Elımızdıŋ atom energetikasyn, önerkäsıbı men ǧylymyn damytu, ekonomikada zamanaui, tiımdı jäne qauıpsız iadrolyq tehnologiialardy qoldanu – memleketımızdıŋ basym damu baǧyttarynyŋ bırı.
Osy oraida Qazaqstan Respublikasynyŋ Atom energiiasy jönındegı agenttıgımen atom energiiasyn beibıt maqsatta paidalanu salasyndaǧy memlekettık saiasattyŋ maqsattaryn, täsılderın jäne basym baǧyttaryn aiqyndaityn ūzaq merzımdı baǧdarlamalyq qūjat äzırlenıp, Memleket basşysynyŋ 2026 jylǧy 15 säuırdegı Jarlyǧymen «Qazaqstan Respublikasynyŋ atom salasyn damytudyŋ 2050 jylǧa deiıngı strategiiasy» bekıtılgen.
Ol jahandyq ürdısterdı jäne ışkı syn-qaterlerdı eskere otyryp äzırlengen, ūlttyq energetikalyq qauıpsızdık pen ornyqty ekonomikalyq ösudı qamtamasyz etuge, joǧary tehnologiialyq öndırısterdı damytuǧa jäne halyqaralyq klimattyq mındettemelerdı oryndauǧa baǧyttalǧan.
Osy Strategiia aiasynda elımızdıŋ bäsekege qabılettı atom salasyn damytu jolyndaǧy kelesı negızgı baǧyttar qarastyrylǧan.
Atom energetikasy
Atom energetikasyn damytu jäne zamanaui ärı qauıpsız atom energetikalyq tehnologiialaryn keŋınen engızu parniktık gazdardyŋ tehnogendık şyǧaryndylaryn qysqartu jönındegı mındettemelerdı oryndauǧa yqpal ete otyryp, kömırsutek közderıne täueldılıktı bır mezgılde azaita otyryp, önerkäsıp pen Qazaqstan halqy üşın elektr energiiasyn senımdı jäne tūraqty jetkızudı qamtamasyz etuge mümkındık beredı.
Osy Strategiiaǧa säikes 2050 jylǧa qarai Qazaqstan Respublikasynda kemınde üş AES jūmys ısteitın bolady. Tehnologiialyq jäne ekonomikalyq oryndylyqty eskere otyryp, şaǧyn moduldık reaktorlar bazasynda AES salu joldary da qarastyrylatyn bolady. Mūnyŋ bärı ekonomikanyŋ energetikalyq sektoryn ärtaraptandyruǧa jäne elımızdıŋ energetikalyq qauıpsızdıgı men täuelsızdıgın edäuır arttyruǧa mümkındık beredı.
Atom önerkäsıbı
Uran önerkäsıbın jäne iadrolyq otyn siklınıŋ negızgı kezeŋderın damytu eldegı uran öndırudıŋ oŋtaily kölemın, senımdı resurstyq bazany jäne otandyq atom energetikasynyŋ qajettılıkterı üşın strategiialyq otyndy qamtamasyz etuge, sondai-aq uran resurstaryn Qazaqstan Respublikasy halqynyŋ igılıgı üşın neǧūrlym ūtymdy paidalanuǧa jäne qosylǧan qūny joǧary, onyŋ ışınde eksportqa baǧdarlanǧan joǧary şektı önımdı şyǧarudy igeruge mümkındık beredı.
Iаdrolyq ǧylym jäne qoldanbaly tehnologiialar
Ǧylymdy jäne ǧylymi-tehnikalyq bazany damytu atom energiiasyn beibıt maqsatta paidalanu salasyndaǧy Qazaqstan Respublikasynyŋ ǧylymi-innovasiialyq äleuetın edäuır arttyruǧa, onyŋ ışınde tırşılıktıŋ özge de salalarynda paidalanylatyn radiasiialyq tehnologiialardy damytu, jaŋa buyn reaktorlaryn qūru, termoiadrolyq energetikany jäne odan da basqa baǧyttardaǧy zertteulerdı qosa alǧanda, ozyq iadrolyq tehnologiialardy ılgerıletudı qamtamasyz etuge, ūlttyq ekonomikanyŋ bırqatar sektorlarynda tiımdı iadrolyq tehnologiialardy damytudyŋ ökıldı otandyq ǧylymi-tehnikalyq qoldaudy qamtamasyz etuge mümkındık beredı.
Iаdrolyq medisinany damytu densaulyq saqtauda innovasiialyq iadrolyq tehnologiialardy engızu, radiofarmpreparattar öndırısın, sondai-aq säulelık terapiianyŋ innovasiialyq ädısterın keŋeitu arqyly azamattardyŋ ömır süru sapasy men ortaşa ūzaqtyǧyn arttyruǧa tıkelei järdemdesedı.
Radioaktivtı qaldyqtar jäne paidalanǧan iadrolyq otyn
Naqty normativtık qūqyqtyq jäne damyǧan infraqūrylymdyq bazany qūrudy közdeitın radioaktivtı qaldyqtarmen (RAQ) jäne paidalanylǧan iadrolyq otynmen (PIаO) jūmys ısteudıŋ zamanaui jäne tiımdı jüiesın qūru RAQ-tyŋ Qazaqstan Respublikasynyŋ halqy men ekologiiasyna terıs äserın edäuır tömendetuge, olardy tüpkılıktı oqşaulau mäselesın şeşuge, RAQ-pen jäne PIаO-men jūmys ısteu obektılerın jüielendırudı jäne sapaly monitoringteudı qamtamasyz etuge mümkındık beredı.
Normativtık baza
Normativtık qūqyqtyq jäne institusionaldyq bazany damytu uäkılettı memlekettık organdardyŋ qūrylymdaryn nyǧaituǧa, atom energiiasyn beibıt maqsatta paidalanu salasyndaǧy qyzmettı sapaly baqylau men qadaǧalaudy qamtamasyz etuge, normativtık qūqyqtyq bazany üilestıruge jäne jetıldıruge, halyqaralyq şarttar men konvensiialar erejelerınıŋ oryndaluyn baqylauǧa mümkındık beredı. Būl generasiia obektılerınıŋ jäne atom energiiasyn paidalanudyŋ ömırlık siklınıŋ bükıl kezeŋınde qauıpsızdıktıŋ eŋ joǧary deŋgeiın qamtamasyz etuge mümkındık beredı.
Kadrlar daiarlau
Kadrlardy daiarlaudyŋ ortalyqtandyrylǧan ūlttyq jüiesın qūru atom salasyn, sondai-aq oǧan ırgeles salalar men önerkäsıp salasyn otandyq joǧary bılıktı kadrlardyŋ qajettı sanymen qamtamasyz etuge, köptegen tiıstı mamandyqtar boiynşa bılım beru prosesın aitarlyqtai jaqsartuǧa mümkındık beredı.
Joǧaryda aitylǧandarmen qatar, elımızdıŋ atom salasyn damytu boiynşa negızgı ıs-şaralaryn ıske asyru elımızdıŋ bäsekege qabılettılıgın arttyruǧa, öndırıstı jergılıktendıruge jäne tehnologiialardy transferleuge jäne körsetıletın qyzmetterdı eksporttauǧa, otandyq öndırıstı damytu jäne jaŋa jūmys oryndaryn aşudy qoldau esebınen eleulı paida aluǧa järdemdesetın bolady.
Jalpy, atom salasyn damytu energetikalyq qauıpsızdıktı jäne halyqaralyq klimattyq mındettemelerdı oryndaudy qamtamasyz etıp qana qoimai, tūraqty ekonomikalyq ösuge üles qosady. Elımızdıŋ atom salasyn damytu investisiialardy auqymdy tartudy, önerkäsıptı jaŋǧyrtudy jäne öŋırlerdı damytudy qamtamasyz etedı, joǧary tehnologiialyq eksporttyŋ ülesın arttyrady, sondai-aq salyq tüsımderı men jalpy ışkı önımnıŋ ösuı esebınen memlekettıŋ qarjylyq derbestıgın nyǧaitady.
