ەلوردادا «التىن وردا – دالا وركەنيەتىنىڭ ۇلگىسى: تاريح، ارحەولوگيا، مادەنيەت، بىرەگەيلىك» اتتى حالىقارالىق سيمپوزيۋم ءوتتى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى.
اۋقىمدى جيىنعا الەمنىڭ 20-دان استام ەلىنەن كەلگەن عالىمدار، ساراپشىلار مەن ديپلوماتتار قاتىستى. سيمپوزيۋمنىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ التىن وردانىڭ ەۋرازيا تاريحىنداعى ورنىنا توقتالىپ، ونىڭ باتىس پەن شىعىستى جالعاعان قۋاتتى مەملەكەت بولعانىن اتاپ ءوتتى.
«التىن وردا – ەۋرازيانىڭ ۇلان-عايىر اۋماعىن ەركىن جايلاپ، ۇلى دالا توسىندە بيلىك قۇرعان قۋاتتى يمپەريا بولعانىنا ەشقانداي تاريحشى كۇمان كەلتىرمەيدى. التىن وردا باتىس پەن شىعىستى جالعاپ، ءتۇرلى وركەنيەتتەردىڭ دامۋىنا جانە مەملەكەتتەردىڭ قالىپتاسۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتكەن اسا ءىرى ساياسي قۇرىلىم بولدى»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت تاريحي مۇرانى زەرتتەۋ بارىسىندا ەسكى دوگمالاردان ارىلىپ، وتكەنگە وبەكتيۆتى كوزقاراس قاجەت ەكەنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە، تاريحتى ساياسي ماقساتتا بۇرمالاۋ عىلىمنىڭ دامۋىنا كەرى اسەر ەتەدى. مەملەكەت باسشىسى «تاريحتى جەڭىمپازدار جازادى» دەگەن قاعيداتتىڭ عىلىمعا قارسى سيپاتىن ۇمىتپاعان ءجون» دەيدى.
«بۇل ورايدا تاريحقا ءادىل ءارى ساياسي تۇرعىدان بەيتاراپ باعا بەرۋ ماڭىزدى. «تاريحتى جەڭىمپازدار جازادى» دەگەن قاعيداتتىڭ عىلىمعا قارسى سيپاتىن ۇمىتپاعان ءجون. ياعني جەڭىمپازداردى جازعىرۋعا بولمايدى، الەم تاريحىنىڭ تورىنەن ورىن الىپ، زەرتتەۋشىلەردىڭ ماقتاۋ-ماداعىنا يە بولادى. ال شاعىن جانە ورتا مەملەكەتتەر، سونىڭ ىشىندە مايداندا جەڭىلىس تاپقان ەلدەر تاريحتىڭ تاساسىندا قالادى. قازاقستاندا ساياساتتىڭ پايداسى ءۇشىن كوشپەلى حالىقتاردى جابايى، بەي-بەرەكەت، تاريح شەڭبەرىنەن تىس كۇش رەتىندە كورسەتىپ، قۋاتتى دالا يمپەريالارىن «مەملەكەت دەڭگەيىنە جەتە الماعان» دەپ تومەندەتەتىن ەسكى دوگمالار مەن قاساڭ كوزقاراستاردى قايتا قاراۋ ۇدەرىسى باستالىپ كەتتى. بۇل رەتتە ءبىز شىنايى تاريحنامانى قالپىنا كەلتىرە وتىرىپ، وتكەندى اسىرەلەۋدەن اۋلاقپىز. تاريح وزىنە ءتانتى بولعان جالعان ارەكەتتەردى، ورتاق مۇرانى جەكەلەگەن حالىقتىڭ قانجىعاسىنا بايلاپ بەرۋدى كەشىرمەيدى. كەرەعارلىقتار مەن كەدەرگىلەرگە تولى باي تاريحىمىزدى بىرجاقتى تۇسىندىرۋگە قويىلاتىن تالاپ عىلىمنىڭ قۇلدىراۋىنا جانە ءوزارا سەنىمنىڭ جوعالۋىنا اكەلەتىن تۇيىققا تىرەيدى. سونىمەن قاتار كاسىبي تاريحشىلار قاۋىمداستىعىندا «جۇمساق كۇش» پەن عىلىمي ديپلوماتيانىڭ وكىلدەرى دە بار. ولار ساياساتكەرلەر قامال تۇرعىزاتىن جەردە كوپىر سالۋعا قابىلەتتى. تاريحشىلاردىڭ ميسسياسى قازىرگى الماعايىپ كەزەڭدە ماڭىزدى بولىپ تۇر»، - دەپ حابارلادى توقاەۆ.
سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ التىن وردا مۇراسىن زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا توقتالدى. اتاپ ايتقاندا، زياتكەرلىك مۇرا، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى جانە ەكونوميكالىق قۇرىلىم ماسەلەلەرى ماڭىزدى ەكەنى ايتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى ءال-فارابي مەن قوجا احمەت ياساۋي ەڭبەكتەرىنىڭ تاريحي ساباقتاستىعىنا نازار اۋدارىپ:
«ياساۋي حيكمەتتەرى – ۇلى دالانىڭ مادەني كودى»، – دەدى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، التىن وردا كەزەڭىندە قالىپتاسقان ساۋدا جولدارى مەن تۇراقتى اقشا جۇيەسى حالىقارالىق ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ دامۋىنا نەگىز بولعان. سيمپوزيۋم بارىسىندا قازاقستاننىڭ التىن وردانىڭ تىكەلەي مۇراگەرى ەكەنى جانە تاريحي ساباقتاستىقتىڭ ەل دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى ايتىلدى. سونىمەن قاتار، وتاندىق تاريحتىڭ اكادەميالىق جيناعىندا التىن ورداعا جەكە توم ارنالاتىنى ءمالىم بولدى.
جيىن سوڭىندا پرەزيدەنت تاريحتى زەرتتەۋ بولاشاققا جول اشاتىن ماڭىزدى قادام ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
