FOTO: OSCE.ORG
Europadaǧy qauıpsızdık jäne yntymaqtastyq ūiymynyŋ (EQYŪ) adami ölşem jönındegı Varşava konferensiiasy dästürlı türde qatysuşy memleketterdıŋ adam qūqyqtary, demokratiia jäne zaŋ üstemdıgı salalaryndaǧy mındettemelerın qanşalyqty oryndap otyrǧanyn baǧalaityn alaŋ. Al ärbır elge berıletın baǧa onyŋ ūlttyq zaŋnamasy men qalyptasqan täjıribesınıŋ EQYŪ aiasynda qabyldanǧan mındettemelerge qanşalyqty säikes keletınıne, sondai-aq halyqaralyq sarapşylar, qūqyq qorǧauşylar men ükımettık emes ūiymdar köteretın naqty mäseleler men jekelegen jaǧdailarǧa negızdeluge tiıs edı.
Alaida jyldar öte kele mūndai alaŋdardyŋ ainalasynda özındık orta qalyptasyp, tıptı mūny jeke bır käsıpke ainalǧan qūbylys deuge bolady. Halyqaralyq mınber «qūqyq qorǧauşy» atyn jamylǧan tūtas bır toptyŋ qalyptasuyna jol aşty. Olar üşın konferensiiaǧa qatysu naqty mäselelerdıŋ şeşımın tabuǧa yqpal etudıŋ mümkındıgınen görı, öz bedelın halyqaralyq deŋgeide ornyqtyryp, granttyq qarjylandyruǧa qol jetkızudıŋ qūralyna ainalǧandai.
Mūndai alaŋdardaǧy pıkırtalastyŋ mazmūndy tūsy keide el ışındegı ahualdy kım ötkırırek synaidy degen beiresmi bäsekege ūqsap ketedı. «Problemalar» neǧūrlym ötkır qoiylyp, eldegı jaǧdai neǧūrlym qataŋ synalsa, aitylǧan pıkır de sonşalyqty nazarǧa ılıgıp, halyqaralyq auditoriiadaǧy jaŋǧyryǧy arta tüsedı. Alaida täjıribe körsetkendei, eşbır halyqaralyq konferensiia eşkımge mınsızdıktıŋ kuälıgın bermeidı, al mınberden aitylǧan sözdıŋ qatqyldyǧy atqarylǧan jūmystyŋ ölşemı bola almaidy.
Būl ürdıs qūqyq qorǧau qyzmetı granttyq qarjylandyrumen tyǧyz ūştasqan tūsta tıptı aiqyn baiqalady. Mūndai jaǧdaida basymdyqtardyŋ özgerıp ketu qaupı tuyndaidy. Qoǧamdaǧy belgılı bır mäsele jaŋa jobany ıske asyruǧa negız bolyp, jekelegen oqiǧalar jüielı sipattaǧy qūbylys retınde körsetıle bastaidy. Al halyqaralyq deŋgeidegı tanymaldyq pen alynǧan qarjy kölemı bırtındep qyzmet nätijelılıgın baǧalaudyŋ beiresmi ölşemıne ainalady.
Varşava konferensiiasynda jyl saiyn Qazaqstanǧa qatysty kün tärtıbın, azdaǧan özgerısterdı esepke almaǧanda, negızınen sol bır ükımettık emes ūiymdar toby (Qazaqstannyŋ halyqaralyq adam qūqyqtary jäne zaŋdylyqty saqtau biurosy, «Ar.Ruh.HaQ» qoǧamdyq qory, «Qadır-qasiet», «Eho» qoǧamdyq bırlestıkterı jäne basqalary) men būrynnan belgılı belsendıler (E.Jovtis, B.Töreǧojina, A.İbraeva, V.Ten jäne sol qatardaǧy özge de tūlǧalar) köterıp keledı.
Jekelegen «qūqyq qorǧau» jäne «qoǧamdyq» ūiymdarǧa bölınetın şeteldık qarjylandyrudyŋ auqymy da köp närsenı aŋǧartady. Memlekettık kırıster komitetınıŋ derekterıne säikes, 2024 jyly jalpy somasy 27,2 mlrd teŋge kölemınde 218 jeke jäne zaŋdy tūlǧa şetelden qarjylandyrylǧan. 2025 jyly şeteldık qarjylandyrudy eŋ köp alǧandardyŋ qatarynda – Qazaqstannyŋ halyqaralyq adam qūqyqtary jäne zaŋdylyqty saqtau biurosy (350 mln teŋgeden astam), MediaNet (şamamen 300 mln), Qūqyqtyq saiasatty zertteu ortalyǧy (284 mln), CAPS Unlock (175 mln), PaperLab (99 mln), «Ädıl söz» (97 mln) jäne «Ar.Ruh.Haq» qoǧamdyq qory (44 mln teŋgeden astam) bar. Būl tızımde 2024-2025 jyldary USAID baǧdarlamalaryna qatysqan «Qadır-qasiet» qoǧamdyq bırlestıgı de kezdesedı. Būǧan deiın atalǧan ūiym agenttıkten 2,5 jyl merzımge eseptelgen jobany jüzege asyru üşın 460 myŋ dollar kölemınde grant alǧan.
Halyqaralyq alaŋdardyŋ kün tärtıbıne Qazaqstanǧa mülde jat dünieler ünemı şyǧarylyp keledı: LGBT ökılderın ılgerıletu, transgenderlerdıŋ qūqyqtary, granttar alu maqsatynda halyqaralyq qarjy ūiymdarynyŋ tetıkterın küşeitu, dıni bırlestıkter qyzmetınıŋ erkındıgı jäne t.b. mäseleler.
Ūlt müddesıne qarsy jūmystanyp jürgenderdıŋ basyn qosqan mūndai konferensiia bızge qanşalyqty qajet?
