Tehnologiialyq progress qarqyn alǧan saiyn, Qazaqstandaǧy jäne älemdegı azamattyq qoǧam transformasiianyŋ jaŋa kezeŋıne aiaq basty. Sifrlandyru qoǧamdyq baqylau men belsendılık üşın būryn-soŋdy bolmaǧan qūraldar ūsynǧanymen, sarapşylar demokratiialyq qūndylyqtar men jeke tūlǧanyŋ qauıpsızdıgıne tönetın jaŋa syn-qaterlerdı alǧa tartuda.
Sifrlyq qūraldar azamattyq qoǧamnyŋ memleketpen dialog ornatu prosesın jedeldettı. Mäselen, Qazaqstandaǧy «Aşyq ükımet» portaldary, onlain-petisiialar jäne äleumettık jelılerdegı qoǧamdyq monitoring toptary şeşım qabyldau prosesınıŋ aşyqtyǧyn arttyrdy. Qazırgı taŋda kez kelgen azamat smartfon arqyly äleumettık mäselenı köterıp, bilık tarmaqtarynan jedel jauap alu mümkındıgıne ie.
Alaida, sifrlyq keŋıstıktıŋ damuymen bırge azamattyq qoǧam üşın bırneşe maŋyzdy qauıp paida boldy. Jalǧan jaŋalyqtar men manipuliasiialyq tehnologiialar qoǧamdyq pıkırdı būrmalap, äleumettık toptar arasynda alauyzdyq tudyruda. Būl azamattyq qoǧamnyŋ bırtūtastyǧyna nūqsan keltıredı.
Mälımetterdı jinau jäne bet-älpettı tanu jüielerınıŋ damuy jeke ömırge qolsūǧylmauşylyq qūqyǧyna qauıp töndıredı. Sarapşylar mūndai tehnologiialardyŋ azamattyq belsendılıktı tejeu qūralyna ainalyp ketpeuın qadaǧalau qajettıgın aitady. Äleumettık jelılerdegı agressiia belsendı azamattardyŋ öz oiyn erkın bıldıruıne kedergı keltırıp, «ünsızdık spiralın» tudyruy mümkın.
Äleumettık jelı algoritmderı paidalanuşyǧa tek onyŋ közqarasyna sai aqparatty ūsynu arqyly «aqparattyq köpırşıkter» (echo chambers) qalyptastyrady. Būl qoǧamnyŋ ärtürlı toptary arasyndaǧy konstruktivtı dialogty qiyndatady.
IT-sarapşylar men qūqyq qorǧauşylar sifrlyq däuırde azamattyq qoǧamnyŋ tūraqtylyǧy üşın sifrlyq sauattylyqty arttyru qajettıgın alǧa tartady. Būl tek tehnologiiany qoldana bılu emes, sonymen qatar aqparatty syni tūrǧydan taldau jäne kiberqauıpsızdık erejelerın saqtau.
«Sifrlyq azamattyq qoǧam — būl tek internettegı belsendılık emes, būl — jauapkerşılık. Tehnologiialar bızdı bırıktıruı tiıs, bıraq ol üşın ärbır paidalanuşy aqparattyq gigienany saqtap, öz qūqyqtaryn qorǧai bıluı kerek», — deidı otandyq sarapşylar.
Sifrlyq däuır azamattyq qoǧamǧa zor bilık berdı, bıraq sol bilıkpen bırge ülken jauapkerşılık keldı. Memleket pen qoǧamnyŋ aldynda tūrǧan basty mındet — tehnologiialyq mümkındıkterdı paidalana otyryp, azamattardyŋ bostandyǧy men qauıpsızdıgın qorǧaityn tepe-teŋdıktı saqtau.
