"Shoshıtyn edi": Uly Abaıdyń urpaǵy elordada qalaı turyp jatqanyn aıtty

298

Uly oıshyldyń jıenshary Láılá Baımaǵambetova otbasymen birge elordaǵa on jyl buryn qonys aýdarǵan, qazir zeınette

 Uly Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıy qarsańynda aqynnyń urpaǵynyń shańyraǵynda qonaq bolyp, suqbattasýdyń sáti tústi. Jasy jetpiske taqap qalǵan Láılá Baımaǵambetova otbasymen birge elordanyń shet jaǵyndaǵy kópqabatty úıde turady. Áńgime barysynda Láılá Muhlesqyzy hákim Abaı týraly estelikterimen bólisti.

Abaıdyń urpaǵy kimmen toqtap tur?

Láılá Baımaǵambetova – Abaıdyń báıbishesi Dildáden súıgen tuńǵysh balasy Aqylbaıdan taraıdy.

"Aqylbaıdan Álimqul, Álimquldan – meniń anam Qaýash. Sheshem 1910 jyly týyp, 1988 jyly dúnıeden ótti. Endi urpaq jalǵaıtyn ul balasy ǵoı. Anamnyń Baǵfýr degen baýyry bolǵan. Sol Baǵfýrdan Aıdar, Aıdardyń uly Danııar. Ol qazir otbasymen Almatyda turady. Úsh qyzy bar, áıeli orys. Sondyqtan Abaıdyń urpaǵy ázirge Danııarmen toqtap tur", - dedi aqynnyń jıenshary.

Snachala ona pokazala shejıre – genealogıcheskýıý rodoslovnýıý Abaıa Kýnanbaeva, kotoromý prıhodıtsıa rodstvennıeı
© SPUTNIK / ABZAL KALIEV.
Láılá Muhlesqyzy áńgimeni shejireden bastady

Sońǵy ret aqynnyń urpaqtary Abaıdyń 160 jyldyq mereıtoıynda bas qosqan.

"Basqa qalada turatyndyqtan, kóp aralaspaımyz. Tek Maǵaýııanyń urpaqtary Iaǵy jáne Ǵazel tátelermen únemi baılanysta boldym", - dedi Baımaǵambetova.

Aqyn jıensharynyń qazirgi ómiri

Láılá Muhlesqyzy – Abaı Qunanbaıulynyń ǵana emes, ertekshi Baımaǵambettiń de urpaǵy. Arǵy atasy Baımaǵambet – Abaıdyń senimdi serigi, arqa súıer dosy bolǵan.

"Abaı qaltasynda eshqashan kóp aqsha ustamaǵan. Kóbinese meniń atama berip qoıady eken. Baımaǵambet jaıly "Abaı joly" romanynda da kezdesedi. Abaı tipti ol kisige arnap óleń de shyǵarǵan. Bir qyzyǵy, atam Baımaǵambet – Abaıdyń jaqyn dosy bolsa, onyń ákesi Myrzahan Qunanbaıdyń serigi bolǵan", - dep áńgimeledi oıshyldyń urpaǵy.

Láılá Baımaǵambetova – orys tili pániniń muǵalimi. Uzaq jyldar oqý-aǵartý salasynda eńbek etken. Keıin Semeıdegi Abaı mýzeıine aýysqan. Astanaǵa qonys aýdarǵanyna on jyldyń júzi bolypty. Jary Óskenbaımen birge bir ul, eki qyz tárbıelep ósirgen. Qazir zeınette.

Zulmat jyldar

Aqynnyń urpaqtary taǵdyrdyń talaı taýqymetin tartty. "Baıdyń balasy" degen jeleýmen qýǵyn-súrginge ushyrady.

"Qolymyzda Abaı atamyzdyń kózi tirisinde ustaǵan birde bir dúnıesi qalǵan joq. Bári de tárkilendi. Abaı urpaqtarynyń taǵdyry óte aýyr boldy. Onyń urpaqtary nege neken-saıaq? Sebebi sol zamanda Qunanbaıdyń urpaqtarynyń izine tústi. Abaıdyń Turaǵul degen uly eki ret abaqtyǵa jabyldy. Aqyry Almatyny panalaýǵa májbúr boldy. Ol jerde Muhtar Áýezovpen jolyǵyp, jazýshynyń túrtki bolýymen ákesi jaıly estelik kitap jazdy", - dep eske aldy Baımaǵambetova.

Abaı (v entre) s synovıamı Akylbaem (sleva) ı Týragýlom (sprava)
© SPUTNIK / ABZAL KALIEV.
Abaı uldary Aqylbaı jáne Turaǵulmen birge

Aqynnyń shóbereleriniń deni soǵysqa attanyp qaza tapsa, endi biri asharshylyq jyldarynda kóz jumypty.

"Maǵaýııanyń ólimi aýyr tıdi"

"1904 jyly mamyr aıynda Abaıdyń súıikti uly Maǵaýııa (Maǵash) syrqattanyp qaıtys boldy. Ol nebári 34 jasta bolatyn. Maǵaýııanyń qazasy Abaıǵa óte aýyr tıdi. Maǵashty jer qoınyna tapsyrǵannan keıin, ózi de aýyryp qaldy. Qalyń oıǵa batty. Eshkimmen sóılespedi. Otyr dese, otyrady, tur dese, turady. Birde aǵasy Táńirberdi kelip, "anadan tórteý edik, endi senen de aıyrylǵanymyz ba?" dep kózine jas alady. Sonda Abaı "qorqaq myń óledi, batyr bir óledi" degen eken", - dep eske aldy Baımaǵambetova.

Lıaılıa Baımagambetova - prapravnýchka kazahskogo poeta ı myslıtelıa Abaıa Kýnanbaeva
© SPUTNIK / ABZAL KALIEV.
Aqynnyń jıenshary Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıy kezinde Jıdebaıǵa barýdy josparlap otyr

Maǵaýııanyń óliminen keıin Abaı kóp uzamaı Balashaqpaq degen jerde dúnıeden ótti.

"23 maýsym bolatyn. Aǵaıyn-týys aqyndy Aqshoqyǵa jerleımiz dedi. Ol jerde ákesi Qunanbaı, balasy Ábdirahman jatyr. Kún ystyq edi, molda qarsy boldy. Sóıtip, on shaqty jigit túndeletip, Jıdebaıǵa aparyp jerleıdi. Qazir ol jerde Abaı, inisi Ospan, Shákárim, Ahat jatyr", - dedi ol.

Osy oraıda, uly oıshyldyń urpaǵy hákim Abaıdyń týǵan kúnin 23 tamyzda emes, 10 tamyzda atap ótetinin jetkizdi. Aıtýynsha, aqynnyń ata qonysy Jıdebaıǵa sáti túskende baryp turýǵa tyrysady eken. Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıy kezinde de at basyn burýdy josparlap otyr.

Baýyrjan Momyshulymen tanysqan sát

Láılá Baımaǵambetovanyń baǵyna Keńes odaǵynyń batyry Baýyrjan Momyshulymen tanysý buıyrypty.

"1967 jyl edi. Mektep bitirip, Almatyǵa jol tartqan kezim. Iaǵy tátemen Baýyrjan Momyshulynyń úıine qonaqqa bardym. Ol kisi meni qasyna otyrǵyzyp, aq batasyn berdi. Daýsy áli qulaǵymda. Birneshe til biledi. Óte keremet jan edi", - dep eske alǵan ol Baýyrjan Momyshulynyń syıǵa tartqan kitabyn kórsetti.

Kitaptyń alǵashqy betinde qazaq batyrynyń qoltańbasy bar eken.

"Abaı qazirgi qoǵamnan shoshıtyn edi"

Baımaǵambetova oıshyldyń qara sózderin oqyǵan saıyn, qalyń oıǵa shomyp, qapalanatynyn jasyrmady.

"Menińshe, Abaı qazirgi qoǵamnan shoshıtyn edi. Ol adamgershilikti, adamdyqty, dostyq pen ádildikti baǵalaǵan jan. Al qazirgi adamdar bılik pen aqshaǵa umtylady. Sońǵy kezde "rýhanı jańǵyrý" dep jıi aıtady ǵoı. Meniń oıymsha, rýhanı jańǵyrý ár adamnyń ózinen bastalýy kerek. Adamdardyń mádenıeti tómendep barady", - deıdi aqynnyń urpaǵy.

Onyń pikirinshe, Abaı men qazaq eli egiz uǵym. Kemeńger aqyndy qazaqtyń tólqujaty deıtini de sondyqtan.

Sputnik

Pikirler