قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆ پەتروپاۆل قالاسىندا وتكەن «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى: جاستار جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك» اتتى رەسپۋبليكالىق جاستار لاگەرىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى.
كەزدەسۋدىڭ باستى تاقىرىبى پرەزيدەنتتىك رەفورمالار، ولاردىڭ جاستار الەۋەتىن اشۋداعى ءرولى جانە جاس بۋىننىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «جاڭا تاريحي كەزەڭدەگى قازاقستاننىڭ وزەكتى مىندەتتەرى» اتتى جولداۋىن ىسكە اسىرۋعا قاتىسۋى بولدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى وڭىردەگى قوعام وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ، ايماقتىڭ عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمى مەن تايىنشا قالاسىنداعى جاڭا IT-ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
قاتىسۋشىلار الدىندا سويلەگەن سوزىندە ەرلان قوشانوۆ پرەزيدەنت جولداۋى ەلدى تەرەڭ جاڭعىرتۋعا، ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان باعداردى ايقىندايتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ بۇكىل قوعامنىڭ جۇمىلۋىن تالاپ ەتەدى. ال بۇل رەتتە جاستارعا ەرەكشە ءرول جۇكتەلەدى. حالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا، كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن ەلىمىزدىڭ دامۋىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى. نەگىزگى زاڭ قۋاتتى مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسىن قالاپ، ەكونوميكالىق وسىمگە، ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا جانە جاس ۇرپاقتى قوعامدىق ومىرگە تارتۋعا قاجەتتى جاعدايلار جاسادى.
رەفەرەندۋمنان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ العاشقى كەزدەسۋىن ءدال جاستارمەن وتكىزۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ولاردىڭ پىكىرى مەن كوڭىل كۇيىنە ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن كورسەتەدى. ويتكەنى ءىرى مەملەكەتتىك جوبالاردىڭ نەگىزگى يگىلىگىن كورەتىندەر – جاس قازاقستاندىقتار.
ەلىمىزدىڭ دامۋ قارقىنىنا توقتالعان ەرلان قوشانوۆ نەگىزگى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى مىسالعا كەلتىردى. سوڭعى جەتى جىلدا قازاقستاندا جان باسىنا شاققانداعى ءجىو 50 پايىزدان استام ءوسىپ، 15 مىڭ دوللاردان اسقان. سونىمەن قاتار 3,6 ميلليون جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ، ازاماتتار ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا دا ايتارلىقتاي ەلەۋلى ناتيجەلەر بار. ماسەلەن، وسى ۋاقىت ىشىندە
650 مىڭنان استام گرانت ءبولىندى، ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسى – 2,5 ەسەگە، ال دوكتورانتتاردىڭ ستيپەندياسى 3 ەسەدەن استامعا ءوستى. سونداي-اق 267 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلدى.
حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تا نازاردان تىس قالمادى. بۇعان جارقىن مىسال رەتىندە Kozybayev University مەن اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بىرلەسكەن قوس ديپلومدىق باعدارلاماسىن اتاپ وتۋگە بولادى. وسى جىلدىڭ شىلدەسىندە العاشقى 30 تۇلەك قوس جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ديپلومىن الدى. ولاردىڭ قاتارىندا امەريكالىق ۋنيۆەرسيتەتتە «جىلدىڭ ۇزدىك تۇلەگى» اتانعان ءامىر اعزاموۆ تا بار.
حالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى جاستاردىڭ شەتەلدەگى جەتىستىكتەرى، ولاردىڭ ەڭبەگىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋى جانە ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى سالالارىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ناعىز پاتريوتيزم مەن ۇلتتىق ماقتانىشتىڭ ۇلگىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا، زاماناۋي پاتريوتيزم، ەڭ الدىمەن، بىلىمگە ۇمتىلۋدان، جاسامپاز ەڭبەك ەتۋدەن، وزىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋدەن جانە قوعام ومىرىنە ناقتى ۇلەس قوسۋدان كورىنىس تابادى. سونىمەن قاتار ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ، جاھاندىق دەڭگەيدە ويلاۋ، تىلدەردى ۇيرەنۋ جانە زاماناۋي تسيفرلىق پلاتفورمالاردى پايدالانا وتىرىپ، قازاقستاننىڭ باي رۋحاني ءارى مادەني مۇراسىن الەمگە تانىتۋ ماڭىزدى.
بۇل ويدى لاگەرگە جينالعان جاستار دا جالعاستىرىپ، جاس بۋىندى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعىتىن ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى تارتۋ جونىندە ءوز يدەيالارى مەن ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. قازاقستان حالىق كەڭەسى اتالعان باستامالارعا قولداۋ ءبىلدىردى.
«جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى نايلا مۇحتاروۆا جاس ۇرپاقتىڭ بويىندا ادىلدىك، زاڭدىلىق جانە سىبايلاس جەمقورلىققا توزبەۋشىلىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، تسيفرلىق تەحنولوگيالار قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا، اشىقتىقتى ارتتىرۋعا جانە وزەكتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە قوسىمشا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. سوندىقتان جاستار بۇل قۇرالداردى بەلسەندى پايدالانۋى قاجەت.
م. قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى باسقارما مۇشەسى ءادىلحان تولەپبەرگەن جاۋاپتى كوشباسشىلىقتىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. ول جاس باسشىلاردىڭ ءوز بەتىنشە شەشىم قابىلداي ءبىلۋى، كوماندامەن ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى جانە ناتيجەگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار پوپۋليزم مەن باسقارۋداعى السىزدىككە جول بەرمەۋ قاجەتتىگىن ايتتى. مۇنداي ۇستانىم مەملەكەت باسشىسى دارىپتەپ جۇرگەن «ادال ازامات» قۇندىلىقتارىنا سايكەس كەلەدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا «حالىق كەڭەسى» جاستار قوزعالىسىن قۇرۋ جونىندە ماڭىزدى باستاما كوتەرىلدى. بۇل يدەيانى قولداعان ەرلان قوشانوۆ جاڭا قۇرىلىم رەسمي ەسەپ ءۇشىن عانا جۇمىس ىستەيتىن كەزەكتى ۇيىمعا اينالماۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتتى. ونىڭ پايىمداۋىنشا، بىرلەستىك جاستاردىڭ تىڭ يدەيالارىنا جان بىتىرەتىن شىنايى ءىس-قيمىل الاڭى بولۋى قاجەت. وسى ورايدا توراعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «جاستار ساياساتى جاستار ءۇشىن ەمەس، جاستارمەن بىرگە قۇرىلۋى كەرەك»، – دەگەن قاعيدالى ۇستانىمىن ەسكە سالدى.
جاڭا قوزعالىستىڭ العاشقى كەزەڭىندە ونىڭ قۇرامىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنان 126 جاستى قوسۋ ۇسىنىلادى. بۇل كورسەتكىش حالىق كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ سانىنا سايكەس كەلەدى. وسىلايشا كەڭەستىڭ ءار مۇشەسى ءوزىنىڭ جاس سەرىكتەسىمەن «كەرى تالىمگەرلىك» قاعيداتى بويىنشا بايلانىس ورناتا الادى. بۇل ۇرپاقتار اراسىنداعى جۇيەلى بايلانىستى جولعا قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
باسىم باعىتتاردىڭ قاتارىندا NEET ساناتىنداعى جاستاردى قولداۋ، ولاردىڭ كاسىبي ءبىلىم الۋىنا جانە جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاردەمدەسۋ كوزدەلگەن. بۇل رەتتە استانادا تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان JOLTAP جوباسىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە تاراتۋ جوسپارلانىپ وتىر. وزىندىك دەربەستىك پەن جاسامپاز ەڭبەك قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋ، بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمدى قالىپتاستىرۋ، ماسىلدىق كوڭىل كۇيگە جول بەرمەۋ، سونداي-اق جاستاردى ومىرلىك ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدە جەكە جاۋاپكەرشىلىك پەن ءوز كۇشىنە سۇيەنۋگە باعىتتاۋ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولماق. سونىمەن قاتار سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا، ادالدىق پەن ادىلدىك قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋعا جانە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە توزبەۋشىلىك كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
بۇدان بولەك، تسيفرلىق داعدىلاردى دامىتۋ جانە دارىندى وقۋشىلارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ، سونىڭ ىشىندە «Tomorrow School» تۇلەكتەرىنىڭ اۋىلدىق
IT-ورتالىقتارعا تالىمگەرلىك جاساۋى كوزدەلەدى. سونىمەن قاتار جاستار ناشاقورلىقتىڭ، قۇمار ويىندارعا تاۋەلدىلىكتىڭ جانە ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىنا، وڭىرلىك قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتىنە، كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن جانە قازاقستاندىقتاردىڭ جەتىستىك تاريحتارىن ناسيحاتتاۋعا تارتىلاتىن بولادى. پاتريوتتىق تاربيە، ۆولونتەرلىك قىزمەت، الەۋمەتتىك جانە ەكولوگيالىق جوبالار دا ماڭىزدى باعىتتارعا اينالادى.
ەرلان قوشانوۆ بۇل ىستە ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنشە، قوزعالىستىڭ باستى ماقساتى – فورۋمدار مەن سەزدەر وتكىزۋ ەمەس، ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتاتىن ناقتى ىستەر اتقارۋ.
قورىتىندىلاي كەلە، توراعا قۇرىلاتىن جاستار قوزعالىسى كونستيتۋتسيالىق جاعدايدا مەملەكەتكە سەنىمدى تىرەك بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. حالىق كەڭەسى ءوزىنىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعى اياسىندا جاستاردىڭ ەڭ ماڭىزدى ۇسىنىستارىن ساراپتامادان وتكىزىپ، زاڭ جوبالارىنا ەنگىزە الادى.
باعدارلامانىڭ ءبىر بولىگى ءوڭىردىڭ تسيفرلىق جەتىستىكتەرىمەن تانىسۋعا ارنالدى. لاگەر اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «Digital Aimaq» كورمەسىندە حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىنە مەملەكەت باسشىسى قويعان تسيفرلاندىرۋ مىندەتتەرىنىڭ وبلىستا تەك قالالاردا عانا ەمەس، اۋىلدىق جەرلەردە دە قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى تانىستىرىلدى.
بۇگىندە وبلىستا اۋداندىق جانە اۋىلدىق دەڭگەيدە 14 IT-ورتالىق اشىلعان. مىسالى، سميرنوۆو اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى زاماناۋي تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن جاساندى ينتەللەكتىنى كۇندەلىكتى مىندەتتەردى شەشۋ جانە تابىس تابۋ ءۇشىن پايدالانۋدى ۇيرەنۋدە. بۇل – پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان حالىقتىق تسيفرلىق ەكونوميكا تۇجىرىمداماسىنىڭ ناقتى ىستەگى ۇلگىسى.
جاستار لاگەرىنىڭ جۇمىسىنا، سونداي-اق سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قوعام وكىلدەرىمەن جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىمەن وتكەن كەزدەسۋلەرگە قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ باسشىلىعى مەن مۇشەلەرى ءلاززات شىڭعىسباەۆا، جاندوس اقتاەۆ، نايلا مۇحتاروۆا، اقنۇر تۇرداليەۆا، يسلام بايرامۋكوۆ، رۋفينا ۋسانوۆا، گەننادي زەنچەنكو، يرينا ەكتوۆا جانە ساۋلە مالىكوۆا قاتىستى. سونداي-اق شاراعا قۇرىلتاي دەپۋتاتى اقەركە ەسكەندىروۆا،
قر قارۋلى كۇشتەرى ۇلتتىق اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى
رينات زايىتوۆ، «Astana Hub» باس ديرەكتورى ماعجان ماديەۆ جانە «JOLTAP» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى دانا ءجۇنىسوۆا قاتىستى.
جۇمىس ساپارى اياسىندا حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى «ماعجان ورتالىعىنا»، «بوتاي» ەسكەرتكىشىنە بارىپ، سونداي-اق ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ
35 جىلىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قول جەتكىزگەن نەگىزگى جەتىستىكتەرىن كورسەتەتىن ەكسپوزيتسيامەن تانىستى.
