وتباسىنىڭ بەرەكەسى – ءبىر شاڭىراقتىڭ عانا ەمەس، تۇتاس قوعامنىڭ تىنىشتىعى.
ال سول شاڭىراقتىڭ تابالدىرىعىنان اتتاعان زورلىق-زومبىلىق ادام تاعدىرىنا وشپەس ءىز قالدىرىپ، ۇرپاقتىڭ بولاشاعىنا كولەڭكە تۇسىرەدى. سوندىقتان وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تەك زاڭ تالاپتارىن كۇشەيتۋمەن شەكتەلمەۋى كەرەك.
بۇل – قوعامدىق سانانى وزگەرتۋ، ادام پسيحولوگياسىن ءتۇسىنۋ، قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ جانە كومەككە مۇقتاج جانعا دەر كەزىندە قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسى.
وسى باعىتتا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان Tatulyq.kz جوباسى 2026 جىلعى جۇمىسىن قورىتىندىلادى. استانادا وتكەن بريفينگتە «سەرپىن» الەۋمەتتىك دامۋ ۇلتتىق قورىنىڭ وكىلدەرى ءبىر جىل ىشىندە اتقارىلعان جۇمىستار مەن قول جەتكىزگەن ناتيجەلەردى تانىستىردى. جوبا اياسىنداعى اقپاراتتىق جانە پسيحولوگيالىق باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ جالپى قامتۋ كورسەتكىشى 5 ميلليون 910 مىڭ 345 ادامعا جەتكەن. بۇل باستاپقى جوسپارلانعان 4 ميلليوندىق مەجەدەن 148 پايىزعا جوعارى.
جوبا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ ورتالىعى ارقىلى بەرىلگەن مەملەكەتتىك گرانت نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا. باستى مىندەتى – تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ، وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق جانە پسيحولوگيالىق ساۋاتىن ارتتىرۋ.
اقپارات تاراتۋ – سانانى وياتۋدىڭ ءبىر جولى
بۇگىندە زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قوعامنىڭ ۇنسىزدىگىن بۇزۋ اسا ماڭىزدى. ويتكەنى وتباسىنداعى قىسىم مەن قورلىقتىڭ ءبارى بىردەي سىرت كوزگە كورىنە بەرمەيدى. كەيدە ول اۋىر سوزدەن، ادامنىڭ ەركىن شەكتەۋدەن، جەكە شەكاراسىنا قول سۇعۋدان باستالادى. مۇنداي ارەكەتتەردى قالىپتى جاعداي رەتىندە قابىلداۋ – ماسەلەنىڭ تەرەڭدەۋىنە جول اشۋى مۇمكىن.
وسىنى ەسكەرگەن جوبا كومانداسى اقپاراتتىق جۇمىستى بىرنەشە باعىتتا جۇرگىزگەن. الەۋمەتتىك جەلىلەردە تانىمدىق ماقالالار، بەينەروليكتەر، قىسقا Reels فورماتىنداعى ۆيدەولار، ينفوگرافيكالار مەن مامانداردىڭ ساراپتامالىق پىكىرلەرى جاريالانعان.
جالپى سانى 13 بەينەروليكتىڭ قارالىمى 3 ميلليوننان اسقان. ءاربىر قىسقا ۆيدەو ورتا ەسەپپەن 2 مىڭنان استام لايك جيناپ، 600-دەن اسا پىكىرگە يە بولعان. بۇل تاقىرىپتىڭ قوعام ءۇشىن وزەكتى ەكەنىن جانە كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارعانىن اڭعارتادى.
اقپاراتتىق ماتەريالداردا وتباسىنداعى جاۋاپكەرشىلىك، جەكە شەكارا، ستالكينگ، بۋللينگ جانە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرى كەڭىنەن قوزعالعان. «ەر بولۋ – جاۋاپكەرشىلىك» سەرياسى بويىنشا ءتورت سۇحبات، «وي قوزعاۋ» پودكاستىنىڭ جەتى شىعارىلىمى، ءۇش وقىتۋ ۆەبينارى جانە «تاتۋ وتباسى» ونلاين-مەكتەبىنىڭ جەتى ساباعى ازىرلەنگەن.
بۇل باستامالاردىڭ تۇپكى ءمانى – وتباسىنداعى سىيلاستىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتى ءسوز جۇزىندە عانا ەمەس، كۇندەلىكتى ومىردەگى قارىم-قاتىناستىڭ باستى قاعيداسىنا اينالدىرۋ.
پسيحولوگيالىق تەستىلەۋ: قوعامنىڭ ىشكى احۋالى قانداي؟
جوبانىڭ نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ازاماتتاردىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىن باعالاۋ. سەبەبى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ونىڭ سىرتقى بەلگىلەرىن عانا ەمەس، ادامداردىڭ ىشكى كۇيزەلىسىن، قارىم-قاتىناستاعى قيىندىقتارىن جانە ءوزىن قورعاۋ قابىلەتىن دە ءتۇسىنۋ قاجەت.
ءتورت ءتۇرلى پسيحولوگيالىق تەست بويىنشا 6 935 ادامنىڭ جاۋابى تالدانعان. ناتيجەسىندە قاتىسۋشىلاردىڭ 44,75 پايىزىندا ورتاشا جانە جوعارى دەڭگەيدەگى ەموتسيونالدىق شيەلەنىس بايقالعان. ال 28,4 پايىزىندا جەكە شەكارانى قورعاۋ داعدىلارىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى انىقتالسا، 22,85 پايىزىندا وتباسىلىق قارىم-قاتىناسقا بايلانىستى قيىندىقتار تىركەلگەن.
بۇل كورسەتكىشتەرگە بەيجاي قاراۋعا بولمايدى. ءاربىر ساننىڭ ارتىندا ادامنىڭ كوڭىل كۇيى، الاڭداۋشىلىعى، وتباسىنداعى تۇسىنىسپەۋشىلىگى نەمەسە ىشكى جان دۇنيەسىندەگى شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەسى تۇرۋى مۇمكىن.
دەگەنمەن جوبا وكىلدەرى تەستىلەۋ ناتيجەلەرى كلينيكالىق دياگنوز بولىپ سانالمايتىنىن ارنايى اتاپ ءوتتى. ونىڭ ماقساتى – قاتىسۋشىلاردىڭ وزىندىك باعالاۋى ارقىلى ەموتسيونالدىق احۋالىن، كۇيزەلىس دەڭگەيىن، جەكە شەكارانى ساقتاۋ جانە وتباسىلىق قارىم-قاتىناس ەرەكشەلىكتەرىن انىقتاۋعا كومەكتەسۋ.
جينالعان مالىمەتتەر نەگىزىندە سترەسستى باسقارۋ، جەكە شەكارانى قورعاۋ جانە وتباسىلىق قاتىناستى جاقسارتۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەنىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ارنالعان ءتۇسىندىرۋ ماتەريالدارى دايىندالعان.
زاڭ تالاپتارى جانە قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك
بريفينگتە ستالكينگ پەن نەكەگە تۇرۋعا ماجبۇرلەۋگە قاتىستى زاڭنامالىق وزگەرىستەرگە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. 2025 جىلعى 16 قىركۇيەكتەن باستاپ قازاقستاننىڭ قىلمىستىق كودەكسىنە ستالكينگ پەن نەكەگە تۇرۋعا ماجبۇرلەۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلگەنى ايتىلدى.
وسى وزگەرىستەردى حالىققا ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا 2026 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ ارنايى اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلعان. زاڭگەرلەر مەن ساراپشىلار قاتىسقان ۆەبينارلار، جاستارعا ارنالعان ترەنينگتەر مەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلگەن.
كەزدەسۋلەر بارىسىندا ستالكينگتىڭ قۇقىقتىق سالدارى، قىز الىپ قاشۋدىڭ قىلمىستىق ارەكەت ەكەنى، تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ جاسىرىن تۇرلەرى جانە جەكە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تالقىلانعان.
سونىمەن قاتار «ايەل. قۇقىق. قاۋىپسىزدىك» سەرياسىمەن ەكى ونلاين-جۋرنال، تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق، بۋللينگ پەن حاراسسمەنتتىڭ سەبەپتەرىن تالداۋعا ارنالعان ءۇش اناليتيكالىق ماقالا جانە مەدياكومپانيا جۇرگىزۋ بويىنشا ەكى ادىستەمەلىك ۆيدەونۇسقاۋلىق ازىرلەنگەن.
جاستارمەن جۇمىس تا نازاردان تىس قالماعان. الماتى، قاراعاندى، قىزىلوردا، كوكشەتاۋ، تۇركىستان جانە سەمەي قالالارىندا وتكىزىلگەن ترەنينگتەرگە ستۋدەنتتەر، جاستار، پەداگوگتەر مەن پسيحولوگتار قاتىسقان.
كومەك سۇراۋ – السىزدىك ەمەس
زورلىق-زومبىلىققا تاپ بولعان ادامنىڭ ەڭ ۇلكەن قيىندىعىنىڭ ءبىرى – قايدا جۇگىنەرىن بىلمەۋ نەمەسە ءوز باسىنداعى جاعدايدى وزگەلەرگە ايتۋعا جاسقانۋ. كەيبىرى وتباسىنداعى ماسەلەنى سىرتقا شىعارماۋعا تىرىسسا، ەندى ءبىرى كومەك سۇراۋعا قۇقىلى ەكەنىن دە بىلمەۋى مۇمكىن.
سوندىقتان Tatulyq.kz جوباسى اياسىندا ازاماتتاردى قولداۋ قىزمەتتەرى تۋرالى اقپارات تاراتۋعا باسىمدىق بەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا، 111 بايلانىس ورتالىعى، وڭىرلەردەگى داعدارىس ورتالىقتارى مەن سەنىم تەلەفوندارى تۋرالى 20 اقپاراتتىق ماقالا جاريالانعان.
بۇل ماتەريالداردا كومەككە جۇگىنۋ جولدارى، داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ مۇمكىندىكتەرى جانە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ بەلگىلەرىن تانۋ ماسەلەلەرى تۇسىندىرىلگەن.
پسيحولوگ الينا اسانوۆانىڭ تانىستىرىلىمىندا دا پسيحولوگيالىق تەستىلەۋ ناتيجەلەرىمەن قاتار، 111 بايلانىس ورتالىعى مەن وڭىرلەردەگى كومەك كورسەتۋ قىزمەتتەرى جونىندەگى مالىمەتتەر ۇسىنىلعان.
مۇنداعى نەگىزگى وي ايقىن: ادام قانداي جاعدايعا تاپ بولسا دا، ول جالعىز قالماۋى كەرەك. قاجەت كەزدە كومەك سۇراۋ – دارمەنسىزدىكتىڭ ەمەس، ءوز ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدىڭ بەلگىسى.
جوبا مەنەدجەرى ءساربىناس بولەگەن 2027 جىلعا ارنالعان جوسپارلار مەن الداعى جۇمىس باعىتتارىن تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، جوبا اياسىندا ازىرلەنگەن ماتەريالدار اشىق قولجەتىمدى بولىپ، الداعى ۋاقىتتا دا اقپارات تاراتۋ مەن وقىتۋ قۇرالى رەتىندە پايدالانىلماق.
ءبىر جىل ىشىندە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ اۋقىمى Tatulyq.kz جوباسىنىڭ اقپاراتتىق، پسيحولوگيالىق جانە قۇقىقتىق باعىتتاردى قاتار قامتىعانىن كورسەتەدى. ميلليونداعان اۋديتورياعا جەتۋ، مىڭداعان ادامنىڭ پسيحولوگيالىق ساۋالنامادان ءوتۋى، جاستارمەن كەزدەسۋلەر مەن ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى – بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزىلگەنىنىڭ كورىنىسى.
الايدا ماسەلەنىڭ اۋقىمىن تەك قارالىم سانىمەن نەمەسە جاريالانعان ماتەريالداردىڭ كولەمىمەن ولشەۋ جەتكىلىكسىز. زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ – ۇزاق مەرزىمدى ءارى ۇزدىكسىز جۇمىستى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى مىندەت. ونىڭ شىنايى ناتيجەسى وتباسىنداعى قاۋىپسىزدىكتىڭ ارتۋىنان، ادامنىڭ ءوز قۇقىعىن بىلۋىنەن، كومەككە مۇقتاج جانداردىڭ قولداۋ تابۋىنان جانە قوعامداعى زورلىق-زومبىلىققا توزبەۋشىلىك مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنان كورىنۋى ءتيىس.
ويتكەنى تاتۋلىق – تەك شاڭىراقتىڭ استىندا بىرگە ءومىر ءسۇرۋ ەمەس. تاتۋلىق – ءبىر-ءبىرىنىڭ قادىرىن ءبىلۋ، ار-نامىسىن قۇرمەتتەۋ، ەركىندىگىنە قول سۇقپاۋ جانە قاۋىپسىز ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ.
زورلىق-زومبىلىقسىز قوعام قۇرۋ زاڭنىڭ تالابىنان باستالعانىمەن، ول ءار ادامنىڭ ساناسىنداعى وزگەرىسپەن عانا باياندى بولماق.
