مەنينگيت دەرتى اسقىنىپ بارادى

2742
Adyrna.kz Telegram

وكىنىشكە قاراي، مەنينگوكوكك مەنينگيتىنىڭ مەسەلىن قايتارۋ مۇمكىن بولماي تۇر بۇگىندە. سالا ماماندارى وسى اۋرۋدىڭ الدىن-الۋ شارالارىنا دەن قويىپ، بۇل دەرتتىڭ قانداي دا ءبىر بەلگىسى انىقتالا قالسا، دەر كەزىندە دارىگەرگە قارالۋعا كەڭەس بەرۋدە. مەنينگيتتىڭ بۇگىنگى كورسەتكىشى، وعان قارسى سالىناتىن ۆاكتسينا، دياگنوزدى تانۋ بارىسىنداعى دارىگەرلەردىڭ قاتەلىگى تۋراسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى روزا قوجاپوۆامەن تىلدەسكەن ەدىك. 

– روزا ابزالقىزى، رەسپۋبليكا بويىن­شا مەنينگيت اۋرۋى انىقتالعان ادامداردىڭ سانى قانشاعا جەتتى؟
– جىل باسىنان بەرگى كورسەتكىشكە كوز جۇگىرتسەك، 54 ناۋقاس مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنان بولاتىن مەنينگيت دياگنوزىمەن تىركەلدى. وكىنىشكە قاراي، تورتەۋى وسى اۋرۋدىڭ سالدارىنان كوز جۇمدى. جالپى، مەنينگيتى انىقتالعان، يا بولماسا اسقىندىرىپ العانداردى جىل سايىن تىركەۋگە الامىز. جىلدا ساقتاندىرۋ شارالارىنا ءتيىستى دەڭگەيدە دەن قويما­عان­نان كەيىن بۇل دياگنوزدىڭ ءتىزىمى جاڭار­تىلىپ تۇرادى. ماسەلەن، بىلتىر 62 ناۋقاس تىركەلسە، وعان دەيىن بۇل كورسەت­كىش­تىڭ كولەمى جۇزدەن اسىپ جىعىلاتىن. 2015 جىلى ءتىپتى 414 جاعداي تىركەلگەن.
– دەسەك تە، بۇعان دەيىن كوپ ەستىپ بىلە بەرمەي­تىنبىز. بيىل نەگە ەرەكشە ءورشىپ كەتتى؟
– وكىنىشكە قاراي، بيىل بۇل اۋرۋدىڭ سالدارىنان كوز جۇمعانداردىڭ قاتارى كوپ، تورتەۋ دەدىك. جىلدا جۇقپالى اۋرۋ­لار اۋرۋحاناسىنا تۇسكەن ناۋقاسقا جەدەل كومەك كورسەتىلىپ، اجال اۋزىنان اراشالاپ قالاتىنبىز. بيىلعى جاعدايدا اۋرۋدىڭ اسقىنعانى سونشالىق، قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساعانىمىزبەن، كومەك كورسەتە المادىق. ءوز باسىم، ولار دەر كەزىندە دارىگەردىڭ كومەگىنە جۇگىنگەندە، مۇنداي جاعداي بولمايتىن ەدى دەپ ەسەپتەيمىن. ماسەلەن، مەنينگيتتەن ءولىم قۇشقان بالا­نىڭ اناسىنا بالاباقشاداعى ماماندار جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىنا اپارۋ كەرەگىن ايتقان. اناسى ۇيىنە بارىپ، تانىس دارىگەرلەرىمەن تەلەفون ارقىلى بايلا­نى­سىپ، ءۇي جاعدايىندا ەم-دوم جاساعان. ءسويتىپ، ءبىراز ۋاقىتىن وتكىزىپ الدى. ونىڭ ۇستىنە، ادامداردىڭ يممۋنيتەتى ءتۇسىپ كەتكەن، سوڭعى ايدا بۇل ينفەكتسيانى جۇقتىر­عانداردىڭ سانى كۇرت كوبەيدى. ءساۋىر ايىنىڭ وزىندە 33 ازاماتتا مەنين­گيت انىقتالىپ، اۋرۋحاناعا جاتقى­زىل­دى. ونىڭ 31-ءى الماتىدا، قالعان ەكەۋى الماتى وبلىسى مەن استانادا تىركەلدى.
– «دارىگەردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ كەرەك» دەدىڭىز. ۋچاسكەلىك دارىگەرلەردىڭ ءوزى بۇل اۋرۋ­­دىڭ العاشقى بەلگىلەرىن اجىراتا الماي جاتقان جاعدايلار كەزدەسۋدە. بۇعان نە دەيسىز؟
– وكىنىشتى-اق. كەيبىر جەدەل-جاردەم قىزمەتكەرلەرى، ۋچاسكەلىك دارىگەرلەر مەن مەدبي­كەلەر تاراپىنان وسىنداي جاعداي­لار ورىن الۋدا. مەنينگيتتى قاراپايىم قىزىلشا مەن تۇماۋدان اجىراتا الماي جاتىر. بارشا مەديتسينانىڭ جۇگىن ارقا­لاپ جۇرگەن ماماندارعا ۇنەمى ءبىلىمىن جەتىل­­دىرىپ وتىرۋعا كەڭەس بەرەمىن. بۇگىندە دەنساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان بارلىق مەديتسينا ۇيىمدارىنىڭ قىزمەت­كەر­لەرىنە مەنينگوكوكك مەنينگيتى تاقىرى­بىندا سەمينارلار وتكىزىلىپ، نۇسقاۋ­لىقتار تاراتىلدى.
– راسىندا، مەنينگيتتىڭ العاشقى بەلگى­لە­رىن ءۇي جاعدايىندا باسقا اۋرۋ تۇرلەرىنەن قالاي اجىراتۋعا بولادى؟
– مەنينگيتتىڭ باستاپقى بەلگىلەرىن ءۇي جاعدايىندا انىقتاۋعا، ەمدەۋگە تىيىم سالامىز. ءتىپتى تىنىس الۋ جولىندا كەزدە­سە­تىن ينفەكتسيادان بولاتىن تاماق، مۇرىن اۋرۋلارىنىڭ ءوزىن دارىگەر شاقىرتىپ قاراتۋ قاجەت. دەنە قىزۋىڭ كوتەرىلىپ، تىنىس جولدارى ءبىتىپ، بويىڭدى السىزدىك شالسا، قۇسىپ، تاماققا تابەتىڭ بولماي، ءون بويىڭدا «قىزىلشاعا» ۇقساس بورتپە پايدا بولسا، بىردەن اۋرۋحاناعا بارۋعا كەڭەس بەرەمىز.
– بىلۋىمىزشە، مەنينگوكوكك ينفەكتسياسى قالىپتى جاعدايدا جالپى ادامزاتتىڭ 10-20 پايىزىنىڭ اعزاسىندا «تاراتۋشى» ءتۇرىن­­دە كەزدەسەدى. مۇنى قالاي انىقتاۋعا بولادى؟
– كەيبىر دەنى ساۋ ادامداردىڭ اعزا­سىن­دا مەنينگوكوكك ينفەكتسيا «تاراتۋ­شى» تۇرىندە كەزدەسۋى ابدەن ىقتيمال. ەگەر ول ادامنىڭ يممۋنيتەتى جوعارى بولسا، ۆيرۋس ول اعزاعا «قوقاڭ-لوققى» كورسەتە المايدى. سايكەسىنشە، زيانى جوق. بىراق «تاراتۋشى» ادامعا يممۋنيتەتى ءالسىز بىرەۋ كەزدەسە قالسا، اۋا ارقىلى مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىن جۇقتىرىپ الۋى مۇمكىن. سوندىقتان يممۋنيتەتتىڭ كۇشتى بولۋىنا كۇش سالۋ كەرەك. ال ادامداردىڭ قايسى­سى­نىڭ اعزاسىندا بۇل ۆيرۋس بار ەكەنىن، يا بولماسا، قايسىسى «تاراتۋشى» ەكەنىن انىقتاۋدىڭ قاجەتى شامالى. ويتكەنى بۇگىن تەكسەرگەندە، اعزاسى مەنينگوكوككتان تازا ادامنىڭ ەرتەڭگى كۇنى بىرەۋدەن جۇقتى­رىپ المايتىنىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى.
– مەنينگوكوكك مەنينگيتىنە قارسى سالىناتىن ۆاكتسينا بار دەپ ەستىدىك…
– مۇنداي ەكپە ءتۇرى بار. كەز كەلگەن اتا-انا بالاسىنا مەنينگيتكە قارسى اقىلى نەگىزدە ۆاكتسينا سالدىرعىسى كەلسە، جەكە يممۋنوپروفيلاكتيكا ورتا­لىق­تارىنا بارۋىنا بولادى. بىراق بۇل ۆاكتسينا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لى­گىنىڭ مىندەتتەلگەن پروفيلاكتي­كالىق (الدىن الۋ) ەكپەلەردىڭ جوسپارىندا جوق. ياعني، ەمحانالارعا وسى ەكپەنى تەگىن سالۋ مىندەتتەلمەيدى.
– مەنينگوكوكك – اسا قاۋىپتى ينفەكتسيا دەسەك، بۇل ۆيرۋسقا قارسى ەكپە مىندەتتى بولۋى ءتيىس ەمەس پە؟
– مەنينگيتكە قارسى ۆاكتسينا ءبىزدىڭ ەلدە عانا ەمەس، بىرقاتار دامىعان مەملە­كەت­تەردە دە مىندەتتى سانالمايدى. ويتكەنى مەنينگوكوكك ينفەكتسياسى ەرتە انىق­تال­عان جاعدايدا جانە ۋاقىتىلى دۇرىس ەمدەل­گەن بولسا، قاۋىپتى ەمەس. كەز كەلگەن ادام يممۋ­نيتەت كۇشەيتەتىن دارۋمەندەر قابىل­داپ، دۇرىس تاماقتانسا، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ، تازا اۋادا سەرۋەن­دەۋ­دى ادەتكە اينالدىرسا، ءۇيىن، جۇمىس كەڭسەسىن ىلعالداندىرىپ، تازار­تىپ تۇرسا، گيگيەنالىق تازالىعىن ساقتايتىن بولسا، بۇل ينفەكتسيا قور­شاعان ورتاعا قارسى تۇرا المايدى. بۇل اۋرۋدىڭ الدىن الۋ، يا بولماسا، وعان قارسى تۇرۋ ءۇشىن جاڭاعى اتالعان ساقتىق شارالارىن ورىندا­ساق جەتكىلىكتى. مەنينگوكوككقا قارسى ۆاكتسي­نانىڭ ءمىن­دەتتى ەكپە كۇنتىزبەسىنە كىرمەيتىنى دە سوندىقتان.
– بۇرىندارى مۇنداي ۆاكتسينا ءتۇرى ءمۇل­دەم بولماعان با؟
– ول راس. سەبەبى، قاجەتتىلىك بولعان جوق. سوڭعى ون جىلدا ساۋد ارابياسى قاجى­لىققا كەلەتىندەر ءۇشىن مەنين­گو­كوككقا قارسى ەكپەنى مىندەتتەگەننەن كەيىن، بۇل ۆاكتسينانى اقىلى نەگىزدە قالدى­رۋعا شەشىم شىقتى. جەكە يممۋنو­پرو­فيلاكتيكا ورتالىقتارىنداعى ۆاكتسي­نالار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لى­گىنىڭ قاداعالاۋىندا بولعانىمەن، يەلىگىندە ەمەس. مەملەكەت جەكەمەنشىك ورتالىق­تار­دىڭ بۇل ەكپەنى ساتىپ الۋىنا، سالۋىنا قاجەتتىلىك تۋىنداعانى ءۇشىن عانا، ياعني قاجىلىققا باراتىندارعا بۇل ەكپە مىندەتتى بولعاندىقتان رۇقسات بەردى.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!


سۇحباتتاسقان 
ايدانا نۇرمۇحان، 

"ايقىن" گازەتى

پىكىرلەر