ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ باستاعان «ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن!» جالپىۇلتتىق كواليتسياسى جامبىل وبلىسىنا كەلدى. وڭىردە كواليتسيا مۇشەلەرى جۇرتشىلىقپەن، جاستارمەن، ەڭبەك ۇجىمدارىمەن جانە شاعىن بيزنەس وكىلدەرىمەن اڭگىمەلەستى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار جاڭا كونستيتۋتسيا مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمگە نەگىزدەلگەن ۇلتتىق مۇددەسىنە تولىق ساي كەلەتىنىن جانە ونىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«كونە تاراز» تاريحي-مادەني كەشەنىندە وتكەن جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋگە وبلىستىڭ شامامەن 500 تۇرعىنى – زيالى قاۋىم وكىلدەرى، ارداگەرلەر، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى، پەداگوگتار جانە وزگە دە ازاماتتار قاتىستى.
ءوز كەزەگىندە ەرلان قوشانوۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت قىزمەتىنە كىرىسكەن ساتىنەن باستاپ جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزى قالانا باستاعانىن، ال قۇجاتتىڭ ءوزى اۋقىمدى قوعامدىق ديالوگتىڭ ناتيجەسى ەكەنىن جانە ازاماتتاردىڭ ادىلدىككە، زاڭ ۇستەمدىگىنە، سەنىمدى بولاشاققا دەگەن سۇرانىسىن ايقىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«رەفەرەندۋم ۇلتىمىزدىڭ بىرلىگىن، تۇتاستىعىن ايشىقتايدى. بۇل پرەزيدەنتتىڭ حالقىنا ارقا سۇيەيتىنىن، ال حالىق پرەزيدەنتكە سەنەتىنىن كورسەتەدى. ەل دامۋىندا رەفەرەندۋم شەشۋشى ءرول اتقارعان مۇنداي مىسالدار الەمدە دە جەتكىلىكتى. ماسەلەن، XIX عاسىرداعى شۆەيتسارياداعى كونستيتۋتسيا جونىندەگى رەفەرەندۋم، فرانتسياداعى بەسىنشى رەسپۋبليكا قۇرۋ بويىنشا وتكەن رەفەرەندۋم دۇنيە ءجۇزى تاريحىندا قالدى. الداعى ءبىزدىڭ رەفەرەندۋم دا ەل تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلاتىن تاريحي وقيعاعا اينالادى دەپ سانايمىن. سوندىقتان تاڭداۋ دا، سوڭعى شەشىم دە وزدەرىڭىزدە»، – دەدى ول.
ءماجىلىس سپيكەرى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمىن، مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەفورمالارى مەن ساياساتىنا جۇيەلى تۇردە قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنان ءاربىر ازامات ءوزىن تولعاندىرعان سۇراقتارعا جاۋاپ تابا الادى. ونىڭ نەگىزىندە «ادام مەملەكەت ءۇشىن ەمەس، مەملەكەت ادام ءۇشىن» دەگەن قاعيدات بەرىك ورنىقتى.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار جوبادا ءاربىر قازاقستاندىق ازاماتقا جاقىن ادىلەتتى قازاقستان، زاڭ مەن ءتارتىپ، ادال ازامات، تازا قازاقستان سىندى قاستەرلى قۇندىلىقتار بەكىتىلگەنىنە نازار اۋداردى. ال پرەزيدەنتتىڭ ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «حالىقپەن بىرگە» قاعيداتى ەل ازاماتتارىنىڭ مەملەكەت بولاشاعىن ايقىنداۋ ىسىندەگى ءوز ءرولىن تەرەڭ سەزىنۋىنە مۇمكىندىك بەردى.
كەزدەسۋ بارىسىندا كواليتسيا مۇشەلەرى جوباداعى نەگىزگى نوۆەللالار تۋرالى باياندادى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ءۇنزيلا شاپاق ادام قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرۋ اياسى كەڭەيگەنىنە جانە ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدا قورعالۋىنا نازار اۋداردى. «اق جول» قازاقستان دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ كاسىپكەرلىك پەن ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن تۇسىنىكتى ءارى تۇراقتى ەرەجەلەردى بەكىتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. تاريحشى ءارى ارحەولوگ ساۋران قاليەۆ پرەامبۋلادا ۇلى دالانىڭ مىڭجىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعى كورىنىس تابۋى مەملەكەتتىڭ بىرەگەيلىگىن ايقىنداپ، دامۋ باعدارىن بەلگىلەيتىنىن جەتكىزدى. «اناعا تاعزىم» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەلميرا مىرزا-عالي ءداستۇرلى وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قۇجاتتا وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزى، اعا بۋىنعا قۇرمەت، بالالارعا قامقورلىق جانە تاربيە بەرۋ ىسىندەگى ساباقتاستىق بەكىتىلدى. بۇل – قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىنىڭ بەرىك نەگىزى.
ءوز سوزىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى ايدوس سارىم الەمدە كۇردەلى گەوساياسي وزگەرىستەر ءجۇرىپ جاتقانىن، بۇرىنعى حالىقارالىق ءتارتىپ بىرتىندەپ ءوز ماڭىزىن جوعالتىپ، مەملەكەتتەر جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءدال وسى تۇستا مەملەكەتتىڭ ىشكى تۇراقتىلىعىن الدىن الا نىعايتىپ، جۇيەلى رەفورمالار ارقىلى ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ اسا ماڭىزدى. جاڭا كونستيتۋتسيا وسىنداي كەشەندى جاڭعىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەسى جاقسىبەك قۇلەكەەۆ جاڭا كونستيتۋتسيادا العاش رەت ادامي كاپيتال – ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيا ستراتەگيالىق باسىمدىق دەڭگەيىندە بەكىتىلگەنىن، سەبەبى ءدال وسى سالالار زاماناۋي ەكونوميكانىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
تاراز قالاسىندا ستۋدەنت جاستارمەن دە كەزدەسۋ ءوتتى. وعان 500-دەن استام ادام – جاستار ۇيىمدارىنىڭ كوشباسشىلارى، بەلسەندىلەر جانە ستۋدەنتتىك ءوزىن-ءوزى باسقارۋ وكىلدەرى قاتىستى. قاتىسۋشىلار جاڭا كونستيتۋتسيادا ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جانە ءبىلىم ەكونوميكاسىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى باسىم باعىت رەتىندە ايقىندالعانىن اتاپ ءوتتى. قۇجات اياسىندا جاستارعا بەرىلەتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر جان-جاقتى تالقىلاندى. ولاردىڭ قاتارىندا ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيانى جەتىلدىرۋ، جاس ماماندارعا قولداۋ كورسەتۋ جانە ءوزىن جان-جاقتى دامىتۋعا تەڭ جاعداي جاساۋ ماسەلەلەرى بار.
«قازفوسفات» جشس-نىڭ ءوندىرىس الاڭىندا كواليتسيا مۇشەلەرى كاسىپورىننىڭ ەڭبەك ۇجىمىمەن كەزدەستى. 100-دەن استام قىزمەتكەر قاۋىپسىز ءارى قولايلى ەڭبەك جاعدايىنا قاتىستى تىكەلەي مەملەكەتتىك كەپىلدىكتىڭ كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلۋىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. زاۋىت جۇمىسشىلارى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن ەڭبەك ادامىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە جانە ونىڭ ەل دامۋىنداعى ەرەكشە ءرولىن مويىنداۋعا باعىتتالعان ناقتى قادام رەتىندە باعالايتىندارىن جەتكىزدى.
اسا اۋىلىندا «قارىزسىز قوعام» جوباسىنا قاتىسۋشىلارمەن – شاعىن جانە ميكروبيزنەس وكىلدەرىمەن، ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتارمەن جانە اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋ ءوتتى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ءارى جوبا جەتەكشىسى داۋلەت مۇقاەۆ بۇل باستامانىڭ جۇيەلى جۇزەگە اسۋى ءبىلىم بەرۋ جانە قولداۋ كورسەتۋ قادامدارى ادامداردىڭ ءوز ءومىرىن ءوز بەتىنشە وزگەرتۋىنە ناقتى مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايقىن كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ءار ازامات ادال ەڭبەك ەتىپ، ءوز ءىسىن دامىتىپ، بولاشاققا سەنىممەن قاراي الاتىن وسىنداي مۇمكىندىكتەر قوعامى ەندى كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلىپ وتىر. قاتىسۋشىلار جاڭا نەگىزگى زاڭنىڭ پرەامبۋلاسىندا ادىلەتتى قازاقستان يدەياسى مەن «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنىڭ كورىنىس تابۋىن تولىق قولدايتىندارىن جەتكىزدى.
وسى كۇنى Super-pharm فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتىنىڭ ۇجىمىمەن كەزدەسۋ ءوتتى. كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى الداعى رەفەرەندۋمدا جاڭا كونستيتۋتسيانى قولداۋعا دايىن ەكەندەرىن مالىمدەدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، قۇجات جوباسىندا جاريالانعان تەڭ مۇمكىندىكتەر مەن ادال باسەكەلەستىك قۇندىلىقتارى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىن قامتاماسىز ەتەتىن كاسىپورىنداردىڭ دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
كەزدەسۋلەر قورىتىندىسى بويىنشا جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى جاڭا نەگىزگى زاڭ جوباسىن قولدايتىندارىن ءبىلدىرىپ، ونىڭ قوعامدى بىرىكتىرۋ جانە مەملەكەتتى ۇزاق مەرزىمدى دامىتۋ ىسىندەگى ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بارشا قاتىسۋشى 15 ناۋرىزدا رەفەرەندۋمعا كەلىپ، جاڭا كونستيتۋتسياعا داۋىس بەرۋگە جانە قۋاتتى، ادىلەتتى ءارى پروگرەسسيۆتى قازاقستان قۇرۋ ىسىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا دايىن ەكەندەرىن جەتكىزدى.
ەسكە سالا كەتەيىك، «ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن!» جالپىۇلتتىق كواليتسياسى بيىل 13 اقپاندا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا 5 ساياسي پارتيا مەن شامامەن 300 قوعامدىق ۇيىم كىردى. ولار 5 ميلليونعا جۋىق قازاقستاندىق ازاماتتى بىرىكتىرۋدە.
