Bügın, 16 qazanda, älem jūrtşylyǧy nannyŋ adam ömırındegı maŋyzyn aişyqtaityn Düniejüzılık nan künın atap ötedı. Kezınde qandastar qatarynda atamekenge at tıregen aǧaiyn arasynda öz nanyn adal tauyp jürgen naubaişylar bar.
Naubaişylyq – erte tūrudy, tözımdılıktı jäne önım sapasyna degen jauapkerşılıktı talap etetın käsıp. Qamyrdyŋ babyn tabu, aşu uaqytyn däl esepteu, peştıŋ qyzuyn baqylau – mūnyŋ bärı täjıribemen qalyptasatyn şeberlık. Nannyŋ syrtqy tüsı men iısı tartymdy bolǧanymen, onyŋ sapasyn anyqtaityn basty närse – naubaişynyŋ bılımı men kündelıktı eŋbegı.
«MOLDALYQTAN DA SAUABY KÖP JŪMYS – NAUBAIŞYLYQ»
Qazaqstanǧa İrannan qonys audarǧan qazaq Hafiz Iýldaşev – nan pısırudı jai ǧana tabys közı emes, ömırlık käsıpke ainaldyrǧan naubai. Bügınde ol Almaty oblysy Qaskeleŋ auylynda eŋbek etıp, jergılıktı halyqty öz qal-qaderınşe nanmen qamtyp otyr. Oǧan deiın de osy Qarasai audanynyŋ auyldarynda osy käsıppen ainalysqan.
– Qazaqstanda 2012 jyldan berı nan pısıremın. Oǧan deiın İranda jūmys ıstegenmın. 15 jasymda medresede bılım aldym. Bılım alatyn jerımızdıŋ janynda naubaihana bolatyn. Sol kezde ūstazdarymyz «Moldalyqtan da sauaby köp jūmys – naubaişylyq» deitın. Sebebı halyqtyŋ alǧysyn alasyŋ, özıŋ bi, özıŋ qojasyŋ.
– Naubaişylyqtyŋ eŋ qiyn tūsy qandai?
– Erte tūrasyŋ, Mysaly, bız saǧat 3-te tūramyz. 03:00 – 10:00 men 14:00 – 18:00 aralyǧynda nan jabamyn. Äzırge künıne 2 qap ūnnan şamamen 400-500 nan şyǧaramyz.
– Nan jaqsy şyǧuy üşın ne ısteu kerek?
– Eŋ äuelı, şyn niet pen yqylas boluy kerek. Odan keiın, ūn jaqsy boluy kerek. Bız qazır I sūrypty ūnmen nan pısıremız. Qamyrdy ilegende de dūrystap ileu kerek. Su qatty ystyq ne salqyn bolmauy kerek. Nannyŋ saqtalatyn jerı de salqyn bolmauy kerek. Qamyrdyŋ suy köp bolsa da, qatty yssy bolsa da nan sapasyna bırden äser etedı.
– Qyryq jyl naubaişylyqtan ne tüidıŋız?
– Qazaq arasynda da naubaişylar köp. Būl – negızı sauaby köp käsıp. Sen özıŋ üşın nan pısıresıŋ, öz ısıŋe adalsyŋ. Bıraq, köp adam erte tūrǧysy kelmeidı. Peşpen jūmys ıstegen soŋ, ünemı ystyq bolady. Soǧan köp adam şydai bermeidı.
– Nanyŋyz pıspei qalatyn kezder bola ma?
– Ärine, bolady. Peştıŋ temperaturasy, ūnnyŋ sapasy asa maŋyzdy. Keide alǧan ūnyŋyz sapasyz bop qalady. Sol kezde özıŋ qinalasyŋ. Men būǧan deiın tandyrǧa nan jabatyn edım. Keiın 4 mln teŋgege İrannyŋ arnaiy peşın satyp aldym. İran peşınıŋ artyqşylyǧy bır ainaldyrǧanda 60 nan, 40 nan pısırıp şyǧaruǧa bolady.
– Nan baǧasyna ne äser etedı?
– Sonau jyldary bır qap ūndy 2 myŋ teŋgege alatyn edık. Qazır 12-13 myŋ teŋge bolǧan. Odan bölek, nan pısıretın oryndy jalǧa alasyŋ. Oǧan 300 myŋ teŋge töleimın. Gaz ben su şyǧyndaryn eseptei berıŋız. Eger, men janyma jūmysşy alsam, özıme tüsetın tabys bolmaidy. Janymda kelınşegım men qaryndasym bar. Üş adam bop nan jabamyz.
– Nan taŋdauda nenı eskeru kerek?
– Aşytqysy az nandy taŋdau kerek. Nan endı pıskende bırınşı bop aluǧa tyrysu kerek. Sebebı qamyrdan soŋǧy pısken nandar bırınşı pısırılgen nan siiaqty bolmaidy. Qamyr qatty aşyp ketedı degendei tūstary köp. Men peştıŋ auzynan nan satyp aludaǧy jaǧdaidy aityp otyrmyn. Öitkenı bızdıŋ nandy adamdardyŋ özı kelıp alady, kezekte tūrady. Nan jetpei qalatyn kezder de bolady.
«NAN DŪRYS PISPESE, KÖŊIL TÜSEDI»
Naubaihanada bala kezınen eŋbek etken, bügınde 50 jastaǧy Äbu Chabok – İranda tuyp, ösken etnikalyq qazaq. Qazır Aqtauda tūrady.
– Men özım İranda tūrdym. Gorgan qalasynda nan pısırumen ainalystym. Qazaqstanǧa 2007 jyly keldım. Almaty oblysy, Qaskeleŋ qalasynda 2 jyl boiy naubaihanada jūmys ıstedım. Qazır Aqtauda da nan pısıremın. Nan jaqsy pısse, köŋılıŋ de jailanady. Eger nannyŋ türı ädemı bolmasa, köŋılıŋ tüsedı.
– Qandai nan türı sūranysqa ie?
– Qaskeleŋde bolǧanda «Jetınşı seh» degen serıktestık qūryp, İran nanyn şyǧaratyn edık, al Aqtauda döŋgelek «özbek nany» köp ötedı.
Bız Almatyda nandy tünde pısıretın edık. 20:00 – 05:00 aralyǧynda 1500 – 2000 nanǧa juyq pısırıp, dükenderge jıberıp jürdık. Ülken İran peşı bolatyn edı. Almaty oblysynda erekşe bolsyn dep, ädeiılep özımız İran nanyn jiı pısırıp, dükenderge sol kezdegı baǧa boiynşa 100 teŋgeden ötkızdık. Qazır baǧa da özgerdı ǧoi.
– Nan pısırgende nenı eskeresız?
– Men aşytqyny köp qoldanbaimyn. Sebebı, ol asqazanǧa ziian ǧoi. Nan qūramyndaǧy tūz, mai, su da maŋyzdy. Ölşemın saqtau kerek. Asqazany auyratyndarǧa arnaiy jeŋıl nan jabatyn kezderımız de bolady.
– Üi jaǧdaiynda nan nege kögeredı?
– Nandy ystyq küiınde paketke salyp alatyndar bar. Olai ısteuge bolmaidy. Ystyq nandy paketke salyp qoisaŋyz, kögerıp ketedı. Keibır aǧaiyndarymyz bar, bızden 10 dana nan äketıp jatady. Sol nandy suytyp, paketke salyp, toŋazytqyşta saqtaidy. Keiın de qoldana beredı. Ol nan qatpaidy, kögermeidı, balǧyn bolady.
– Naubaişylyqta negızı mäsele ne? Qai tūsta aqsap jatamyz?
– Ūn jaqsy bolsa, nan da jaqsy bolady. Jyl ötken saiyn gaz ben ūnnyŋ baǧasy qymbattap jatady. Sol jaǧy qiyn. Özım basqa kedergı körmedım.
DÄNNEN – NAN. BAǦA NEDEN?
Bır bölke nannyŋ joly egıstıkten bastalyp, dastarqanǧa deiın jalǧasady. Diqan jer jyrtyp, dän sebedı. Diırmende bidai ūnǧa ainalady. Odan keiın naubaişy qamyr ilep, peşke salady. Al daiyn önım düken söresıne jetıp, tūtynuşynyŋ dastarqanyna qoiylady.
Osy tızbektıŋ är buyny özara bailanysty. Sondyqtan nannyŋ qadırın bılu – ony ysyrap etpeuden ǧana emes, ony öndıruge atsalysqan adamdardyŋ eŋbegın baǧalaudan da körınedı.
Bırınşı kredittık biuronyŋ mälımetınşe, 2026 jyldyŋ basynda Qazaqstanda bırınşı sūrypty ūnnan pısırıletın äleumettık maŋyzy bar nan baǧasynyŋ soŋǧy tört jylǧa juyq uaqyt ışındegı eŋ eleulı aptalyq ösımı tırkelgen. 2025 jylǧy 30 jeltoqsan men 2026 jylǧy 8 qaŋtar aralyǧynda onyŋ ortaşa baǧasy respublika boiynşa 1,8 paiyzǧa ösken. Sarapşylar būl körsetkıştıŋ barlyq öŋırdegı baǧa bırdei köterıldı degendı bıldırmeitının atap ötken.
Qalalar arasyndaǧy baǧa aiyrmaşylyǧy da aitarlyqtai. Mäselen, Qyzylordada nannyŋ keibır türlerı 90–120 teŋge aralyǧynda satylsa, Aqtöbede baǧasy şamamen 106–110 teŋgeden bastalady. Türkıstan men Atyrauda bır bölke nandy 110–120 teŋgege aluǧa bolady. Al Astanada onyŋ baǧasy şamamen 170-220 teŋge.
Soltüstık pen şyǧys öŋırlerde baǧa joǧaryraq. Kökşetauda nan şamamen 200 teŋge, Qostanaida 206 teŋge, Semei men Öskemende 218–220 teŋge tūrady. Pavlodarda keibır türlerınıŋ baǧasy 230–260 teŋgege deiın jetedı. Qaraǧandy men Jezqazǧanda nannyŋ sūrpy men sapasyna qarai baǧa 130 teŋgeden bastalyp, 380 teŋgege deiın barady.
Tandyr nannyŋ baǧasy da är qalada ärtürlı. Türkıstan men Aqtauda şamamen 120 teŋge bolsa, Astanada 200 teŋge, Almatyda 230 teŋge. Atyrauda 250–300 teŋgege, al Petropavl men Qostanaida 324–360 teŋgege deiın jetedı. Oralda tandyr nannyŋ baǧasy 100 teŋgeden bastalyp, 400 teŋgege deiın barady.
Symbat Nauhan
«Adyrna»
