Баян Асқарқызы: «Журналист болу үшін дипломның болуы міндетті»

1050

Өткен ғасырдың басында газет және радио арқылы көпшілік қауым өзіне қажетті ақпарат алып отырса, кейін келе теледидардан алатын болды. Ал қазіргі технология шарықтап дамыған дәуірде түрлі ғаламтор жүйелеріне кіріп, қолдағы телефон арқылы қалаған ақпаратқа қол жеткізе береді.

       Иә, журналистің негізгі міндеті – қалың бұқараға ақпаратты шынайы әрі жылдам жеткізу.

"Жалпы қазақ журналистикасының деңгейі төмен деп айтуға болмайды. Керісінше, қазақ журналистикасының деңгейі жоғары екені күмәнсіз. Қаңтар оқиғалары кезінде ақпараттық вакуум болды. Оны кәсіби тұрғыда дайындалған лаңкестер, қылмыскерлер өз мүддесіне пайдаланды. Интернетті бұғаттауға мәжбүр болдық. Бұл – әлемдік практика. Бірақ басқа да ақпарат құралдарымыз бар ғой. Содырлар кейбір телерадио арналардың ғимаратын өртеп, қиратты. Одан басқа ақпарат құралдары үздіксіз хабар таратты. Ешқандай шектеу болған жоқ", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

     Сонымен бірге баспасөздегі сөз бостандығына қатысты да пікір білдірді.

"Бізде заң бойынша цензура жоқ. Ақпарат еркіндігін барынша қамтамасыз етіп жатырмыз. Бірақ еркіндік деген ойыңа не келсе, соны айту емес. Кез келген демократиялық елдерде жалған ақпарат таратқан адам жауапқа тартылады. Мен әрбір журналист, ең алдымен, мемлекетшіл азамат болуы керек деп санаймын. Осы орайда Н.Некрасовтың: "Ақын болу шарт емес, азамат болу – міндетің" деген қанатты сөзі бар. Сондықтан әрқайсымыз еліміздің патриоты болуға тиіспіз",–  деді Президент.

Әлеуметтік желілер дамыған сайын, блогерлерге деген сұраныстар да артуда. Осы орайда сұрақ туындайды «Журналист болу үшін университет қабырғасында төрт жыл білім алу керек пе?» әлде әртүрлі курстарды оқып, жұмыс істей беруге бола ма?  Осы тақырыпта әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті Журналистика факультетінің аға оқытушысы, PhD доктор Баян Асқарқызы Мұсаеваны сұхбатқа тарттық.

- Бүгінгі журналистиканың деңгейі қандай?
- Журналистиканың деңгейі өтпелі кезеңде тұрған сияқты. Журналистиканың орнын әншілер, актерлер, блогерлер, танымал тұлғалар басуда. Өкінішке қарай, барлық адамдар парқына жетпей жатып, журналист болу оңай екен деп ұмтылып жатыр. Менің ойымша, бұл кезең өтеді де кетеді. Журналист болу оңай емес. Екінің бірінің қолынан келе бермейді. Бұл уақытша деп ойлаймын. Өйткені, сөйлеу мәнерінен, жазған мәтініне қарап, ойлау, сұрақ қою шеберлігіне қарап мықты журналисті бірден байқауға болады.

Мысалы, бірінші курстан бастап алдымызға келген студенттердің ішіндегі үздіктері бірден көзге түсіп қалады. Кейіннен қарап отырсаңыз, сол қыздар мен жігіттер студент кезден-ақ жұмысқа орналасып, алдыңғы қатарлы телеарналар мен басылымдарда жүреді. Жыл сайын қаншама студент диплом алуда, бірақ, олардың барлығы бірден жұмысқа орналасып кете алмайды.

- Журналистика факультетіне оқуға түсушілер саны жыл сайын артуда ма?

- Жалпы, әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетіндегі журналистика факультеті Қазақстан бойынша алдыңғы қатарлы журналистерді оқытып шығаратын факультет деп мақтанышпен айта аламын. Журналист болуға құштар студенттердің қатары артпаса, кеміп жатқан жоқ. Бірақ, 3-4 жыл бұрын сәл төмендегені байқалды. Былтырдан бастап бакалавр, магистрантура, әсіресе, доктарантура бағыты ашылғаннан кейін, бір жағы мемлекеттік гранттар көбірек бөлініп жатқаннан кейін түсушілердің де саны жылдағыдан көбірек болды. Бұл дегеніміз - біздің білім беру сапамыздың жоғары екендігін көрсетеді.
- "Журналист болу үшін дипломның керегі жоқ" деген ойлар жиі айтылуда. Әртүрлі курстар көбеюде.  Оған не дейсіз?

- Бұл мүлдем қате пікір. Журналист болу үшін сұрақ қоя білу керек, журналистиканың заңын білу керек, журналистің этикасын білу керек. Журналистиканың теориясын оқымай, небір мықты журналистерді тәрбиелеп отырған журфактің ұстаздарының білімін, тәлім-тәрбиесін алмай, дипломды қолға ұстамай журналист болу -қараңғылық деп санаймын.

Журналистикаға қатысты әртүрлі курстар ашылып жатырекен. Курстар қысқа-қысқа саланы үйретсе, мысалы,журналистиканың этикасы, сөйлеу мәнері, ораторлық өнер сияқты  бағыттарын үйретсе қарсылығым жоқ. Ал, жалпы журналистиканы он күнде немесе бір, екі айда оқытып тастаймын деген жаңсақ пікір. Мүмкін емес десем де болады. Ондай курстар мен марафондар тез ақша табу мақсатында жасалынады деп ойлаймын. Төрт жыл бойы факультетте оқытылатын қаншама пәндерді, теория мен практиканы ешқандай курс алмастыра алмайды.


- Блогерліктің дамуы журналистиканың беделіне қалай әсер етуде?
- Көптеген блогерлер өз бетінше бағдарламалар ашып, әлеуметтік желілерде тақырып қойып, тақырыпқа келсін, келмесін кейіпкерлерді шақырып, сұхбат алыпотырады. Сұрақтың басы мен аяғы жоқ, журналистикалық этикаға сай ма, журналистикалық заң шеңберінде ме, ол туралы ойламай, жүргізуші болғанына мәз болады. Шоу-бизнес тақырыптарын айғайлатып қойып, рейтинг қуатын сары басылымдар да бар. Ондай шоулар мен басылымдардың ғұмыры қысқа. Көрермендердің талғамы жоғары қазір. Ақпаратты саралап қарап отырады. Дұрыс емес тақырыптарға бірден өз ойын айтып, қарсылық танытады.

Көбісі журналистика мен блогерлікті шатастырып жатады. БАҚ туралы заң бар, өздеріңіз жақсы білесіздер, сонда көптеген заңнамалар бар. Оларды қолданбаса, тіл мәдениеті болмаса, сұрақ қою үрдісін білмесе көп сынға ұшырауы мүмкін. Кезінде отандық шоу-бизнестегі танымал әнші Қысқы Олимпиаданы тікелей эфирде жүргіземін деп әлем деңгейінде ұятқа қалғаны бар. Сондай қателіктер қайталанбаса екен деймін.

- Журналистика факультетінде білім беруде қандай жаңа технологияларды пайдаланасыздар?
- Заман өзгерген сайын білім беру бағытымыз да өзгеруде. Заманға сай оқу үрдісіміз, бағытымыз да өзгеріп отырады. Жаңа сабақтар қосылуда. Цифрлық журналистика, жаңа медиа, ақпараттық мәдениет, медиа сауаттылық, қоғаммен байланыс, smm т.б. сияқты жаңа бағыттар бойынша студенттерді оқытудамыз. Біздің университет әлемнің ең үздік университеттерімен білім алмасуда, бірлесіп жұмыс жасауда, студенттер де «академиялық ұтқырлық» бойынша шетелде оқуда. Шетелден қаншама профессорлар келіп, жаңа технологиялармен дәріс оқуда.  Онлайн форматта да онлайн тренингтер өтуде. Цифрлық бағытта өте көп білім берілуде деп нық айта аламын.
- Қазақстанда тәуелсіз журналистика бар ма? Көпшілік тендермен, мемлекеттік тапсырыспенжұмыс істейтін тілшілер, арналар шындықты айтпайды деген пікірде.
- Бұл сұраққа жауап беру мен үшін қиын.  Мен бар десем де, жоқ десем де әркім әртүрлі қабылдауы мүмкін. Дербес журналистика, тәуелсіз журналистика бар деп ауызды толтырып айта алмаймын, өкінішке қарай. Себебі, тапсырыспен жұмыс жасайтын журналистер де, блогерлер де бар. Әсіресе, коммерциялық БАҚ пен ғаламторда. Кім қомақты қаржы береді, сол адамның сойылын соғады. Бұл біздің елде ғана емес, басқа елдерде де бар нәрсе.

    Қазіргі таңда БАҚ туралы заңға өзгерістер енгізілсе деген пікірлер айтылуда, төртінші билікке мейлінше еркіндік, тәуелсіздік берсе біздің журналистикамыз да сол бағыт бойынша дамитын еді.

- Сұхбатыңызға рахмет!

Торғын Төлегенқызы

Пікірлер
Редакция таңдауы
Серіктестер/Партнеры
Студия IMA - создание сайтов Доставка цветов Астана - Lova Buket