2026 jylǧy 31 şıldede Semei qalasynda Qazaqstandyq qoǧamdyq damu instituty Qazaqstan Respublikasy Mädeniet jäne aqparat ministrlıgınıŋ qoldauymen «Öŋırlerdıŋ sailau aldyndaǧy kün tärtıbın qalyptastyrudaǧy rölı» taqyrybynda «Sarap» sarapşylar klubynyŋ aimaqtyq otyrysyn ötkızdı.
Is-şaraǧa Astana, Abai jäne Şyǧys Qazaqstan oblystarynyŋ sarapşylyq jäne akademiialyq qoǧamdastyǧynyŋ ökılderı, azamattyq sektordyŋ öŋırlık köşbasşylary, jastar ūiymdarynyŋ jetekşılerı qatysty.
Otyrys barysynda sarapşylar öŋırlerdıŋ sailau prosesındegı rölın, qoǧamdyq-saiasi trendterdıŋ qalyptasu erekşelıkterın, saiasi partiialardyŋ azamattyq qoǧam instituttarymen özara ıs-qimylyn, sondai-aq, jastardyŋ sailauǧa qatysuyn talqylady. Ortalyq jäne öŋırlık deŋgeidegı azamattardyŋ elektoraldyq köŋıl-küilerı men qoǧamdyq-saiasi belsendılıgınıŋ deŋgeiın körsetetın QQDİ äleumettık zertteulerınıŋ nätijelerıne bölek nazar audaryldy. Sondai-aq, sarapşylar saiasi partiialardyŋ ökılderı arasynda ötken teledebat pen olardyŋ sailau nauqanynyŋ barysyna yqpalyn talqylady.
Otyrysty aşqan QQDİ İnstitusionaldyq taldau jäne reformalar ortalyǧynyŋ direktory Rizzat Tasym«Qazırgı sailau nauqany öŋırlerdıŋ qoǧamdyq-saiasi prosesterge belsendı aralasuy jaǧdaiynda ötıp jatyr. Bır palataly Qūryltaiǧa köşu jaǧdaiynda partiialar aumaqtyq qamtudy keŋeitıp, öŋırlık teŋgerımdı qamtamasyz etuge ūmtyluda. Osylaişa, öŋırler negızgı elektoraldyq alaŋǧa jäne Qūryltai qūramyn qalyptastyruǧa tıkelei qatysuşy maŋyzdy küşke ainalyp otyr», - dep atap öttı.
Qazaqstandyq qoǧamdyq damu institutynyŋ Qoǧamdyq prosesterdı zertteu ortalyǧynyŋ direktory, filosofiia ǧylymdarynyŋ doktory Äliia Masalimovaqoǧamnyŋ sailaudan ne kütetının, elektoraldyq köŋıl-küiler men azamattardyŋ sailau prosesıne qatysu deŋgeiın körsetetın QQDİ-dıŋ soŋǧy äleumettanulyq zertteulerdıŋ nätijelerın tanystyrdy. «Zertteu nätijelerı qoǧamda eldıŋ damuyna qatysty oŋ közqarastyŋ basym ekenın körsetedı. Azamattar reformalardy qoldaidy, öitkenı olar jaqyn bolaşaqta halyqtyŋ tūrmys deŋgeiı men sapasyna tıkelei äser etedı. Būl rette özgerısterdı oŋ qabyldau saiasi tūraqtylyqty, qoǧamdyq kelısımdı jäne mädeni mūrany saqtaudy qamtamasyz etu qabıletımen tyǧyz bailanysty. Osy oraida bügıngı taŋda partiialar üşın öŋırlerge salystyrmaly taldau jürgızu, elektorattyq mınez-qūlyq sipatyn aiqyndau jäne memlekettık organdar men azamattyq qoǧam instituttary üşın naqty şaralardy tūjyrymdau maŋyzdy mındet bolyp tabylady», – dep atap öttı spiker.
Abai oblysy Qoǧamdyq keŋesınıŋ müşesı, tarihşy Madiiar Nasyrov sailau ritorikasyna jas buyn ökılderınıŋ qatysu mäselesıne toqtaldy. «Jastarmen tıkelei jūmys ıstei otyryp, mazmūndy kün tärtıbıne jäne şynymen de maŋyzdy mäselelerdı talqylauǧa qatysuǧa degen joǧary sūranysty körıp otyrmyn. Būl rette jastar men qoǧamnyŋ sūranysy öŋırge bailanysty erekşelenedı. Mysaly, Abai oblysynyŋ tūrǧyndary üşın basty taqyryptardyŋ bırı densaulyq saqtau salasy bolyp qala beredı. Däl osy sebeptı halyqtyŋ ömır süru sapasy men ūzaqtyǧyn arttyruǧa baǧyttalǧan partiialyq bastamalar erekşe maŋyzǧa ie».
«İntellektualdy jastar qoǧamynyŋ» jetekşısı Quanyş Moldaqaşev jastardyŋ äleuetın tiımdı qoldanuǧa şaqyrdy. «Partiialar jastardy tek sifrlyq jobalarǧa tartumen şektemeuge tiıs. Olardy baǧdarlamalardy äzırleuge, qoǧamdyq maŋyzy bar mäselelerdı talqylauǧa jäne saiasi şeşımder qabyldauǧa tolyqqandy tartu maŋyzdy».
Şyǧys Qazaqstan oblysynyŋ Taldau jäne boljau institutynyŋ direktory Aiaujan Äşımova azamattyq qoǧam, memlekettık organdar men saiasi partiialar arasyndaǧy dialog alaŋy bolyp tabylatyn qoǧamdyq keŋesterdıŋ sailau prosesterındegı maŋyzdy rölın atap öttı: «Sailau nauqany kezeŋınde qoǧamdyq keŋesterdıŋ partiialarmen syndarly özara ıs-qimyly äleumettık sūranystardy eskeruge, öŋırlerdıŋ özektı mäselelerın talqylauǧa jäne azamattardyŋ saiasi instituttar men sailau prosesıne degen senımın arttyruǧa mümkındık beredı».
«Erudit» bılım beru jäne ǧylym ortalyǧynyŋ direktory, filosofiia ǧylymdarynyŋ doktory Aidyn Qaiyrbekūly ügıt-nasihat nauqanynda qūndylyqqa negızdelgen täsılge basa nazar audaruǧa şaqyrdy. «Azamattar qūndylyqtar töŋıregınde bırıgedı. Būl qaǧidat sailau prosesterınde de tolyq jūmys ısteidı. Sailauşylardyŋ öŋırlık erekşelıkterı turaly söz bolǧanda, bız tek kündelıktı mäselelerdı şeşuge ǧana emes, sonymen bırge tüsınıktı qūndylyq baǧdarlaryna da aiqyn sūranystyŋ bar ekenın köremız. Sondyqtan saiasi partiialar üşın halyqqa jaqyn qūndylyqtardy därıpteu, ärbır öŋırdıŋ mädeni ärı äleumettık erekşelıgın eskeru jäne mazmūndy dialog ornatu maŋyzdy. Däl osy ortaq qūndylyqtar men öŋırlık kün tärtıbın tüsınuge negızdelgen senım elektorattyq qoldaudyŋ basty faktorlarynyŋ bırıne ainalady».
Professor, Qazaqstan Ūlttyq jaratylystanu ǧylymdary akademiiasynyŋ akademigı Zeinolla Toqaev memlekettık reformalardy ǧylymi-saraptamalyq süiemeldeudıŋ mänın jäne elektorattyq dialogtaǧy senımnıŋ maŋyzdylyǧyn qarastyrdy: «Saiasi partiialardyŋ sailau nauqanyna tabysty qatysuynyŋ basty faktory öŋır tūrǧyndarynyŋ senımı ekenı belgılı. Däl osy sebeptı öŋırlık erekşelıkterdı, jergılıktı qoǧamdyq sūranystardy eskeru jäne halyqpen tūraqty dialog ornatu bırınşı kezektı maŋyzǧa ie. Mūndai täsıl saiasi partiialarǧa azamattardyŋ şynaiy qajettılıkterıne jauap beretın şeşımder ūsynuǧa mümkındık beredı ärı sailau prosesıne degen senımdı nyǧaita tüsuge yqpal etedı».
Shakarim University Äleumettanulyq taldau ortalyǧynyŋ jetekşısı, filosofiia ǧylymdarynyŋ doktory Mūhtar Äbdıkärımovqatysuşylardy öŋırdegı basty qoǧamdyq trendtermen jäne äleumettık köŋıl-küimen tanystyrdy: «Qazırgı jaǧdaida öŋırlık basqarudyŋ tiımdılıgı qoǧamdyq senım men elektorattyq belsendılıktıŋ negızgı şarttarynyŋ bırıne ainalyp otyr. Negızgı indikatorlardyŋ qatarynda, sondai-aq jergılıktı kün tärtıbın eskeru jäne baǧdarlamalardy öŋırlendıru, kommunikasiialardy sifrlandyru, partiialyq tızımderde bılıktı käsıbi kadrlardyŋ boluy bar».
Jiyn qorytyndysynda qatysuşylar öŋırlerdıŋ elektoraldyq kün tärtıbın qalyptastyrudaǧy maŋyzy artyp kele jatqanyn atap ötıp, sarapşylyq qauymdastyq, azamattyq sektor jäne memlekettık instituttar arasyndaǧy tūraqty dialogty nyǧaitudyŋ özektılıgın aitty. Sonymen qatar azamattardyŋ elektoraldyq üderısterge qatysu tetıkterın jetıldıruge baǧyttalǧan ūsynymdar äzırledı.
