19 qazan – Qūtqaruşylar künı. Osydan 31 jyl būryn däl osy künı Tötenşe jaǧdailar jönındegı memlekettık komitet qūrylyp, keiın būl data qūtqaruşylardyŋ käsıbi merekesıne ainalǧan bolatyn. Adam ömırınıŋ qauıpsızdıgın qamtamasyz etudı mūrat tūtqan qyzmet ökılderı üşın būl - eŋbektıŋ baǧalanatyn, qyzmettık boryşqa adaldyqtyŋ ūlyqtalatyn künı.
Osyndai atauly künde soŋǧy kezekşılıgınen oralmaǧan azamattardyŋ esımı de erekşe qūrmetpen atalady. Olardyŋ ömır jolyn eske alu – mamandyqtyŋ jauapkerşılıgın sezınu, adam ömırın qorǧau jolyndaǧy eŋbektıŋ qadırın tüsınu. Qazaqstannyŋ örtke qarsy qyzmetı tarihynda qyzmettık boryşyna adal bolyp, jalynmen arpalysyp jan qiǧan azamattar az emes.
1989 j. Almaty. 1989 jylǧy 20 mamyr Almatynyŋ örtke qarsy qyzmetı tarihynda auyr kün bolyp qaldy. Almaty-2 temırjol stansasynyŋ kırme joldarynda bolǧan apattan gaz sisternasy zaqymdanyp, ört şyqty. Örttı söndıru barysynda bolǧan jarylys oqiǧa ornynda jūmys ıstep jatqan ört söndıruşılerge auyr soqqy boldy. Erkın İsqaqov sol jerde qaza tapty, basqa qyzmetkerler auyr küiık aldy. Osy apat saldarynan toǧyz ört söndıruşı ömırden öttı. Olar – Farid Şaripov, Qūralhan Aqqūlov, İlşat Safargaliev, Vladimir Nikulenko, İslam Abdranov, Rasul Kasymov, Mihail Malikov, SeiılÄlımtaev jäne Erkın İsqaqov. Ört söndıruşılerdıŋ ıs-qimyly qalǧan gaz sisternalarynyŋ jaryluyna jäne örttıŋ tūrǧyn aumaqqa taraluyna jol bermeuge mümkındık berdı. Olardyŋ ärqaisysy qaitys bolǧannan keiın «Qyzyl Jūldyz» ordenımen nagradtaldy.
1990 j. Almaty. Almaty garnizony taǧy bır qyzmetkerınen aiyryldy. 1990 jylǧy 3 qaŋtarda qaladaǧy qūrylys alaŋdarynyŋ bırınde mūnaraly krannyŋ kabinasy örtendı. Kabinada qosuly qalǧan elektr jylytqyştan ört şyqqan. Oqiǧa ornyna kelgen №6 ört söndıru bölımınıŋ qyzmetkerlerı avtosatyny paidalanuǧa kırıstı. Işkı qyzmet serjanty Balabek Ahmedov satyǧa köterılıp, ört söndıru oqpanymen jalyndy basqan. Ört az uaqyt ışınde söndırıldı. Alaida osy kezde ol tūrǧan saty qūlap, Balabek 29 metr biıktıkten qazanşūŋqyrǧa qūlap, qyzmettık mındetın oryndau kezınde ört söndıruşı qaza tapty. Onyŋ qūrmetıne özı qyzmet etken bölımde memorialdyq taqta ornatylyp, esımın eske aluǧa arnalǧan sport jarystary ūiymdastyrylyp tūrady.
1993 j. Semei. 1993 jylǧy 4 jeltoqsanda Semeidegı sement zauytynda bolǧan ört Valerii Belonojko men Rahimǧali İkenovtıŋ ömırın qidy. Örttı barlau jäne söndıru jūmystary kezınde ǧimarattyŋ temırbeton jabyny opyrylyp, ekı qyzmetker üiındı astynda qaldy. Ekeuı de ışkı qyzmet praporşigı, bölımşe komandirı bolǧan.Olardyŋ erlıgı men janqiiarlyǧy memlekettık deŋgeide baǧalanyp, qaitys bolǧannan keiın «Erlıgı üşın» medalımen marapattaldy. Semeide ekı köşege olardyŋ esımı berıldı, qyzmet etken bölım ǧimaratyna memorialdyq taqta ornatyldy. Ärıptesterı olardy täjıribelı, qyzmetın jauapkerşılıkpen atqarǧan mamandar retınde eske alady.
2005 j. Qostanai. 2005 jylǧy 17 jeltoqsanda parket öndıretın aǧaş öŋdeu sehynyŋ keptıru böılıgınde bolǧan ört ışkı qyzmet serjanttary Rinat Aşubaev pen SäbitNūrbaevtyŋ ömırın jalmady. Olar Qostanai oblysy Ört söndıru qyzmetınıŋ №2 mamandandyrylǧan ört söndıru bölımınde ört söndıruşı-qūtqaruşy bolyp qyzmet atqarǧan. Örttı söndıru barysynda şaŋ-aua qospasy jarylyp, jalyn sehtyŋ bükıl aumaǧyna bır mezette taraǧan. Auyr jaraqat alǧan qūtqaruşylar oqiǧa ornynda qaza tapty. Qūtqaruşylar qaitys bolǧannan keiın III därejelı «Aibyn» ordenımen nagradtaldy.
2007 j. Qaraǧandy. 2007 jylǧy 26 şıldede Qaraǧandy qalasyndaǧy toǧyz qabatty tūrǧyn üide bolǧan örtte ışkı qyzmet serjanty Artem Novikov qaza tapty. Ol Qaraǧandy oblysy Ört söndıru qyzmetınıŋ mamandandyrylǧan jasaǧynda aǧa ört söndıruşı-qūtqaruşy bolyp qyzmet atqarǧan.
Oqiǧa kezınde Artem qauıpsızdık beketınde beketşı bolǧan. Osy sätte bır äiel janyp jatqan päterde ūlynyŋ qalǧanyn aityp, ony qūtqarudy ötıngen. Artem bırden balany ızdeuge kırısken. Alaida päter ışıne jyldam ärı qarqyndy taralǧan jalyn onyŋ kerı qaitar jolyn bögep qalǧan. Joǧary temperaturanyŋ äserınen jaraqat alǧan ört söndıruşı oqiǧa ornynda jan tapsyrdy. Qyzmettık boryşyn atqaru kezınde körsetken erlıgı üşın Artem Novikov qaitys bolǧannan keiın III därejelı «Aibyn» ordenımen nagradtaldy.
2010 j. Astana. 2010 jylǧy 17 aqpanda Astana qalasyndaǧy jerasty qorǧanyş qūrylysynda bolǧan ört üş qyzmetkerdıŋ ömırın qidy. Olar - elordalyq Tötenşe jaǧdailar departamentı bastyǧynyŋ orynbasary, örtke qarsy qyzmet polkovnigı Valerii Zaisev, №3 mamandandyrylǧan ört söndıru bölımı bastyǧynyŋ orynbasary, örtke qarsy qyzmet aǧa leitenanty Saiat Abeev jäne №6 ört söndıru bölımınıŋ bastyǧy, örtke qarsy qyzmet maiory Ruslan Käkışev.
Ört barysynda Ruslan Käkışev joǧalyp ketken. Valerii Zaisev gaz-tütınnen qorǧau qyzmetı buynynyŋ qūramyndaärıptesın ızdeuge attanyp, qaita oralmaǧan. Osy örttısöndıru kezınde Saiat Abeev te qaza tapty.
Keiın Valerii Zaisev, Saiat Abeev jäne Ruslan Käkışev II därejelı «Aibyn» ordenımen nagradtaldy. Olardyŋesımderın mäŋgı este qaldyru maqsatynda Astana qalasyTJD Ört söndıru qyzmetınıŋ №2 mamandandyrylǧan örtsöndıru bölımı aumaǧynda memorialdyq taqtalarornatylyp, alleia aşyldy.
2012 j. Temırtau. 2012 jylǧy 15 mamyrda Temırtau qalasyndaǧy «ArselorMittal Temirtau» aksionerlık qoǧamynyŋ aglomerasiialyq sehynda bolǧan ört 2 ört söndıruşınıŋ ömırın qidy. Qyzmettık mındetın atqaru barysynda Qaraǧandy oblysy «Ört söndıruşı» AQ filialynyŋ №1 jasaǧyna qarasty №14 ört söndıru bölımınıŋ qarauyl bastyǧy Roman Balabaşin men ört söndıruşı Tūiaq Üpbaev qaza tapty. Öndırıstık sehtaǧy jalynmen küres olardyŋ soŋǧy qyzmetı boldy. Ekeuınıŋ de artynda jūbailary men ekı-ekıden balasy qaldy. Roman Balabaşin men Tūiaq Üpbaev «Erlıgı üşın» medalımen nagradtaldy. Olardyŋ esımderın mäŋgı este qaldyru maqsatynda özderı qyzmet etken №1 jasaq aumaǧynda eskertkış ornatyldy.
2018 j. Ridder.2018 jylǧy 22 säuırde Ridder qalasynda qūrǧaq şöp örtıne bara jatqan ört söndıru avtomobilı audaryldy. Apat saldarynan Şyǧys Qazaqstan oblysy TJ departamentınıŋ Ridder qalasyndaǧy №1 mamandandyrylǧan ört söndıru bölımınıŋ bölımşe komandirı, azamattyq qorǧau praporşigı Vladimir Sinelnikov qaza tapty.
2020 j. Batys Qazaqstan oblysy. 2020 jylǧy 18 qyrküiekte Batys Qazaqstan oblysy TJ departamentınıŋ №6 ört söndıru bölımınıŋ jürgızuşı-qyzmetkerı, azamattyq qorǧau starşinasy Jangeldı Sisenaliev mert boldy. Ört söndıru kölıgımen jolda kele jatqanda aldyŋǧy döŋgelek jarylyp, jol-kölık oqiǧasy bolǧan.
2021 j. Aqsu. Arystanbek Maşrap ört söndıru qyzmetıne 2018 jyly kelgen. Pavlodarda tuǧan jas maman bölımşe komandirıne deiın ösken. Ol jastaiynan grek-rim küresımen ainalysyp, oblystyq jäne halyqaralyq jarystarǧa qatysqan. Sporttaǧy daiyndyǧyn, jinaqylyǧyn jauapkerşılıgı mol mamandyqpen ūştastyrǧan azamattyŋ qyzmet joly ūzaqqa sozylmady.
2021 jylǧy 25 aqpanda taŋǧy saǧat 7:46-da Aqsu qalasynyŋ Aqsu şaǧyn audanyndaǧy tūrǧyn üide ört şyqqany turaly habar tüsken. Tört bölmelı üidegı ört 80 şarşy metr aumaqty qamtyǧan. Oqiǧa ornynda jūmys ıstep jatqanda №12 ört söndıru beketınıŋ bölımşe komandirı, azamattyq qorǧau serjanty Arystanbek Maşraptyŋ jaǧdaiy naşarlaǧan. Ol medisinalyq mekemege es-tüssız jetkızılıp, keiın därıgerler onyŋ qaitys bolǧanyn habarlady. 1997 jyly tuǧan Arystanbektıŋ artynda jūbaiy men ūly qaldy. Ol qazasynan keiın III därejelı «Aibyn» ordenımen marapattaldy. Qyzmet etken beketınde memorialdyq taqta ornatyldy.
2021 j. Jambyl oblysy. 2021 jylǧy 26 tamyzda Jambyl oblysynyŋ Baizaq audanyndaǧy äskeri bölımnıŋ oq-därıler qoimasynda ört şyqty. Saǧat 18:47-de 101 pultıne qoimadaǧy tütın turaly habar tüsken. Oqiǧa ornyna ört söndıru bölımşelerı jıberılıp, örttı söndırumen qatar maŋaidaǧy eldı mekenderdıŋ tūrǧyndaryn qauıpsız jerge köşıru jūmystary jürgızıldı. TJM-nıŋ sol kezdegı jedel mälımetınde 710 tūrǧynnyŋ evakuasiialanǧany körsetılgen.
Ört pen jarylys azamattyq qorǧau jüiesıne auyr qaza äkeldı. Osy oqiǧa saldarynan Meiırjan Aimanov, Aleksandr Mikropulo, Sergei Zaikin, Täŋırbergen Törebekov, Ǧafan Quatbek, Arnūr Temırbolatov, Eldos Sandybaev, Ädılet Ädılbek, Älıbi Keŋes jäne Jänıbek Tūrmanov ömırden öttı. Olardyŋ arasynda ört söndıruge basşylyq jasaǧan ofiserler, qarauyl bastyǧy, ört söndıruşı-qūtqaruşylar men jürgızuşı boldy.
Azamattyq qorǧau polkovnigı Meiırjan Aimanov Jambyl oblysy Ört söndıru jäne avariialyq-qūtqaru jūmystary qyzmetı bastyǧynyŋ orynbasary edı. Qyzmettık boryşyn atqaruda körsetken erjürektıgı men janqiiarlyǧy oǧan «Halyq qaharmany» ataǧy berıldı.
2022 j. Astana. 2022 jylǧy 16 qaraşada Astanadaǧy Bauyrjan Momyşūly daŋǧylynda ornalasqan «Qaharman» tūrǧyn üi keşenınde ört şyqty. Saǧat 10:43-te tüsken şaqyrtudan keiın jetken ört söndıruşıler 11-qabattaǧy päterdıŋ janyp jatqanyn anyqtady. Qoiu tütın tūrǧyndardyŋ özdıgınen syrtqa şyǧuyn qiyndatqan. Ört söndıruşıler adamdardy qūtqaruǧa kırısken.
Asqar Zabikulin 12-qabattaǧy päterdıŋ terezesınen qūtqaru arqanymen tömen tüsıp, örtenıp jatqan 11-qabattaǧy päterge kırgen. Işten ekı adamdy tauyp, ärıptesterı būzyp aşqan esık arqyly alyp şyqqan. Būdan keiın körşı päterge kırıp, tütın arasyndaǧy balkonnan özdıgınen şyǧa almai tūrǧan on jastaǧy balany tapqan. Osy qūtqaru äreketterınıŋ nätijesınde ol üş adamnyŋ ömırın saqtap qaldy.
Adamdardy qūtqaru kezınde Asqardyŋ denesınıŋ şamamen 80 paiyzyn küiık şalǧan. Bırneşe künge sozylǧan emge qaramastan, ol 2022 jylǧy 20 qaraşada ömırden ozdy. Körsetken erlıgı üşın I därejelı «Aibyn» ordenımen nagradtaldy. Keiın Astanadaǧy №6 mamandandyrylǧan ört söndıru bölımıne onyŋ esımı berılıp, eskertkışı ornatyldy.
2023 j. Almaty. 2023 jylǧy 8 mamyrda Almatydaǧy Ile Alatauy memlekettık ūlttyq tabiǧi parkınıŋ aumaǧynda ört söndıru kezınde azamattyq qorǧau serjanty Arslan Qūrmanbekov qaza tapty. Ol Almaty qalasy Tötenşe jaǧdailar departamentınıŋ №7 ört söndıru bölımınde aǧa ört söndıruşı-qūtqaruşy bolyp qyzmet atqarǧan.Qyzmettık boryşyn atqaruda körsetken batyldyǧy men janqiiarlyǧy üşın ol III därejelı «Aibyn» ordenımen nagradtaldy.
2023 jyldyŋ mausymynda Abai oblysynyŋ Batpaev orman şaruaşylyǧy «Semei ormany» memlekettık orman tabiǧi rezervatynda» orman örtengen edı. Ört saldarynan 60 myŋ gektar orman qory joiylǧan. «Semei-Ormany» rezervaty Novoşulbinsk filialynyŋ 15 qyzmetkerı qaza boldy.
2024 j. Qūlsary. 2024 jylǧy 29 mamyrda Qūlsary qalasynda su soru boiynşa avariialyq-qūtqaru jūmystaryn jürgızu kezınde azamattyq qorǧau serjanty Beibarys Raqym mert boldy. Ol Atyrau oblysy Tötenşe jaǧdailar departamentınıŋ №1 mamandandyrylǧan ört söndıru bölımınde bölımşe komandirı bolyp qyzmet atqarǧan.
2001 jyly tuǧan jas qyzmetker su tasqynyna qarsy jūmystarǧa qatysqan. Qūtqaruşy Mahambet, Qyzylqoǧa jäne Jylyoi audandarynda bögetterdı nyǧaituǧa atsalysqan. Qūlsarydaǧy «Basşy ata» ziratynda jinalǧan sudy soryp şyǧaru kezınde joǧary kerneulı elektr togyna tüsıp, qaza tapqan. Beibarys qaitys bolǧannan keiın Rahymjan Qoşqarbaev atyndaǧy III därejelı «Aibyn» ordenımen marapattaldy.
2024 j. Qarqaraly. 2024 jylǧy 6 qazanda Qaraǧandy oblysy Qarqaraly audanynyŋ Aqyn qystaǧy maŋyndaǧy dala örtın söndıru kezınde aǧa ört söndıruşı-qūtqaruşy Hali Hairat qaza tapty. Ol oblystyq Tötenşe jaǧdailar departamentınıŋ №24 ört söndıru bölımınde qyzmet atqarǧan.
2026 j. Abai oblysy. 2026 jylǧy tamyzda Abai oblysynda ekı ört söndıru qyzmetkerınıŋ jol apatynan qaza tapqany turaly habar tarady. Semei–Kurchatov tasjolynda bolǧan kölık soqtyǧysy Ermek Sydyqov pen Arnūr Ädıkenovtıŋ ömırın qiǧan.
2026 j. Batys Qazaqstan. 2026 jylǧy 3 qyrküiekte Batys Qazaqstan oblysy Jänıbek audanyndaǧy «Tatran» qystaǧy maŋynda qūrǧaq şöp örtın söndıru kezınde Mirşat Marsūly Haliullin auyr jaraqat aldy. Ört söndıru bölımınıŋ vzvod komandirı qyzmetın atqarǧan azamat qyzmettık mındetın oryndau kezınde qaza tapqan. Ol «Erlıgı üşın» medalımen marapattaldy.
Būl qyzmettık boryşyn atqaru kezınde qaza tapqan qūtqaruşylardyŋ tūtas tızımı emes. El qauıpsızdıgı men adam ömırın qorǧau jolynda janyn qiǧan ärbır qyzmetkerdıŋ esımı qūrmetke, erlıgı ūrpaq jadynda saqtaluǧa laiyq. Jalynmen arpalysyp jan qiǧandardyŋ ǧūmyry üzılgenımen, olardyŋ atqarǧan ısı halyq jadynda qalady. Aman qalǧan adamdar, qorǧalǧan üiler, apattan saqtalǧan eldı mekender – sol eŋbektıŋ jemısı.
Diana Asan
«Adyrna» ūlttyq portaly
