1991 jylǧy 15 qyrküiekte Oral qalasynda kazaktardyŋ patşa äskerındegı qyzmetınıŋ 400 jyldyǧyna arnalǧan jiyn ötkızu äreketı qoǧamnyŋ qarsylyǧyn tuǧyzdy, dep habarlaidy "Adyrna".
Tarihi materialdarǧa säikes, Oraldaǧy jiynǧa Reseidıŋ bırneşe öŋırınen kazak ökılderı kelgen. Olardyŋ arasynda İrkutsk kazaktarynyŋ atamany Nikolai Merinov ta bolǧan. Jiyn barysynda Qazaqstannyŋ batys öŋırlerıne qatysty aumaqtyq talaptar aitylyp, kazak avtonomiiasyn qūru mäselesı köterılgen.
1991 jylǧy aqpanda Oral avtonomiialyq oblysyn qūru turaly ūsynystar aitylǧan. Onyŋ qūramyna Oral jäne Gurev oblystaryn, sondai-aq Resei aumaǧyndaǧy Qalmaq avtonomiialyq oblysyn engızu josparlanǧany turaly derekter bar. Sonymen qatar avtonomiianyŋ jeke armiiasy men qauıpsızdık qūrylymdaryn qūru ideiasy ūsynylǧan.
Oraldaǧy kazaktardyŋ separatistık sipattaǧy ūrandary jergılıktı qazaq halqynyŋ narazylyǧyn tuǧyzdy. Kazaktardyŋ patşaǧa qyzmet etkenıne 400 jyl toluyn atap ötuge bailanysty ūiymdastyrylǧan şara kezınde jaǧdai şielenıse tüstı.
Oqiǧanyŋ aldyn alu üşın jergılıktı tūrǧyndar arasynan 113 erıktı top qūrylyp, kazaktar jinalǧan ǧimaratqa barǧan. Olardyŋ maqsaty — halyqtyŋ qarsylyǧyn jetkızıp, jiynnyŋ ötuıne jol bermeu bolǧan.
Oraldaǧy oqiǧa sol kezeŋdegı Qazaqstannyŋ aumaqtyq tūtastyǧyna qatysty mäselelerdıŋ bar ekenın körsettı. Täuelsızdık qarsaŋynda Öskemen men Stepnogorsk qalalarynda da jergılıktı bilıktıŋ ortalyq bilıkke qarsylyq bıldırgen qararlar qabyldaǧany turaly derekter kezdesedı.
Oraldaǧy qyrküiek oqiǧasynan keiın araǧa bır ai ötpei Batys Qazaqstannyŋ Jalpaqtal audanynda taǧy bır narazylyq bolǧan.
1991 jylǧy 18 qazanda Jalpaqtal audanynyŋ Aqköl sovhozynda tūrǧyndar ereuılge şyqty. Audan ortalyǧyna şamamen 4 myŋ adam jinalǧan.
Narazylyqqa audan basşylyǧynyŋ jergılıktı tūrǧyndarmen kelıspei, 4 myŋ gektar jerdı Saratov qalasyndaǧy «Narat» aksionerlık qoǧamyna 60 jyl merzımge bergenı sebep bolǧan. Jer aumaǧynda sauyqtyru nysanyn salu josparlanǧan.
Sol kezeŋde audandyq «Qazaq tılı» qoǧamyn aqyn Dariǧa Mūştanova basqarǧan. Ol jer mäselesıne bailanysty halyqtyŋ talabyn jetkızuge atsalysqan.
1991 jylǧy Oral oqiǧalary Qazaqstan täuelsızdık alar aldyndaǧy kezeŋde eldıŋ aumaqtyq tūtastyǧy men jer mäselesınıŋ qoǧam üşın qanşalyqty maŋyzdy bolǧanyn körsetetın tarihi oqiǧalardyŋ bırı retınde atalady.
