Qasym-Jomart Toqaev tūtas ūlt taǧdyryn moinyna alǧan jetı jylda elımızdıŋ äleumettık-ekonomikalyq jäne saiasi damu modelınde auqymdy ärı jüielı özgerıster boldy.
Būl jyldar jer betın tügel jailaǧan pandemiia, älemdık ekonomikanyŋ baiaulauy, infliasiialyq jäne logistikalyq syn-tegeurınder, geosaiasi tūraqsyzdyq siiaqty jahandyq ahualdyŋ asa kürdelı kezeŋımen, sondai-aq jyldar boiy jalǧasqan ışkı ekonomikalyq ärı saiasi teŋsızdıkterdı eŋseru qajettılıgımen tūspa-tūs keldı.
Kürmeuı qiyn, qordalanǧan tüitkılderge qaramastan, Prezidentımız tūraqtylyqty qamtamasyz etıp, Qazaqstan serpındı damu jolyna tüstı.
Köptegen syn-qaterge jauap retınde bırınşı kezekte memleketımızdıŋ ūzaqmerzımdı ornyqtylyǧyn nyǧaitudy maqsat etken auqymdy reformalar jüzege asyryldy. Prezident Toqaev jalaŋ ūran men populizmge jol bergen joq, uaqytşa nätijelerge de eşqaşan iek artqan emes. Memleket basşysy halyqtyŋ äl-auqatyn jaqsartuǧa, ekonomikalyq jäne saiasi tūraqtylyqty qamtamasyz etuge baǧyttalǧan eldıktıŋ myzǧymas berık tūǧyryn qalyptastyru jolynda eŋbek etıp keledı.
Mūndaǧy nätijenıŋ bärı köz aldymyzda.
2025 jyly älemdık ekonomikanyŋ ösımı 3,3%-dy qūrasa, Qazaqstanda ışkı jalpy önım 6,5%-ǧa artty.
Ekonomikanyŋ qūrylymy da özgerdı. Būryn ösım negızınen syrtqy şikızattyq koniunkturaǧa täueldı bolsa, bügınde ol Memleket basşysynyŋ jüielı şeşımderınıŋ arqasynda şikızattyq emes sektorlar men ışkı sūranystyŋ esebınen ösıp keledı.
Osylaişa, ekonomikanyŋ ösuıne öŋdeu önerkäsıbı, qūrylys, sauda, kölık jäne qyzmet körsetu salalary barynşa üles qosyp otyr.
Jetı jyl ışınde nominaldy IJÖ 1,7 esege ūlǧaiyp, 2019 jylǧy 181,7 mlrd dollardan 2025 jyly 305,9 mlrd dollarǧa deiın östı. Jan basyna şaqqandaǧy IJÖ de tūraqty türde artyp, 2019 jylǧy 9,8 myŋ dollardan 2025 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa 15 myŋ dollarǧa deiın jettı.
Öŋdeu önerkäsıbınıŋ kölemı 2,5 eseden astam, iaǧni 2019 jylǧy 11,5 trln teŋgeden 2025 jyly 30,63 trln teŋgege deiın östı. IJÖ qūrylymynda öŋdeu önerkäsıbınıŋ ülesı 11,4%-dan 12,7%-ǧa deiın ūlǧaisa, kerısınşe ken öndıruşı sektordyŋ ülesı 14,5%-dan 12%-ǧa deiın qysqardy.
Atalǧan körsetkışterdıŋ syrtynda jaŋadan boi kötergen ondaǧan ırı zauyt pen myŋdaǧan jūmys orny tūr. Qostanai oblysynda KIA avtokölıkterın şyǧaratyn jäne şoiyn qūiu zauyttary ıske qosyldy, Qaraǧandy oblysynda tūrmystyq tehnika men avtomobil şinalary, Atyrau oblysynda polipropilen öndırısterı jolǧa qoiyldy, Almaty oblysynda volfram konsentraty şyǧaryla bastasa, Pavlodar oblysynda temırjol tehnikasyna arnalǧan qosalqy bölşekter öndırısı, Şymkentte aliuminii qaptama öndırısı men baǧaly metaldardy qaita öŋdeu jäne basqa da köptegen öndırıs orny jūmysyn bastady.
El ekonomikasynyŋ damuyndaǧy köşbasşy salalardyŋ bırı – bügınde tūraqty ösım körsetıp otyrǧan qūrylys sektory. Tek ötken jyldyŋ özınde elımızde 20 mln şarşy metrden astam tūrǧyn üi paidalanuǧa berıldı. Būl kölem ekı bırdei oblys ortalyǧy – Pavlodar men Qostanai qalalarynyŋ jalpy tūrǧyn üi qorynan asyp tüsedı.
Halyqaralyq valiuta qorynyŋ derekterıne säikes, Qazaqstan älemdegı eŋ ırı top-50 ekonomikanyŋ qataryna endı, sondai-aq ortaşa jyldyq ekonomikalyq ösım qarqyny boiynşa da alǧaşqy bestıktıŋ ışınde tūr.
World Competitiveness Ranking reitingınıŋ mälımetı boiynşa memleketımız jahandyq bäsekege qabılettılık indeksınde 34-orynǧa ie boldy. Būl elımızdıŋ investisiialyq jäne ıskerlık tartymdylyǧynyŋ nyǧaia tüskenın aiǧaqtaidy. Ekonomika «bır salaǧa bailanyp qalǧan» baǧytynan aryldy deuge bolady, qazırgı taŋda ken öndıru sektoryndaǧy uaqytşa terbelıster makroekonomikalyq ahualdyŋ tūraqtylyǧyna pälendei äser etıp jatqan joq. Būl damudyŋ anaǧūrlym qalyptasqan ärı teŋgerımdı ülgısıne bet būrǧanymyzdy körsetse kerek.
Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyŋ investisiialyq saiasaty ekonomikany jaŋǧyrtudyŋ negızgı qūraldarynyŋ bırıne ainaldy.
Jetı jyl ışınde negızgı kapitalǧa salynǧan investisiialar kölemı 12,6 trln teŋgeden 22,7 trln teŋgege deiın östı. Onyŋ üstıne qūrylymy da aitarlyqtai özgerdı: qarjynyŋ negızgı bölıgı öŋdeuşı önerkäsıpke, infraqūrylymǧa, energetikaǧa, logistika men agroönerkäsıp keşenıne baǧyttalyp otyr.
Agroönerkäsıp keşenın damytu memlekettıŋ strategiialyq basymdyǧy bolyp qala beredı. Azyq-tülık qauıpsızdıgı, salany jaŋǧyrtu, eksporttyq äleuettı arttyru – mūnyŋ bärı auyl tūrǧyndarynyŋ tūrmys jaǧdaiyn jaqsartumen tyǧyz bailanysty.
Suarmaly egınşılık pen infraqūrylymdy damytuǧa erekşe köŋıl bölınıp keledı: aldaǧy uaqytta suarmaly alqaptardy 2,5 mln gektarǧa deiın jetkızu közdelıp otyr.
İrrigasiialyq jüieler, elevatorlar, öŋdeuşı quattar men logistikalyq tızbekterdı jaŋǧyrtu jūmystary jalǧasuda. Mal şaruaşylyǧyn qoldau jäne auyl şaruaşylyǧy önımderın tereŋ öŋdeudı küşeitu qosylǧan qūny joǧary önımder şyǧaruǧa mümkındık beredı.
Auyl şaruaşylyǧynyŋ jalpy önımı jetı jylda şamamen ekı esege, iaǧni 2019 jylǧy 5,2 trln teŋgeden 2025 jyly 9,8 trln teŋgege deiın, azyq-tülık öndırısınıŋ kölemı 1,7 trln teŋgeden 3,9 trln teŋgege deiın östı.
Memleket basşysynyŋ tapsyrmasyna säikes, salany qoldau kölemı jylyna bır trillion teŋgege jetkızıldı, şarualarǧa tiıstı qarajat būdan bylai erte bastan bölınedı.
Nätijesınde, auyl şaruaşylyǧy jūmystarynyŋ sapasy aitarlyqtai jaqsardy, al fermerler öz kezegınde jyl saiyn elımızdı mol önımmen qamtamasyz etıp keledı.
Qazaqstan dästürlı türde älemdık naryqqa astyq pen ūn jetkızıp otyrǧan jetekşı memleketterdıŋ qataryna kıredı, sondai-aq auyl şaruaşylyǧy önımderı eksportynyŋ geografiiasy da Ortalyq Aziia men Auǧanstannan bastap Taiau Şyǧys elderı men Qytaiǧa, Europalyq odaqqa jäne basqa da baǧyttarǧa qarai keŋeiıp keledı.
Önerkäsıp sektorynda «Bäiterek» investisiialyq holdingı arqyly bükıl elımız boiynşa jüzdegen joba qarjylandyryldy. Sonyŋ ışınde Almatyda jeŋıl avtokölıkter öndırısın, Qaraǧandy oblysynda Qarmet bolat qūiu önımderı käsıpornyn, Pavlodar oblysynda Qazaqstan elektroliz zauytyn, Türkıstan oblysynda Ecoculture-Eurasia jylyjai keşenın, Almaty oblysynda «Şin-lain» balmūzdaq şyǧaratyn öndırıs ornyn atap körsetuge bolady.
Jetı jylda «Bäiterek» arqyly qarjylandyru kölemı 2,9 trln teŋgeden 10,4 trln teŋgege deiın ūlǧaidy. Qazırgı uaqytta holdingtıŋ qarjylyq qoldauymen metallurgiiada jalpy qūny 3,9 trln teŋge bolatyn 23 joba jüzege asyryluda, maşina jasau salasynda 610,6 mlrd teŋgege 21 joba qarjylandyru kezeŋınde bolsa, himiia önerkäsıbınde qūny 636 mlrd teŋgenı qūraityn 11 joba, al agroönerkäsıp keşenınde 415,9 mlrd teŋge bolatyn 69 joba jüzege asyrylyp jatyr.
Memleket basşysy ışkı ösım men negızgı jūmyspen qamtu közı retınde mikro jäne şaǧyn biznestı damytuǧa erekşe män beredı. Şaǧyn jäne orta käsıpkerlıktıŋ IJÖ-degı ülesı 40,5%-ǧa jettı, atalǧan sektorda şamamen 4,5 mln adam jūmys ısteidı, būl – eŋbekke qabılettı halyqtyŋ teŋ jartysyna juyǧy.
Şaǧyn käsıporyndardyŋ belsendılıgı tek sauda men qyzmet körsetu salalarynda ǧana emes, sonymen qatar qūrylys, kölık jäne öŋdeu önerkäsıbınde de artyp kele jatqanyn aita ketken jön.
Şaǧyn biznes ırı jobalardyŋ jetkızu tızbegıne keŋınen qosyla bastady. Äkımşılık kedergıler azaiyp, paiyzdyq mölşerlemelerdı subsidiialau, kepıldık beru jäne damu instituttarynyŋ baǧdarlamalary arqyly qarjylandyru jüiesı qoljetımdı bola tüstı.
Jyl saiyn myŋdaǧan jobaǧa qoldau körsetılıp, osy sektordaǧy käsıpkerlerge arnalǧan jeŋıldetılgen qarjylandyru kölemı jüzdegen milliard teŋgege jettı. Sonymen bırge memlekettık qyzmetterdı sifrlandyru tırkeu men esep berudı jäne qoldau şaralaryn alu räsımderın jeŋıldetıp otyr.
Jaŋa investisiialyq kezeŋnıŋ eleulı jobalarynyŋ ışınde Alatau City köpsalaly urbanistikalyq klasterınıŋ orny erekşe. Prezident tapsyrmasy boiynşa jaŋadan boi köteretın qala innovasiialyq ekonomikany, joǧary tehnologiialyq öndırısterdı, bılım beru men ıskerlık infraqūrylymdy damytuǧa tyŋ serpın beretın ösudıŋ jaŋa baǧytyna ainalmaq.
Belsendı geologiialyq barlau jūmystary arqyly elımızdıŋ mineraldyq-şikızat bazasyn keŋeitu ūzaqmerzımdı ekonomikalyq damu strategiiasynyŋ maŋyzdy elementı bolyp tabylady.
Keiıngı jyldary mys, nikel, kömır, altyn jäne sirek metaldardyŋ boljamdy qory bar ondaǧan perspektivalyq uchaske anyqtaldy.
2026 jyldyŋ soŋyna qarai Qazaqstan aumaǧyn geologiialyq jäne geofizikalyq zertteu kölemı 2,2 mln şarşy şaqyrymǧa deiın jetedı.
Prezidenttıŋ tapsyrmasy boiynşa 2026–2028 jyldary geologiialyq barlau jūmystaryna memleket tarapynan 240 mlrd teŋgege juyq investisiia salynady. Būl ötken jiyrma jyl boiy osy salaǧa jūmsalǧan barlyq şyǧynnyŋ kölemıne säikes keledı.
Būǧan qosa, syrtqy investorlardyŋ tarapynan da qyzyǧuşylyq baiqalyp otyr. Osy oraida qajettı şeşımderdıŋ bärı ūlttyq müddelerımızdı eskere otyryp, qabyldanatyny anyq. Mūndai auqymdy jūmys ūzaqmerzımdı önerkäsıptık ösudıŋ negızın qalyptastyrady.
Elımızdıŋ tranzittık äleuetınıŋ damuy – Memleket basşysynyŋ ūdaiy nazarynda. Mūnda Transkaspii halyqaralyq kölık baǧyty nemese Orta dälız erekşe maŋyzǧa ie. Atalǧan baǧytta tasymal kölemı keiıngı 7 jylda 5 ese östı.
Zamanaui temırjol infraqūrylymy tranzittık äleuettı damytuǧa mümkındık beredı. Mäselen, elımızde keiıngı jetı jyl ışınde 1 myŋ şaqyrymǧa juyq jaŋa temırjol salyndy, 9,5 myŋ şaqyrym jol jöndeu jūmystarymen qamtyldy, onyŋ ışınde 3,5 myŋ şaqyrymǧa kürdelı jöndeu jürgızıldı.
Şymkent, Aqtöbe, Qaraǧandy qalalaryndaǧy jäne şekara maŋyndaǧy temırjol toraptaryn jaŋǧyrtu ötkızu qabıletın arttyryp qana qoimai, öŋırlerdıŋ özara bailanysyn nyǧaityp, logistikalyq şyǧyndardy azaituǧa septıgın tigızdı, osylaişa, eldıŋ tranzittık äleuetın küşeitıp, ışkı naryqty keŋeite tüstı.
Biyl bız ūzaq jyl boiy jöndeu körmegen, şyntuaitynda, äbden tozyǧy jetken 124 temırjol vokzalyn jaŋǧyrtu jūmystaryn aiaqtaimyz.
Teŋız porttarynyŋ öndırıstık quatyn keŋeitu qolǧa alyndy, terminaldar jaŋartylyp, ötkızu qabıletı artyp keledı. Negızgı toraptyŋ bırı – Jetısu oblysyndaǧy «Qorǧas» qūrǧaq jük porty arqyly jyl saiyn jüzdegen myŋ konteiner ötedı.
Almaty jäne Jetısu oblystarynda jükterdı bır ortalyqqa şoǧyrlandyryp, öŋdeuden ötkızetın logistikalyq ortalyqtar jelısı qūryldy.
Jetı jyldyŋ ışındegı auyz toltyryp aitatyn taǧy bır jait – 25 myŋ şaqyrymnan astam avtomobil joly salynyp, kürdelı jöndeuden öttı, sol siiaqty Ortalyq-Oŋtüstık, Ortalyq-Şyǧys, Batys-Şyǧys negızgı dälızderı ıske asyryldy, barlyq öŋırde jergılıktı joldar jelısı edäuır jaŋartyldy.
Būǧan deiın ūzaq jyl boiy jüielı qarjylandyrudan tys qalyp kelgen jergılıktı joldardy jöndeu men jaŋadan salu ekonomikaǧa multiplikativtı äser berdı: şyǧyndar qysqaryp, sauda-sattyq kölemı östı, şaǧyn jäne orta biznes damyp, öŋırlerdıŋ investisiialyq tartymdylyǧy arta tüstı. Is jüzınde küre joldar elımızdıŋ ekonomikalyq keŋıstıgınıŋ negızıne ainaldy. Atalǧan baǧytta jūmystar jalǧasyp jatyr.
Teŋız porttarynyŋ qazırgı jalpy ötkızu qabıletı 22 mln tonnany, onyŋ ışınde Aqtau porty arqyly şamamen 15 mln tonna jäne Qūryq porty arqyly 7 mln tonnany qūraidy.
2025 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa porttar arqyly jük ötkızu 8 mln tonnaǧa deiın artty, konteinerlık tasymal kölemı 90 myŋǧa jettı. Salystyru üşın aitsaq, 2024 jyly būl körsetkış şamamen 60 myŋ konteiner bolǧan edı.
Aviasiia salasy da tūraqty türde ösım körsetıp keledı: eger 2023 jyly äuejailar 26 mln jolauşyǧa qyzmet körsetse, 2025 jyly būl körsetkış 31,8 mln-ǧa jettı. Qazaqstan 30-dan astam elmen äue qatynasyn ornatty, 130 baǧyt boiynşa 600-den astam reis qatynap tūr. Sonymen qatar äuejailar jaŋǧyrtylyp, jaŋa terminaldar salynuda, infraqūrylymdar jaŋartylyp jatyr.
Biyl Katonqaraǧaida, Zaisanda, Kendırlıde, Arqalyqta 4 jaŋa äuejai ıske qosylmaq. Arqalyq qalasyndaǧy 30 jyldan astam uaqyttan berı qaŋyrap, qarausyz qalǧan äuejai Prezidenttıŋ tıkelei tapsyrmasymen qalpyna keltırılude.
Kölık infraqūrylymynyŋ damuy turistık salaǧa da tıkelei äser ettı. 2022 jyldan bergı pandemiiadan keiıngı qalpyna kelu kezeŋınde elımızge saiahattap keluşıler qatary Qytai, Ündıstan, Parsy şyǧanaǧy elderınen kelgen turister esebınen tūraqty ösıp keledı. Irı halyqaralyq Lonely Planet nūsqaulyǧy Qazaqstandy Best in Travel 2025 reitingıne engızdı, CNN jäne The New York Times Almatyny üzdık turistık baǧyt retınde atap öttı, al Şymbūlaq Condé Nast Traveler nūsqasy boiynşa üzdık älemdık baǧyttar qataryna engızıldı.
Osyny eskere otyryp, Memleket basşysy Almaty tau klasterın odan ärı damytu qajettıgın atap öttı. Jobanyŋ tabys közı de aiqyn: tau kurortynyŋ infraqūrylymyna salynǧan ärbır dollar kurorttyq ekonomikaǧa şamamen bes dollar jäne jalpy turizm ekonomikasyna 15 dollar kırıs äkeledı.
Osynau auqymdy jobany jüzege asyru myŋdaǧan jūmys ornyn aşyp, jyl saiyn şamamen 100 mlrd teŋge salyq tüsımderın qamtamasyz etedı.
Prezident tapsyrmalaryna säikes mūndaǧy barlyq jūmys älemdık standarttar deŋgeiındegı ekologiialyq talaptardy qataŋ saqtai otyryp jürgızıledı.
Memleket basşysy kürdelı salalardyŋ bırı – energetika jäne tūrǧyn üi-kommunaldyq şaruaşylyǧy jüiesın sauyqtyru baǧytynda da batyl şeşımder qabyldady. Atalǧan salalarda jürgızılıp jatqan auqymdy jūmystar – jer jerdegı bytyraŋqy jobalar emes, infraqūrylymdyq mümkındıktı arttyra tüsu jolyndaǧy jüielı saiasattyŋ körınısı.
Prezident atap ötkendei, «Energetika jäne tūrǧyn-üi kommunaldyq şaruaşylyǧy kez kelgen memlekettıŋ ömır süruıne asa qajettı tūǧyr sanalady». Auqymdy reformalar bastau alǧanǧa deiın bırqatar öŋırlerde generasiialyq quat közderı men jylu jelılerınıŋ tozuy 70%-ǧa deiın jetse, kei öŋırlerde būl körsetkış 80%-dan asyp ketken edı. Energetikalyq nysandarda bolǧan ırı apattar saldarynan saqyldaǧan sary aiazda kei qalalardaǧy tūrǧyn üiler jylusyz qalǧan qiyn sättı eşkım de ūmyta qoimaǧan şyǧar.
Bügınde jürgızılıp jatqan tarifterdı yryqtandyru jäne investisiialar tartu saiasaty būrynǧydai «jantalasa jamap-jasqaudan» görı salany sapaly deŋgeide jaŋǧyrtuǧa mümkındık berdı.
Qaraǧandy, Öskemen, Jezqazǧan, Ekıbastūz, Balqaş qalalarynda JEO-ny jaŋǧyrtu jobalary jüzege asyrylyp jatyr. Almaty, Temırtau, Ridderde jylu quattary jaŋartyluda, sonymen bırge Aqtau, Atyrau, Oral, Taraz, Ekıbastūz (GRES-2) qalalarynda stansalardyŋ quattaryn keŋeitu jūmystary jalǧasuda. Odan bölek Aqtöbe, Atyrau, Öskemen, Kökşetau, Qyzylorda, Semei, Taraz, Türkıstan, Ekıbastūz (GRES-3) qalalarynda jaŋa generasiia közderınıŋ jobalary boiynşa jūmystar jürgızılıp keledı.
Osymen ekınşı jyl qatarynan jylu mausymy aitarlyqtai apatsyz ötıp jatyr deuge bolady.
Prezident energetikalyq tūraqtylyqty ūlttyq qauıpsızdık mäselesı dep atap, mūndaǧy şeşımder ondaǧan jyldar ılgerı qabyldanuǧa tiıs ekenın ünemı aityp keledı. Būl rette elımızde elektr energiiasyn öndıru josparly türde ösude. Mäselen, ol 2019 jylǧy 106 mlrd kVt/saǧattan 2025 jyly 123,1 mlrd kVt/saǧatqa deiın jettı. Salystyrmaly türde aitsaq, jetı jylda ıske qosylǧan quattardyŋ jalpy kölemı Almaty qalasy men Almaty oblysynyŋ bır jarym jyldyq tūtynatyn elektr energiiasyna teŋ.
Jalpy alǧanda, 2027 jyldyŋ bırınşı toqsanynyŋ soŋyna qarai Qazaqstan elektr energiiasy tapşy elder qatarynan şyǧyp, profisittık deŋgeige ötedı.
Sol siiaqty Almatydaǧy JEO-2 men JEO-3-tı tabiǧi gazǧa auystyruǧa erekşe nazar audarylyp otyr. Būl ekı JEO-ny tolyq köşıru osy jyldyŋ soŋyna deiın aiaqtalady. Bırneşe jüz milliard teŋge tūratyn jobalar qalanyŋ ekologiiasyn aitarlyqtai jaqsarta tüspek.
Ūzaqmerzımdı generasiia balansyn qalyptastyru üşın atom energetikasyn damytu maŋyzdy şeşım boldy.
AES qūrylysy elektr quatyna sūranys arta tüsken bügıngıdei jaǧdaida ziiandy qaldyqtardyŋ auaǧa taraluyn azaityp, generasiia közderın ärtaraptandyrudy qamtamasyz etedı.
Joba, sonymen qatar, aldaǧy uaqyttaǧy tehnologiialyq damudyŋ, öndırıstı lokalizasiialaudyŋ jäne injenerlık kadr daiarlaudyŋ berık negızı bolmaq.
Prezident jariialaǧan «Taza Qazaqstan» bastamasy jalpyūlttyq ideiaǧa ūlasty. Bükıl el boiynşa milliondaǧan adam ekologiialyq aksiialarǧa şyǧyp, tabiǧi aimaqtardy qoqystan tazartu, kögaldandyru, qalpyna keltıru jūmystaryn jürgızıp jatyr. Jüzdegen myŋ tonna qoqys jinalyp, milliondaǧan aǧaş köşetterı otyrǧyzyldy. Osy ideianyŋ arqasynda ekologiialyq mädeniet qalyptasyp, tazalyq pen tärtıp kündelıktı ömır saltyna ainaldy.
Prezident «Ärkım özınen bastauy kerek» qaǧidatyna öz täjıribesımen ülgı körsetıp keledı. Memleket basşysy qorşaǧan ortanyŋ ǧana emes, adamnyŋ oi-sanasynyŋ tazalyǧyna da airyqşa män beredı. Būl bastama el azamattarynyŋ, äsırese jastardyŋ tarapynan qoldau tauyp, auqymdy qozǧalysqa ainaldy
Ekologiialyq kün tärtıbınde Memleket basşysy su qauıpsızdıgı mäselesıne basa nazar audaryp otyr. Prezident tapsyrmasy boiynşa qazır 20 jaŋa su qoimasyn salu, kemınde 15 myŋ şaqyrym irrigasiialyq kanaldy rekonstruksiialau baǧdarlamasy jüzege asyrylyp keledı.
Elımızdegı kölemdı su aidyndary – Kaspii men Aral teŋızderın saqtap qalu mäselesı bırınşı kezekke şyqty. Elımızde atalǧan akvatoriianyŋ özektı mäselelerın tereŋ zerdeleu üşın Kaspii teŋızınıŋ Qazaq ǧylymi-zertteu instituty qūryldy.
Jinaqtap kelgende būl ekologiialyq qauıpsızdık pen tabiǧatty tūraqty paidalanudyŋ keşendı täsılın qalyptastyrady.
Jahandyq su resurstary taqyrybyndaǧy maŋyzdy mäselelerdıŋ bırı – mūzdyqtardy saqtap qalu. Sarapşylardyŋ boljamynşa, 2100 jylǧa qarai Ortalyq Aziiadaǧy mūzdyqtar kölemı aitarlyqtai kışıreiedı. Prezident osy mäselelerge de airyqşa nazar audaryp otyr. Qasym-Jomart Toqaev halyqaralyq deŋgeide «Su mūnaralary serıktestıgın» qūru bastamasyn köterdı, onyŋ maqsaty – mūzdyqtardy zertteu ärı qorǧau üşın jahandyq zertteu ortalyqtarynyŋ küş-jıgerın bırıktıru, sol arqyly gliasiologiialyq ǧylymdy qoldaudy ortaq bır jüiege keltıru.
Äleumettık saiasatta da sapaly reformalar jüzege asyrylyp jatyr. Biudjettegı äleumettık maqsattaǧy şyǧystar būrynǧysynşa joǧary deŋgeide saqtalyp otyr, mäselen, 2025 jyly respublikalyq biudjetten atalǧan salaǧa 9,3 trln teŋge baǧyttaldy, būl jalpy şyǧystardyŋ 36,5%-yn qūraidy.
Sonymen qatar qoldau körsetu filosofiiasy da özgertıldı: kömek maqsatty, ädıl ärı yntalandyratyndai boluy kerek. Al keiıngı uaqyttary qarqyndy engızılıp jatqan sifrlyq qūraldar üi şaruaşylyqtarynyŋ damuyn dälırek baǧalauǧa, tiımsız tölemderdı qysqartuǧa jäne resurstardy neǧūrlym özektı baǧyttarǧa qaita böluge mümkındık beredı.
Osy tūsta keiıngı jyldary adami kapitalǧa jūmsalatyn investisiialar aitarlyqtai öse tüskenın aita ketu kerek: bılım beru men ǧylymǧa salynǧan investisiialar bes eseden asty, densaulyq saqtau men äleumettık qyzmet körsetuge 3,7 ese östı. Maŋyzdy körsetkışterdıŋ bırı – ömır süru ūzaqtyǧy, ol elımızde şamamen 76 jasqa jettı, būl körsetkış 2019 jylmen salystyrǧanda 3 jylǧa artyq.
Öskeleŋ ūrpaqtyŋ jaǧdaiyna da erekşe köŋıl bölınıp keledı. Osy oraida «Ūlttyq qor – balalarǧa» baǧdarlamasy – Prezidenttıŋ maŋyzdy bastamalarynyŋ bırı.
Baǧdarlama şeŋberınde qazaqstandyq balalardyŋ şotyna Ūlttyq qordyŋ investisiialyq kırısınen jyl saiyn qarajat audarylady, ony är bala 18 jasqa tolǧannan keiın bılım aluǧa nemese tūrǧyn üi jaǧdailaryn jaqsartu maqsatynda paidalana alady. Baǧdarlama jüzege asyrylǧan üş jyl ışınde elımızdegı jetı mln balanyŋ şotyna 2,5 mlrd dollardan astam qarajat audaryldy.
Memleket basşysynyŋ tapsyrmasy boiynşa 2026–2030 jyldarǧa arnalǧan «Qazaqstan balalary» bıryŋǧai baǧdarlamasy bekıtıldı, ol Qazaqstandaǧy balalardyŋ qūqyqtary men äl-auqatyn qamtamasyz etu boiynşa barlyq qoldanystaǧy jäne josparlanǧan ıs-şaralardyŋ basyn bırıktıredı. Atalǧan qūjat eldegı ärbır balanyŋ qūqyqtary men äl-auqatyn jüielı türde qorǧaudy qamtamasyz etetın ornyqty memlekettık saiasattyŋ negızı bolyp tabylady.
Būdan bölek, Memleket basşysy aiqyndap bergen basymdyqtardyŋ bırı – mektep infraqūrylymyndaǧy qordalanǧan problemalardy joiu. Osy maqsatta keiıngı jetı jylda 1 300-den astam jaŋa mektep salyndy, apatty jäne üş auysymdy bılım oşaqtarynyŋ sany aitarlyqtai azaiyp, materialdyq-tehnikalyq baza jaŋartyldy. Prezident bastamasymen jüzege asyrylyp jatqan «Keleşek mektepterı» ūlttyq jobasy aiasynda ǧana 2023–2025 jyldary bükıl elımız boiynşa eŋ joǧary halyqaralyq standarttarǧa säikes keletın 217 mektep salyndy.
TALIS-2024 halyqaralyq zertteuıne säikes, Qazaqstan mūǧalımderdıŋ eŋbekaqysymen qanaǧattanu deŋgeiı boiynşa älem elderınıŋ üzdık bestıgıne kırdı. Eger 2018 jyly būl körsetkış nebärı 39% bolsa, 2024 jyly 71%-ǧa jettı. Elımızdegı pedagogterdıŋ 95%-y öz jūmysyna köŋılı tolatynyn aitty.
Mektepke deiıngı ūiymdar jelısı de keŋeiıp, olardyŋ qatary 12 myŋǧa jettı. Medisinalyq mekemeler sany 830-ǧa deiın artty, al därıgerlerdıŋ sany 83 myŋnan asty. Düniejüzılık densaulyq saqtau ūiymynyŋ baǧalauynşa, elımız ana ölımınıŋ tömendeu qarqyny boiynşa älemdegı jetekşı on eldıŋ qataryna kıredı: körsetkış tarihi minimumǧa deiın tömendedı.
Prezidenttıŋ bastamasy boiynşa 2021 jyly «Aŋsaǧan säbi» baǧdarlamasy ıske qosyldy, onyŋ şeŋberınde jyl saiyn ekstrakorporaldy ūryqtandyru räsımderın jürgızuge 7 myŋ kvota bölınedı, bügınde būl baǧdarlamany 28 myŋ äiel paidalandy. Baǧdarlama ıske qosylǧaly 11 myŋ näreste düniege keldı.
Ǧylym men joǧary bılımdı damytu Prezident tarapynan tehnologiialyq jäne ekonomikalyq ösımnıŋ strategiialyq negızı retınde qarastyrylyp otyr. Elımızde zertteu universitetterı men ǧylymi ortalyqtardy qoldau küşeitılıp, ǧylymi zertteulerge arnalǧan granttar sany artyp keledı.
Qazaqstanda jetekşı şeteldık universitetterdıŋ filialdary men ökıldıkterı aşylyp, bırlesken kampustar men bılım beru baǧdarlamalary qūryluda, būl şetelge bılım ızdep ketuşıler qataryn azaityp, jahandyq akademiialyq keŋıstıkke yqpaldasu üderısın keŋeitedı.
Memleket basşysy bızdıŋ aldymyzǧa ǧylymdy önerkäsıppen integrasiialau mındetın qoidy. Olardyŋ ışınde äzırlemelerdı kommersiialandyru, universitetter janynan ǧylymi parkter men innovasiialyq ekojüieler qūru bastamalary bar.
Sondai-aq būqaralyq sport pen qoljetımdı sporttyq infraqūrylymdy damytu – Prezident saiasatynyŋ basym baǧyty sanatynda.
Öŋırlerde jüzdegen sport nysandary boi köterıp, jaŋǧyrtu jūmystary jürgızıldı, myŋdaǧan mektep jäne aula alaŋdary jelısı jūmys ısteidı, al azamattardyŋ dene şynyqtyrumen jüielı türde ainalysu deŋgeiı 45%-ǧa jettı.
Būl rette jaŋadan salynǧan äleumettık jäne infraqūrylymdyq nysandardyŋ bır bölıgı qaitarylǧan aktivter esebınen qarjylandyrylyp jatqanyn atap ötu asa maŋyzdy. Öitkenı būl biudjetke salmaq salmai, ötkır problemalardy jedel şeşuge mümkındık berdı.
Mäselen, densaulyq saqtau salasynda 183 nysan qaitarylǧan qarajat esebınen salyndy, būl «Auylda densaulyq saqtaudy jaŋǧyrtu ūlttyq jobasyn» jüzege asyru qarqynyn arttyruǧa mümkındık berdı. Nätijesınde, bügınde Ūlttyq joba aiasynda elımızdıŋ auyldyq eldı mekenderınde jaŋadan boi kötergen 655 alǧaşqy medisinalyq-sanitarlyq kömek nysany jūmys ıstep tūr. Būdan bölek, osy qarajat esebınen Şyǧys Qazaqstan oblysyndaǧy köpsalaly auruhana men Gematologiia ortalyǧynyŋ, Maŋǧystau oblysyndaǧy jedel medisinalyq järdem stansasynyŋ, Qaraǧandy oblysyndaǧy onkologiialyq dispanserdıŋ operasiialyq-reanimasiialyq blogınıŋ jäne basqa da ırı medisinalyq ortalyqtardyŋ qūrylysy jürıp jatyr.
El ekonomikasyna qaitarylǧan qarajat esebınen 227 sumen qamtamasyz etu nysany rekonstruksiialandy.
Sondai-aq mektepterdıŋ, sport nysandarynyŋ qūrylysyna, kommunaldyq infraqūrylymǧa jäne basqa da äleumettık maŋyzy bar jobalarǧa qarajat jūmsaluda. Taǧy bır jarqyn mysal retınde byltyr paidalanuǧa berılgen Kokshe Arena köpsalaly sport keşenın jäne Aqmola oblysynyŋ Zerendı auylynda jaŋadan salynǧan balalar men jasöspırımder sport mektebın, Petropavldaǧy balabaqşa ǧimaratyn, Türkıstan oblysyndaǧy muzyka mektebın aituǧa bolady. Mūndai nysandar elımızdıŋ är öŋırınde bar.
Aita ketu kerek, aktivterdı qaitaru saiasaty tek zaŋ aiasynda jüzege asyrylady jäne mındetın adal atqaratyn zaŋdy käsıpkerlık qyzmetke eşqandai äser etpeidı.
Qarajatty aşyq ärı maqsatty paidalanu boljamdy ıskerlık ortany qalyptastyryp, investisiialyq tartymdylyqty nyǧaitu qūraly retınde investorlardyŋ senımın arttyra tüsedı.
Memlekettık basqaru jüiesınde de eleulı özgerıster oryn aldy. Biudjet jäne salyq saiasaty bırtındep tūraqtalyp keledı, ortamerzımdı josparlau tetıkterı küşeitıldı, memlekettık baǧdarlamalardyŋ tiımdılıgın baǧalau qūraldary engızıldı. Biudjet prosesı nätijege jäne damu basymdyqtaryna baǧdarlanyp otyr, būl şyǧystardy äleumettık-ekonomikalyq maqsattarmen bailanystyruǧa mümkındık beredı.
Salyq reformasy – uaqtyly qabyldanǧan şeşım boldy. Ol qordalanǧan mäselelerdıŋ jauabyn tabuǧa jol aşty. Salyq reformasy aiqyn ärı ädıl jüienı qalyptastyruǧa, biznestıŋ jasandy türde bölşektenu mümkındıkterın azaituǧa jäne adal ärı ädıl bäsekelestıkke jaǧdai jasauǧa baǧyttalǧan.
Memleket basşysynyŋ tapsyrmasyna säikes salyq qyzmetı biznes jäne azamattarmen özara ıs-qimyldyŋ servistık modelıne köşude: salyq qyzmetterın sifrlandyru, täuekelderdıŋ aldyn ala otyryp qadaǧalau jäne esep berudı avtomattandyru, fiskaldyq tūraqtylyqty qolaily ärı boljamdy ortamen üilestıre otyryp, adal salyq töleuşılerge jüktemenı azaitady.
Memlekettık jäne qoǧamdyq ömırdıŋ barlyq salasynda Qasym-Jomart Toqaevtyŋ «Zaŋ men Tärtıp» qaǧidaty basty orynda tūr.
Atalǧan ūstanym qoǧamdyq qauıpsızdık pen qūqyq üstemdıgıne tolyq kepıldık beredı ärı Ädılettı Qazaqstandy qūrudyŋ negızgı şarty bolyp tabylady.
Azamattardyŋ, qoǧamnyŋ jäne memlekettıŋ qūqyqtary men zaŋdy müddelerın qorǧau – basty basymdyq. Bügınde qūqyq qorǧau jüiesın jaŋǧyrtu, onyŋ jūmysynyŋ aşyqtyǧyn arttyru boiynşa jüielı jūmystar jüzege asyrylyp jatyr.
Mäselen, ozyq sifrlyq şeşımder engızılude, servistık polisiia praktikasy damyp, kadrlyq äleuet nyǧaitylyp jatyr.
Memleket basşysynyŋ tapsyrmasymen sifrlyq transformasiia jüzege asuda. 2019 jyldan berı Qazaqstan jekelegen qyzmetterdı sifrlandyrudan bastap, onyŋ keŋ auqymdy modelıne deiıngı joldan öttı. Būl infraqūrylymdaǧy maŋyzdy tetıkterdıŋ qatarynda memlekettık organdar men jekemenşık servister arasynda derekter almasudy qamtamasyz etetın jäne sifrlyq biznes modelderı men qarjylyq tehnikalyq şeşımder üşın aşyq ekojüienı qalyptastyratyn Smart Bridge integrasiialyq platformasyn aituǧa bolady. Sifrlandyru bızdıŋ memleketke azamattarǧa proaktivtı formatta qyzmet ūsynyp, qoldau körsetuge mümkındık berdı.
Sifrlandyrudyŋ ekonomikalyq äserın biudjet şyǧystary men äleumettık qoldaudyŋ tiımdılıgın arttyru arqyly baiqauǧa bolady. Qazaqstan BŪŪ EGDI indeksınde 193 eldıŋ ışınde 24-orynda tūr jäne onlain-servister deŋgeiı boiynşa älemdık köşbasşylardyŋ ondyǧyna kıredı.
Būǧan qosa, Prezident bastamasymen Alem.ai halyqaralyq jasandy intellekt ortalyǧy qūryldy, ol qazırdıŋ özınde zertteuşılerdı, startaptar men novatorlardy tartu alaŋyna ainalyp ülgerdı.
Memleket basşysy 2026 jyldy Sifrlandyru jäne jasandy intellekt jyly dep jariialaǧany belgılı. Ükımet ekonomika men memlekettık basqarudyŋ barlyq salasyna ozyq tehnologiialar men jasandy intellektını engızuge baǧyttalǧan Digital Qazaqstan strategiiasyn äzırlep jatyr.
Qasym-Jomart Toqaev el tızgının qolyna alǧan jetı jyl daǧdarystarǧa jedel äreket etuden jüielı damuǧa köşu kezeŋı boldy: ekonomika anaǧūrlym ärtaraptandyrylǧan, investisiialar ornyqty, infraqūrylym barynşa senımdı, äleumettık saiasat meilınşe tiımdı bola tüstı.
Osynau batyl qadam Qazaqstanǧa institusionaldyq tūrǧyda qalyptasqan model men ūzaqmerzımdı basymdyqtarǧa süiene otyryp, bolaşaqqa senımmen qarauǧa mümkındık beredı.
Bügınde Qazaqstan damudyŋ tarihi kezeŋınde tūr. Memleket basşysynyŋ bastamasymen keŋ auqymdy aşyq talqylau qorytyndysy boiynşa sarapşylardyŋ jäne ǧylymi qauymdastyqtyŋ, qazaqstandyq qoǧamnyŋ barlyq sala ökılderınıŋ pıkırı eskerılgen elımızdıŋ tübegeilı jaŋa Konstitusiiasynyŋ jobasy äzırlendı.
Jaŋa Ata zaŋymyzdyŋ basty erekşelıgı — onyŋ örşıl ruh pen kemel keleşekke degen ūmtylysynda. Qūjat halyqtyŋ arman-mūratymen ündesıp jatyr. Onda memlekettıŋ eŋ joǧary lauazymdy tūlǧasy – Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyŋ Qazaqstan Respublikasy ūzaqmerzımdı tūraqty damuynyŋ berık negızın qalap, bırneşe buyn ūrpaqtyŋ amandyǧy men qauıpsız ömırın qamtamasyz etudegı erık-jıgerı aiqyn körınıs tapqan.
Men elımızdıŋ azamattary dūrys taŋdau jasap, Memleket basşysynyŋ bastamasyn qoldap, Quatty, Ädılettı, Örkendegen Qazaqstandy qūruǧa öz ülesın qosatynyna senımdımın.
Oljas BEKTENOV,
Qazaqstan Respublikasynyŋ premer-ministrı
