قازاقستاننىڭ تۇڭعىش باس ءمۇفتيى، بەلگىلى ءدىن قايراتكەرى راتبەك قاجى نىسانبايۇلى دۇنيەدەن وزدى. قارالى حاباردى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى، باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلى رەسمي مالىمدەدى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا".
باس ءمۇفتيدىڭ ايتۋىنشا، راتبەك حازىرەتىمىزدىڭ قايتىس بولۋى – ەل مۇسىلماندارى ءۇشىن ورنى تولماس اۋىر قازا. ول مارقۇمنىڭ وتباسىنا، تۋعان-تۋىستارىنا جانە بارشا مۇسىلمان قاۋىمىنا كوڭىل ايتتى.
«جۋىردا عانا راتبەك ۇستازدىڭ ۇيىندە بولىپ، حال-جاعدايىن سۇراسىپ، سۇحباتتاسقان ەدىك. اقساقالدىڭ ءدام-تۇزى تاۋسىلعان ەكەن. اللا الدىنان جارىلقاسىن. يمانى وزىنە سەرىك بولسىن»، – دەلىنگەن كوڭىل ايتۋ ماتىنىندە.
راتبەك قاجى نىسانبايۇلى ەل تاريحىندا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان تۇلعا رەتىندە بەلگىلى. ول ءمۇفتي بولعان جىلدارى قازاقستاننىڭ يسلام الەمىندەگى بايلانىسى نىعايىپ، مۇسىلمان مەملەكەتتەرىمەن قارىم-قاتىناس ارتا ءتۇستى.
باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلىنىڭ مالىمدەۋىنشە، راتبەك حازىرەت ەلدە 30-دان استام مەشىتتىڭ سالىنۋىنا ىقپال ەتىپ، حالىقتىڭ ءدىني ساۋاتىن ارتتىرۋعا بارىنشا كوڭىل بولگەن. ونىڭ باسقارۋ كەزەڭى ءدىني ورتادا «العاشقى ساۋات اشۋ كەزەڭى» دەپ اتالادى.
سونداي-اق ۇستازدىڭ نەگىزگى ەڭبەگىنىڭ ءبىرى – شاكىرت تاربيەلەۋ، كەيىنگى بۋىنعا جول كورسەتۋ، ءىزباسارلارىنا اقىل-كەڭەسىن اياماي، جاناشىرلىق تانىتۋ بولعانى ايتىلدى.
راتبەك قاجى نىسانبايۇلى 1940 جىلدىڭ قاراشا ايىندا تۇركىستان وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ول قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ (قازپي) تاريح فاكۋلتەتىن تامامداعان.
1964 جىلى بۇحاراداعى ايگىلى «مير-اراب» مەدرەسەسىن، سونداي-اق بۇحارا پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن اياقتاپ، كەيىن شەتەلدە جوعارى ءدىني ءبىلىم العان.
1969–1975 جىلدارى ليۆيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شاريعات جانە قۇقىق فاكۋلتەتىندە وقىپ، ءدىني سالادا تەرەڭ ءبىلىم جيناقتاعان.
1979 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ قازيى قىزمەتىن اتقارعان.
1990 جىلدىڭ 12 قاڭتارىندا الماتىدا قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ ءى قۇرىلتايى ءوتىپ، قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى (قمدب) قۇرىلعان. بۇل قۇرىلىم بۇرىن تاشكەنتتەگى ورتا ازيا جانە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنان (سادۋم) ءبولىنىپ، دەربەس ءدىني باسقارما رەتىندە جۇمىسىن باستاعان.
قۇرىلتايدا قمدب-نىڭ العاشقى توراعاسى، تۇڭعىش باس ءمۇفتي بولىپ راتبەك قاجى نىسانبايۇلى سايلانعان. ول قمدب-نى 2000 جىلعا دەيىن باسقارعان.
