Europa elderınıŋ basym bölıgın qosa alǧanda 36 memleket Reseidıŋ Ukrainaǧa qarsy jasalǧan agressiia qylmysyn tergeu jäne sottau maqsatynda Arnaiy tribunal qūru turaly kelısımge qol qoidy. Būl qūrylym beiresmi türde «Putinge arnalǧan tribunal» dep atalyp otyr. Tribunaldyŋ ştab-päterı Gaaga qalasynda ornalasady. Būl turaly Euronews jazdy, dep habarlaidy "Adyrna".
Bırlesken mälımdeme jūma künı Europa Keŋesınıŋ jyl saiynǧy syrtqy ıster ministrlerınıŋ kezdesuı aiasynda räsımdeldı. Būl ūiym Halyqaralyq qylmystyq sot qaldyrǧan iurisdiksiialyq olqylyqty joiu bastamasyn öz moinyna alǧan.
Ukraina syrtqy ıster ministrı Andrei Sibiga saltanatty räsımge qatysyp, būl sättı «qaitarymsyz nükte» dep atady.
«Arnaiy tribunal endı qūqyqtyq şyndyqqa ainaldy. Köp adam būl künnıŋ keletınıne senbedı, bıraq ol keldı. Putin tarihqa kırudı ärdaiym qalady. Būl tribunal oǧan tarihqa kıruge kömektesedı. Ol tarihqa qylmysker retınde enedı», - dedı ol.
Qūjatqa Avstriia, Andorra, Belgiia, Ūlybritaniia, Germaniia, Grekiia, Daniia, İrlandiia, İslandiia, İspaniia, İtaliia, Kipr, Latviia, Litva, Lihtenştein, Liuksemburg, Moldova, Monako, Niderland, Norvegiia, Polşa, Portugaliia, Rumyniia, San-Marino, Sloveniia, Ukraina, Finliandiia, Fransiia, Horvatiia, Chernogoriia, Chehiia, Şveisariia, Şvesiia jäne Estoniia qol qoidy.
Europadan tys elderden Avstraliia men Kosta-Rika qosylǧan.
Europalyq Odaq būl bastamany qoldady, alaida onyŋ tört elı – Bolgariia, Vengriia, Malta jäne Slovakiia qol qoimaǧan.
Keiınırek älemnıŋ kez kelgen elı būl qūjatqa qosyla alady.
Tribunalǧa qosa, soǧys saldarynan zardap şekkenderdıŋ talap-aryzdaryn jinaityn zalal tızılımı jäne ötemaqy mäselesın qaraityn halyqaralyq komissiia qūrylady.
Europa Keŋesınıŋ Bas hatşysy Alen Berse qatysuşylardy zaŋnamalyq räsımderdı jedel aiaqtap, qajettı qarjylandyrudy qamtamasyz etuge şaqyrdy. Euroodaq būl maqsatqa 10 million euro bölgen.
Qarjylandyruǧa qatysty alaŋdauşylyq AQŞ-tyŋ būl bastamaǧa qatyspauymen bailanysty. Sonymen qatar, Donald Tramptyŋ Resei men Ukraina arasynda beibıt kelısımge ūmtylysy tribunaldyŋ negızgı maqsatyna äser etuı mümkın degen pıkır aityldy.
Arnaiy tribunal qūru Ukraina men onyŋ odaqtastary üşın 2022 jyldyŋ aqpanynan berı maŋyzdy mındetterdıŋ bırı bolyp keledı.
Būl bastama qajet dep tanyldy, sebebı Halyqaralyq qylmystyq sot agressiia qylmysyn tek belgılı jaǧdailarda ǧana qarai alady, al Resei Rim statutyn ratifikasiialamaǧan.
Äskeri qylmystar men adamzatqa qarsy qylmystardan aiyrmaşylyǧy – agressiia qylmysy memlekettı basqaruşy joǧary lauazymdy tūlǧalarǧa qatysty qaralady.
Täjıribede būl «üştık» — prezident, premer-ministr jäne syrtqy ıster ministrı, sondai-aq joǧary äskeri basşylar.
Küdıktılerdıŋ qatarynda Vladimir Putin, Sergei Lavrov, sondai-aq Genştab basşysy Valerii Gerasimov, äue-ǧaryş küşterınıŋ qolbasşysy Sergei Kobylaş jäne būrynǧy qorǧanys ministrı Sergei Şoigu boluy mümkın.
Aita keteiık, tribunal kınälı dep tanylǧandarǧa ömır boiyna bas bostandyǧynan aiyru, mülıktı tärkıleu jäne aiyppūl salu siiaqty jazalardy qoldana alady. Tüsken qarajat zardap şekkenderge ötemaqy qoryna jıberıledı.
