2026 jylǧy 30–31 qazanda Almaty Management University (AlmaU) universitetınde «Bolaşaq universitetı – tūtas tūlǧany qalyptastyru ortasy: Ūly dala mūrasy jäne zamanaui şeşımder» taqyrybyndaǧy TOLYQ ADAM-2026 halyqaralyq konferensiiasy öttı.
Is-şara zertteuşılerdı, universitet basşylaryn jäne halyqaralyq sarapşylardy bırıktırıp, bolaşaq bılım berudıŋ qandai boluy kerektıgın, sondai-aq onyŋ damuynda Qazaqstannyŋ filosofiialyq mūrasy, Ūly dala täjıribesı men zamanaui bılım beru täsılderı qandai röl atqara alatynyn talqylauǧa mümkındık berdı. Konferensiiany AlmaU-dyŋ School of Social Sciences and Transformative Humanities mektebı men Tolyq Adam Institute ūiymdastyrdy.
Talqylaudyŋ negızgı özegıne universitettıŋ missiiasy käsıbi bılım berumen jäne mamandar daiarlaumen ǧana şektelmeitını turaly ideia ainaldy. Joǧary bılım berudıŋ maŋyzdy mındetterınıŋ bırı – studentterdıŋ derbes oilauyn, adamgerşılık jauapkerşılıgın, dialog qūru qabıletın jäne qoǧam ömırıne sanaly türde qatysuyn damytuǧa jaǧdai jasau.
Qazaqstan Respublikasy Joǧary jäne joǧary oqu ornynan keiıngı bılım komitetı töraǧasynyŋ orynbasary Akerke Abylaihan öz sözınde:
«Universitettıŋ mındetı – tek sapaly bılım beru ǧana emes, sonymen qatar jauapkerşılıgı joǧary, adamgerşılık qūndylyqtardy ūstanatyn jäne äleumettık tūrǧydan kemel tūlǧalardy tärbieleu. Ziiatkerlık damu adamnyŋ emosionaldyq jäne tūlǧalyq damuymen qatar jüruı tiıs. AlmaU-dyŋ THE Awards Asia 2026 halyqaralyq syilyǧynyŋ jeŋımpaz atanuy – universitettıŋ ızgılendıruge negızdelgen bılım beru ūstanymynyŋ aiqyn dälelı. Abai filosofiiasyndaǧy eŋ maŋyzdy ösietterdıŋ bırı – adamzatty süiudı ömırlık basty ūstanym etu. Onyŋ sözderı tek ötken däuırdıŋ oi-tolǧamdaryn bıldırıp qana qoimaidy. Olar bügıngı künı de ärqaisymyzǧa tıkelei ün qatyp, bılımnıŋ maqsaty adamdy tek jan-jaqty bılımdı etıp qana qoimai, käsıbi bılıktı, jauapty ärı adamgerşılıgı mol tūlǧa retınde qalyptastyru ekenın eske salady» – dep atap öttı.
Konferensiianyŋ alǧaşqy künı zamanaui bılım berudıŋ maŋyzdy sūraqtarynyŋ bırıne jauap ızdeuge arnaldy: jasandy intellekt däuırınde universitet tülegı qandai adam bolyp qalyptasuy kerek? Qatysuşylar käsıbi qūzyretterdı syni oilaumen, adamgerşılık qūndylyqtarmen jäne äleumettık jauapkerşılıkpen qalai ūştastyruǧa bolatynyn, sondai-aq būl üderıste Abai filosofiiasy men Ūly dalanyŋ ziiatkerlık mūrasy qandai oryn alatynyn talqylady.
«Bılımdı bolu – tek köp bılu ǧana emes, sol bılımdı qoǧam igılıgıne jarata bılu. Sondyqtan universitettıŋ mındetı – bılım berumen ǧana şektelmei, öz betınşe oilai alatyn, adamgerşılık tūrǧydan dūrys şeşım qabyldaityn jäne qoǧam aldyndaǧy jauapkerşılıgın sezınetın tūlǧany qalyptastyru» – dedı AlmaU rektory Timur Buldybaev.
AlmaU negızın qalauşy ärı prezidentı Asylbek Kojahmetov Abaidyŋ aqyl, jürek jäne qairat bırlıgın därıpteitın «Tolyq adam» tūjyrymdamasyna toqtaldy.
«Bız tehnologiialar, jaŋa mamandyqtar men bolaşaqtyŋ daǧdylary turaly jiı aitamyz. Alaida osy özgerısterdıŋ artynda eŋ basty sūraq qalady: universitet tülegı qandai adam bolyp qalyptasuy kerek? Bız Abai filosofiiasyn käsıbi bılım adamgerşılık baǧdarlarmen, derbes oilaumen jäne qoǧam aldyndaǧy jauapkerşılıkpen tolyqtyrylatyn bılım beru modelınıŋ negızı retınde qarastyramyz», – dep atap öttı ol.
Osy filosofiialyq ideia AlmaU-da jüzege asyrylyp kele jatqan, studentterdıŋ jan-jaqty damuyna baǧyttalǧan Tolyq Adam bılım beru modelınıŋ negızıne ainaldy.
Konferensiianyŋ negızgı baiandamasyn Ortalyq Euraziia men türkı-moŋǧol älemınıŋ tarihyn zertteuşı, professor Joo-Yup Lee ūsyndy. Ol tūtas tūlǧa tūjyrymdamasyn türkı jäne qazaq köşpelı qoǧamdarynyŋ tarihi konteksınde qarastyryp, bolaşaq adamyna qatysty tyŋ ideialardyŋ qainar közı retınde tarihi mūraǧa nazar audarudy ūsyndy.
«Köşpendıler jan-jaqty damyǧan, jauyngerlık, aŋşylyq, mal baǧu jäne qolöner şeberlıgın qatar meŋgergen tūlǧalar boldy. Ünemı täjıribe jinaqtau, tärtıp pen üzdıksız üirenu olardyŋ käsıbi şeberlıgın şyŋdap, strategiialyq oilau qabıletın damytty ärı qolda bar resurstardy tiımdı paidalanuǧa üirettı. Myqty köşbasşylar men olarǧa adal ızbasarlardyŋ bırlıgı arqasynda qazaq halqy jeke ūlt retınde qalyptasyp, ǧasyrlar boiy özınıŋ bolmysyn, bıregeilıgın jäne derbestıgın saqtap qaldy» – dep bölıstı ol.
Tarihi taqyrypty Parij-Nanter universitetınıŋ professory Marie Favereau jalǧastyrdy. Ol onlain formatta Altyn Orda mysalynda ötken men bolaşaqtyŋ özara bailanysyna arnalǧan baiandama jasady. Siurih universitetınıŋ äleumettık jäne mädeni antropologiia professory Peter Finke «Daladaǧy äleumettık ömır: zamanaui älemge arnalǧan üş sabaq» taqyrybynda baiandama jasap, köşpelı qoǧamdardyŋ täjıribesıne toqtaldy.
Mädeni mūranyŋ tūlǧa qalyptastyrudaǧy yqpaly turaly AlmaU-dyŋ Professor of Practice, mädeniettanuşy, filosof, qazaq mifologiiasy men dästürlı mädenietın zertteuşı, PhD därejesı bar professor Zira Nauryzbai söz söiledı. Onyŋ baiandamasy qazaq mädenietındegı tūlǧa qalyptastyrudaǧy muzykanyŋ rölıne jäne Ūly dala dünietanymyndaǧy muzykalyq mūranyŋ maŋyzyna arnaldy.
Pıkırtalasqa sondai-aq köşpelı pedagogika men joǧary bılım berudıŋ jaŋa modelderın zertteitın London öner universitetınıŋ professory Mark Ingham; Ortalyq Aziia tarihy men örkenietı salasynyŋ mamany, Ūlttyq şyǧys tılderı men örkenietterı institutynyŋ professory Catherine Poujol; sondai-aq E. A. Böketov atyndaǧy Qaraǧandy universitetınıŋ qauymdastyrylǧan professory Ainash Mustoyapova qatysty. Ol köşpelı örkeniettı, tarihi jadty jäne qazaq bıregeilıgın zertteidı.
Tarihi-filosofiialyq talqylaudan keiın qatysuşylar tūtas tūlǧa ideiasyn universitettık ortada ıs jüzınde jüzege asyru mäselelerıne köştı.
AlmaU-dyŋ bılım beru modelın universitettıŋ School of Social Sciences and Transformative Humanities mektebınıŋ dekany Aijan Sapargalieva tanystyrdy.
«Tolyq Adam bılım beru baǧdarlamasy AlmaU-da 2023 jyldan berı jüzege asyrylyp keledı. Baǧdarlama Abaidyŋ filosofiialyq mūrasyn zamanaui bılım beru ädıstemelerımen ūştastyryp, tūtas tūlǧany damytuǧa baǧyttalǧan. 2026 jyly Tolyq Adam Times Higher Education Awards Asia halyqaralyq syilyǧynyŋ «Teaching and Learning Strategy of the Year» nominasiiasy boiynşa jeŋımpaz atandy. AlmaU Ortalyq Aziiada būl marapatqa ie bolǧan alǧaşqy universitet boldy», – dep bölıstı ol.
Konferensiia aiasyndaǧy maŋyzdy oqiǧalardyŋ bırı – «TOLYQ ADAM: A University Model for Whole-Person Education – Conceptual Foundations, Methodology, Evidence and Implementation» atty kıtaptyŋ tūsaukeserı boldy. Kıtap avtorlary – doktor Aijan Sapargalieva, doktor Almira Tabaeva, Mariia Şmidt, doktor Meruert Seidumanova jäne medisina ǧylymdarynyŋ kandidaty Şolpan Saǧatova. Avtorlar qazaqstandyq tūtas bılım beru modelınıŋ filosofiialyq negızderın, ädısnamasyn jäne ony bılım beru üderısıne engızu täsılderın tanystyrdy.
Qazaqstandyq modeldı talqylaudan keiın qatysuşylar halyqaralyq täjıribege nazar audaryp, ärtürlı elderdıŋ universitetterı adamzattyq qūndylyqtardy oqu baǧdarlamalaryna qalai engızetının qarastyrdy.
Bard College janyndaǧy Jazu jäne oilau instituty (Institute for Writing and Thinking, IWT) direktorynyŋ orynbasary ärı gumanitarlyq jäne jaratylystanu ǧylymdaryn oqytu pedagogikasy ortalyǧynyŋ teŋ direktory Michelle Hoffman bolaşaq universitetındegı jazudyŋ rölın jaŋaşa paiymdauǧa arnalǧan baiandamasyn onlain formatta ūsyndy. Ol jazudyŋ oilaudy damytu men sanaly oquǧa yqpal etetın qūral retındegı maŋyzyna toqtaldy. Abai atyndaǧy Qazaq ūlttyq pedagogikalyq universitetınıŋ pedagogika kafedrasynyŋ professory Gülnar Mūratbaeva bolaşaq mūǧalımderdı daiyndaudaǧy «Tolyq adam» tūjyrymdamasynyŋ bılım beru äleuetı turaly aitty.
Gonkong pedagogikalyq universitetınıŋ (EdUHK) gumanitarlyq ǧylymdar fakultetı dekanynyŋ mındetın atqaruşy ärı Bılım berudı damytu jäne innovasiialar akademiiasynyŋ atqaruşy teŋ direktory Pamela Pui Wan Leung studentterdıŋ boiynda qūndylyqtardy qalyptastyru täsılderın tanystyrdy.
Oqu baǧdarlamalaryn reformalau täjıribesımen Symbiosis halyqaralyq universitetınıŋ dekany, professory, Oŋtüstık Aziia jäne ASEAN elderımen halyqaralyq bailanystar men ärıptestıktı damytu baǧytynyŋ jetekşısı doktor Asmita Dani bölıstı.
«Qazırgı älemde sifrlyq daǧdylardy meŋgerıp, jasandy intellektını qoldana bılu jetkılıksız. Sonymen qatar emosionaldyq intellektını, empatiiany jäne özge adamdardy tüsıne bılu qabıletın damytu asa maŋyzdy. Bılım beru üderısı ziiatkerlık damudy adamgerşılık qūndylyqtarmen, emosionaldyq kemeldıkpen jäne qoǧam aldyndaǧy jauapkerşılıkpen ūştastyra otyryp, jan-jaqty damyǧan tūtas tūlǧany qalyptastyruǧa baǧyttaluy tiıs. Tehnologiialar bızdıŋ mümkındıkterımızdı keŋeitkenımen, olardy qalai paidalanatynymyzdy aiqyndaityn – adamnyŋ boiyndaǧy adami qasietter», – dep atap öttı ol.
Eks-Marsel universitetınıŋ filosofiia professory ärı Jil-Gaston Granje ortalyǧynyŋ direktory Pascal Taranto gumanitarlyq jäne äleumettık ǧylymdardaǧy innovasiialar, sondai-aq jasandy intellekt agentterın de paidalanatyn LABΩ zertteu platformasyn damytu turaly baiandady.
Etikalyq köşbasşylyq pen syni oilau mäselelerın Qyrǧyz Respublikasy Prezidentı janyndaǧy Jüsıp Abdrahmanov atyndaǧy Memlekettık basqaru akademiiasynyŋ Damu jäne innovasiialar bölımınıŋ basşysy Suran Rabaev köterdı. Nazarbaev Universitetınıŋ Käsıpkerlık zertteuler ortalyǧynyŋ ǧylymi qyzmetkerı jäne doktoranty Aigerım Tarbaǧataeva Tolyq Adamnyŋ filosofiiasyna negızdelgen tūraqty bolaşaq üşın adamǧa baǧyttalǧan käsıpkerlık taqyrybyn ūsyndy.
Talqylau gumanitarlyq pedagogika men jasandy intellektını bılım beruge integrasiialaudan bastap, universitetaralyq alianstarǧa, etikalyq köşbasşylyq pen tūraqty käsıpkerlıkke deiıngı bırneşe baǧytty qamtydy. Qatysuşylar üşın ortaq mäsele özgerıssız qaldy: universitettık ortany käsıbi damumen qatar, tūlǧalyq qalyptasuǧa da yqpal etetın keŋıstıkke qalai ainaldyruǧa bolady?
31 qazanda konferensiia şeberlık sabaqtary men praktikalyq seminarlar formatynda jalǧasty. Qatysuşylar qūndylyqtarǧa negızdelgen oqytu, TOLYQ ADAM ädısnamasy, jasandy intellektını bılım berude qoldanu jäne tūtas tūlǧany damytu mäselelerın talqylaudy jalǧastyrdy. Sonymen qatar halyqaralyq akademiialyq yntymaqtastyqqa jäne zamanaui bılım beru täsılderın universitettık ortaǧa ıs jüzınde engızuge erekşe nazar audaryldy.
TOLYQ ADAM-2026 konferensiiasy halyqaralyq akademiialyq dialogty nyǧaituǧa jäne ūlttyq ziiatkerlık mūrany, zamanaui tehnologiialardy ärı adamdy jan-jaqty damytu qūndylyqtaryn ūştastyratyn bılım beru modelderın damytuǧa baǧyttalǧan.
