوندىقتان مەن باقىتتىمىن، كوڭىلدىمىن، — دەپ جاۋاپ بەردى.

نە دەرىن بىلمەگەن باي ءۇن-ءتۇنسىز قالدى. “ياپىرماي، شىنىندا دا مىنا قارا قۇل باقىتتى. مەن سياقتى قىزعاناتىن بايلىعى دا جوق. بايلىق ماعان باقىتسىزدىق ءۇشىن بىتكەن بە؟ باسىم اۋىرىپ كەتتى”.

وسى كۇنى جالشى ۇيىنە ەرتە قايتتى. ونىڭ سىرتىنان قاراپ تۇرعان باي الدىنان جۇگىرىپ شىققان ەكى بالاسىنا قىزىعا قاراپ قالدى…


ءادينا ابدىبايقىزى

 

پىكىرلەر