Jasöspırımder arasyndaǧy küizelıs mäselesı bügıngı qoǧamda özektı taqyryptardyŋ bırıne ainaldy. Psihologiialyq qysym, äleumettık orta, otbasyndaǧy tüsınıspeuşılık - mūnyŋ bärı balanyŋ ışkı älemıne äser etedı. Psiholog Ūlmeken Sändıbekqyzynyŋ aituynşa, būl mäselenı der kezınde baiqap, dūrys qoldau körsetu – eŋ maŋyzdy qadam. "Adyrna" tılşısı materialda tarqatady.
Küizelıstıŋ basty sebepterı qandai?
Mamannyŋ sözınşe, jasöspırımderdıŋ psihologiialyq küiıne bırneşe faktor äser etedı. Sonyŋ ışınde ata-anamen qarym-qatynas, bulling, äleumettık jelılerdegı qysym erekşe oryn alady.
«Köp jaǧdaida bala öz oiyn aşyq jetkıze almaidy. Işkı küizelıstı jasyryp, jalǧyz özı küresuge tyrysady. Al būl jaǧdai uaqyt öte kele auyr saldarǧa äkeluı mümkın», – deidı psiholog.
Belgılerın qalai baiqauǧa bolady?
Ūlmeken Sändıbekqyzy ata-analarǧa balanyŋ mınez-qūlqyndaǧy özgerısterge mūqiiat boluǧa keŋes beredı. Sebebı küizelıstıŋ alǧaşqy belgılerı köbıne eleusız qalady.
Onyŋ aituynşa, nazar audaru qajet belgıler:
- tūiyqtalu, jalǧyz qaluǧa ūmtylu
- būryn ūnatqan närselerge qyzyǧuşylyqtyŋ joǧaluy
- ūiqy men täbettıŋ özgeruı
- aşulanşaqtyq nemese nemqūrailylyq
«Būl – jai ǧana ötpelı kezeŋ dep qarauǧa bolmaityn signaldar», – deidı maman.
Ata-ananyŋ rölı qandai?
Psiholog eŋ aldymen ata-ananyŋ qoldauy maŋyzdy ekenın aitady. Balamen aşyq söilesu, ony tyŋdau jäne tüsınuge tyrysu – basty mındet.
«Balaǧa aqyl aitu emes, ony tyŋdau maŋyzdy. Ol özın qauıpsız sezınuı kerek. Eger bala ata-anasyna sense, kez kelgen qiyndyqty bırge jeŋuge bolady», – deidı Ūlmeken Sändıbekqyzy.
Qalai kömektesuge bolady?
Mamannyŋ pıkırınşe, eŋ bastysy – uaqytyly äreket etu. Eger balada auyr küizelıs belgılerı baiqalsa, psihologtyŋ kömegıne jügınuden qoryqpau kerek.
Sondai-aq:
- balanyŋ emosiiasyn joqqa şyǧarmau
- qoldau körsetu jäne jyly qarym-qatynas ornatu
- äleumettık qysymdy azaitu
- qajet bolǧan jaǧdaida maman kömegıne jügınu
«Suisid – mäselenıŋ şeşımı emes. Är balaǧa tüsınıstık pen qoldau kerek», – dep tüiındedı psiholog.
