### Ormuz būǧazy töŋıregındegı şielenıs: AQŞ pen İran arasyndaǧy jaŋa kelısım
AQŞ prezidentı Donald Tramp İrandy Ormuz būǧazy arqyly ötetın mūnai tankerlerınen aqy aludan bas tartuǧa şaqyrdy. Ol būl turaly özınıŋ Truth Social äleumettık jelısınde mälımdep, mūndai äreketter halyqaralyq kelısımderge qaişy keletının atap öttı, dep habarlaidy "Adyrna".
Tramptyŋ aituynşa, eger İran rasynda da tankerlerden aqy alyp jatsa, būl täjıribe dereu toqtatyluy tiıs.
Sonymen qatar, Aq üi basşysy İrannyŋ mūnai tasymalyn ūiymdastyruyn synǧa alyp, ony «öte tiımsız ärı ädıletsız» dep baǧalady. Onyŋ pıkırınşe, būǧaz arqyly erkın ärı qauıpsız keme qatynasy — jahandyq energetikalyq tūraqtylyqtyŋ maŋyzdy şarty.
2026 jylǧy 8 säuırge qaraǧan tünı AQŞ pen İran arasynda ekı aptalyq uaqytşa bıtım turaly kelısım jasaldy. Būl kelısım ūzaqqa sozylǧan äskeri şielenısten keiın qabyldandy. Bıtım aiasynda İran Ormuz būǧazyn qaita aşuǧa daiyn ekenın bıldırdı. Alaida Tegeran būǧazdy öz baqylauynda ūstaitynyn jäne odan ötetın kemelerden tölem aludy jalǧastyru nietı bar ekenın jetkızdı.
Sarapşylardyŋ pıkırınşe, būl mäsele ekı el arasyndaǧy negızgı kelıspeuşılıkterdıŋ bırı bolyp otyr. AQŞ tarapy būǧaz arqyly erkın keme qatynasyn talap etse, İran öz egemendık qūqyqtaryn alǧa tartuda.
Ormuz būǧazy — älemdegı eŋ maŋyzdy mūnai tasymaly joldarynyŋ bırı. Ondaǧy kez kelgen şekteu nemese tūraqsyzdyq jahandyq mūnai baǧasyna tıkelei äser etedı. Soŋǧy aptalarda İrannyŋ būǧazdy jabuy mūnai baǧasynyŋ kürt ösuıne sebep boldy.
Tramp būl jaǧdaidy tūraqtandyruǧa uäde berıp, jaqyn arada «mūnai aǧyny qalpyna keledı» dep mälımdedı. Onyŋ aituynşa, būl İrannyŋ qatysuymen nemese onsyz jüzege asyryluy mümkın.
Bıtım jariialanǧannan keiın Ormuz būǧazy arqyly keme qozǧalysy älı tolyq qalpyna kelgen joq. Kpler analitikalyq kompaniiasynyŋ derekterıne säikes, būǧazdan tek bırneşe keme ǧana ötken, onyŋ ışınde İran tuymen jürgen ekı tanker bar.
Sarapşylardyŋ aituynşa, jaǧdai älı de tūraqsyz küide qalyp otyr. Aldaǧy uaqytta AQŞ pen İran arasyndaǧy kelıssözderdıŋ nätijesı aimaqtaǧy qauıpsızdık pen älemdık energetika naryǧyna aitarlyqtai äser etuı mümkın.
