Ұлттық ойын
18.11.2015
Ұлттық ойын
Күш атасы — Қажымұқан
  Қара күште әлі ешкім жоқ сенше биік шырқаған,Өнерге де өзгелерден жақын ең ғой бір табан,Рух қашып бара жатыр өзің өскен қырқадан…Бүгін мені қайта көтер жарты ғасыр өткен соң,Қанатсызды мойындамас мінезіңмен бұрқаған.Сол бір салтың тірі тұрса, тұрар әр кез ұлт аман,Қазақтың бас бұлшық еті, құлагер төс, піл табан…Мұхтар Шаханов Қазақ халқының мақтанышы, аты аңызға айналған Қажымұқан Мұңайтпасов жа­йында көптеген естеліктер, көркем фильм..
18.11.2015
Ұлттық ойын
Салқар даладағы спорттық дәстүрлер
Қазiргi Қазақстанның аумағы бұрынғы көне дәуiрде Скифия (Сақстан), Тұран, Дештi Қыпшақ даласы, Қазақ даласы деп аталған. Бұл жерлердi байырғы ата-бабаларымыз сақтар мен ғұндар және т.б. көшпелi тайпалар мекендеген. – Ерте күнде отты күннен Ғұн туған,Отты Ғұннан от боп ойнап мен туғам.Жүзiмдi де, қысық қара көзiмдiТуа сала жалынменен мен жуғам.Қайғыланба, соқыр сорлы, шекпе зар,Мен – Күн ұлы, көзiмде күн нұры бар.Мен келемiн, мен келемiн, мен келе..
18.11.2015
Ұлттық ойын
Қуыршақ серке шын серкенің орнын алмастыра ала ма?
Қазақтың ұлттық ойыны  – көкпар жақын арада реформаға ұшырауы мүмкін. Нақтырақ айтсақ, көкпаршылар серкенің орнына арнайы жасалған қуыршақты көкпарға салмақ. Бастаманы «KARE-Забота» жануарлар­ды қорғау қоғамдық қоры көтеріп отыр. Аталмыш мәселеге байланысты Денешы­нықтыру және спорт агенттігіне сауал жі­бер­ген қоғамдық қор агенттіктен жауап алып та үлгеріпті. Аталмыш қордың ресми сайты таратқан мәліметке сүйенсек, агент..
18.11.2015
Ұлттық ойын
Құсбегілік өнерімізді де өзгелер өңгеріп кете ме?..
«Аспан» атты сұңқарын қолынан түсірмей, үнемі оюлы бешпентпен жүретін Руслан Абыл құсбегілікті 11 жасынан бері сүйікті ісіне айналдырды. Тіпті таң мен кешті айырып болмайтын түнгі клубтағы диджейлік қызметі де оны қанатты «достарынан» алыстата алмады. Құсбегілік – ол үшін спорт, өнер, өмірдің ажырамас бөлшегі. Ұлттық спортты сақтап қалу үшін жанталасып жүрген Русланның әңгімесі түсінген жанға ой саларлықтай… «Словения, алақандай ғана Словения құс..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Ұлы ақын ұнатқан ұлттық ойын
Қазақтың ұлы ойшылы өз заманында ұлттық ойындардың дамуы мен жаңғыруына да мұрындық болған. Абайтанушылардың ойынша, Абайдың өмірі мен шығармашылығын зерттеуде оның ұлттық ойындардың дамуына жасаған қамқорлығы шет қалып келеді. Абай тоғызқұмалақ ойынын жақсы көрген және шебер ойыншылардың бірі болған. Және ел ішіндегі тоғызқұмалақшылардың бас қосып, сайысқа түсетін жері де Абай ауылы болған екен. Жаз — жайлауда, қыс – қыстауда тоғызқұмалақшылар А..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Тоғызқұмалақ жарысында ұтатын – қазақтың зияткерлігі мен қазақтың мәдениеті
Әлихан БАЙМЕНОВ, Халықаралық және ҚР тоғызқұмалақ қауымдастығының төрағасы: – Бүгінде Олимпиада ойындары бағдарламасында көптеген елдің ұлттық ойындары бар. Өкінішке қарай, қазақтың бірде-бір ұлттық ойыны Олимпиада тұрмақ, Азия ойындары бағдарламасында жоқ. Біраз уақыт қазақ күресін халықаралық аренаға шығаруға талпынып жүрміз. Баз біреулер «қазақ күресінен гөрі, тоғызқұмалақты халықаралық аренаға шығару өтімді» деген пікірде. Тоғызқұмалақ қ..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Ұлттық ойын — асыл мұра
Қазақтың ұлттық ойындары бес түрге бөлінеді. Олар: аңға байланысты, малға байланысты, түрлі заттармен ойналатын, зеректікті, ептілікті және икемділікті қажет ететін, соңғы кезде қалыптасқан ойындар. Олардың негізгілерінің өзі жүзден астам. Бұл ойындардың көбісінің ежелден қалыптасқан арнайы өлеңдері бар. Өлеңдер ойынның эстетикалық әсерін арттырып, балалардың өлең-жырға деген ыстық ықыласын оятып, көңілін көтереді, дүниетанымын арттырып, еңбекке ..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Бәйгенi байлар тартып алды
«Ат – ер қанаты» деп жеті қазынаның біріне балаған, «ат-аруақ» деп бір жүйрікті бүкіл ел, ауыл намысына санаған. Сондықтан ол жүйріктің егесі ат өзінің жеке меншігі болғанымен оны басқа жаққа сатуға құқы, қақысы болмаған. Ол – елдің аты, ел намысы сынға түсер айтулы аламанға бүкіл бір ру, бүкіл бір аймақ, өңір сол аттың тілеуін тілеп баратын болған. Бүкіл тілеулес ағайын күңіреніп аруақ шақырып сол аттың тілеуін тілеген. Атқа шапқан өрімтал балал..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Қазақ күресінің қайтсе қадірі артады?
1938 жылы колхозшылардың арасында қазақ күресінен республикалық спартакиада тұңғыш рет өтті. Содан бері талай мұз еріді. Жылдар жылжыды. Ата спортымыз бірталай кезеңді басынан өткерді. Даму жолы даңғыл болды дей алмаспыз. Дегенмен бүгінде әлем чемпионатын өткізетін жағдайға жетіп отырмыз. Қазақ күресі тарихымыздағы ер­тегі-аңыздарда кездесетін эпикалық батырлардың тұлғасынан бастау алатыны белгілі. Сонымен қатар күш атасы Қажымұқан, Балуан шо..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Батыр Баукең ұлттық спортты бағалаған
Халқымыздың қаһарман батыры Бауыржан Момышұлы – ұлттық спортымызды бағалаған нар тұлғаларымыздың бірі. Бауыржан Момышұлы 50-жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы Нұртас Оңдасыновқа хат жазады. Онда Баукең ел ішіндегі дәстүрлі көкпар, аударыспақ және т.б. ат ойындарын дамыту мәселесін көтереді. Соғыста қазақтың ұлттық ат спорты түрлерінің оң нәтиже бергеніне айрықша тоқталып өтеді. Баукең тіпті ұлттық ойындарды намыс көрінісі ретінде бағ..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Ұлттық ойындар санаты
Қазақтың ұлттық спорт түрлері мен ойындарының көптігі соншалық, оларды адамның жас ерекшеліктеріне қарай топтауға да болады екен. Мәселен, «тоғызқұмалақ», «хан дойбысы» секілді ойындар жас-кәріні талғамайтын болса, кейбір басқа ойындар тек әр жас өкілдеріне ғана тән. Балабақша бүлдіршіндеріне арналған ойын түрлері: «ұшты-ұшты», «қуырмаш», «сақина салу», «қуаласпақ» т.б. Бастауыш сынып оқушыларына арналған ойын түрлері: «қасқыр қақпан», «қоян..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Басты проблема – фильм жоқ
Ұлттық ойындарымыз – ұлттық қасиеттеріміздің көзі. Бірақ осы ұлттық қасиеттеріміз ғарыш ғасыры мен компьютер дәуірінде аса жоғары деңгейде насихатталып жүрген жоқ сияқты. Бұл тұрғыдағы басты проблема – ел сүйіп көретін фильмнің (киноның) тым аздығы. Құлагер туралы фильм халық сүйіспеншілігіне айнала алмағандай. Құсбегілер мен атбегілердің ауыр еңбектері туралы фильм болса, шіркін! Түсіре білсек, ұлттық спорт түрлері айналасында да қызықты ки..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Тұяқты тұяқ жібермейді
Есімізде әлі. Мақаншының бағына біткен қос көк ат болды. «Арқалды» совхозының атынан сынға түсіп, олжа салған жануарлар жыл он екі ай бабында болатын. Көк жорғаны көсілтіп мінетін Н.Қаспақов, тіпті асфальт үстінде су төгілмейтін жүрісімен жұртты тәнті ететін. Зекеннің көгі қысы-жазы жегінде жүрсе де, жарыс кезінде алдына жүйрік түсірмейтін. Зекен ата ізін бағып, бабынан бір жаңылмайтын аттың табиғатынан сыр шертуін өтініп барғанымыз да бар. ..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Асық ойнаған азбайды...
Асық ойнауды қазақтың ұлттық ойындарының ең алғашқы сатысы десе де болар. Себебі ең алғаш қазақ баласы қолына асық ұстайды. Ең бірінші асықпен ойнайтын. Ертеде қазақ халқы асықты бала кезде қолына алып, жас кезінен бастап ойнай бастайды. Тіпті бала тумай жатып, жас нәрестеге арнап асық жинайтындар да болған. Асық ойынының ерекшелігі және оның сан қилылығы: асықпен үйде де, далада да ойнауға болады. Ертеде қазақтың қыз-келіншектері де асық ойнаған..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Көкпарға көңіл бөлмегені қалай?
Қазақ пен жылқы – егіз ұғым. Қазақ жылқы тектес, жылқы мінездес халық деп жататынымыз тағы бар. Расында да, қазекең де жылқы малындай алыс кетсе, кісінесіп, жақын жүрсе, тебісіп ғұмыр кешеді екен-ау. Ал енді осы қазақтай аттың құлағында ойнайтын ұлт жер бетінде жоқ. Содан болар, ұлттық спорт десе, көз алдымызға шабандоз бен көкпаршының елестейтіні. Ат үстіндегі көкпаршының әдіс-тәсілін бірде-бір спортшы жасай ала ма екен? Әй, қайдам. Ат үстіндегі..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Спорт пен өнер егіз еді…
Қазақ халқы бұрын өнерді алаламаған, бөліп-жарып жіктемеген. Бәрін бірдей бағалаған. Спортты да өнердің төресі санап, дәріптеген. Спортты өнерден бөліп тастап отырған – мына заман. Яғни ғарыш пен атом заманы, компьютер дәуірі. Баяғыда қазекем бір тойласа «отыз күн ойын ойнап, қырық күн тойын» жасайтын. Сонда тек ән айтып, айтысумен шектелмейтін. Мұндай той-томалақта жан-жақтан ағылған ел балуандарын белдестіріп, тұлпарларын бәйгеге салып, көкпар ..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Ұлттық спорт түрлерi заманға сай икемделсе игi едi…
Ұлы даланы мекен еткен көшпелiлер орта ғасырдың орта шеніне дейінгі тарихта адамзат өркениетіне қосқан жарқын үлесімен өз заманында жаһандану үрдісіне өшпес із қалдырды. Ең әуелі, жылқының қазақ жерінде жаңа тас дәуірінде қолға үйретілгендігін бүгінгі археологиялық қазбалар дәлелдеп отыр. Олар сол дәуірлерде ойлап тапқан атқа мінуге икемделген ауы кең шалбар мен екi өңiрi алдынан қаусырынатын киiм және үзеңгіге тебінетін аяқ-киім жабдықтары ..
05.08.2015
Ұлттық ойын
Асық астарындағы әскери-ұлттық тәрбие
Салт – ұлттың ғұмыр бойы жиған мәдениеті, ұлттың ұлт екенін әлем халықтары мойындаудағы төрт белгінің бірі. Біз асылы бар, жасығы бар, Құдайға шүкір, салтқа бай халық болғанбыз! Асық ойыны–сол бай салтымыздың бір дәстүрі. Кезінде қазақ шаруашылықпен жаппай шұғылданған тұсында асық – әр үйдің, әр ауыл балаларының, жастарының, тіпті жасамыстарының да бас қосуының негізі болған ойын түрі. Асық – төрт түлік мал мен аңдар тілерсегінде болатын, бітісі ..
05.08.2015
Ұлттық ойын
«Көмiлсем де кетер ме көкейiмнен, қалқаммен ұлыс күнi ойнағаным…»
Ұлттық ойындар ертеден келе жатқан дәстүрге жатады. Оның әрқайсысының өз ережелері бар. Сондай-ақ, барлық ойындар баланың денсаулығына пайдалы. Оның дене тұрпатының жетілуіне, жылдам қимылдауына және тез ойлануына мүмкіндік береді. Адам бойына қажетті төзімділік, ептілік, сақтыққа да үйретеді. Сабырлы болуға дайындайды. Демек, баланың ойының да өрістеуіне үлесі зор. Халқымыз ойындарға тек балаларды алдандыру, ойнату әдісі деп қарамай, жас ер..
31.07.2015
Ұлттық ойын
Балуан Шолақтың рекордын жаңартқан жан бар ма?
35 жасында Балуан Шолақ Көкшетау қаласындағы үлкен жиындарда 51 пұт (1 пұт – 16 келі), яғни 830 келі болатын кірдің тасын көтеріп, дүйім жұртты таң қалдырыпты. Алайда, бүгінде «Қазақ қосып айтпаса несін айтады? 80 келі кір тасты он рет көтеріп, оны көбейтіп, 830 келі көтердім деген шығар» немесе «830 келі көтерді дегенге кім сенеді?» дейтін күмәншіл, кінәмшіл қазақ та табылып жатыр. Грек әдебиетіндегі аңыздардағы қаһармандардың ерлігіне көзін жұм..
31.07.2015
Ұлттық ойын
Балуан Шолақтың «қорқуы»
Бiрде Төле би ауылында тұратын Пернебай Жүнiсбекұлы шежiрелi-көнекөз қариялардан төмендегiдей әңгiме естiптi: “ – Киелi Шу топырағында кiндiк қаны тамған Нұрмағанбет (Балуан Шолақтың азан шақырып қойған аты) Көкше өңiрiнен Сәмбет ауылындағы ағайындарына ат арылтып келiп тұруды ұмытпапты. Ертеректе iргелес жатқан көршiлес рудың бiр жiгiтiн Сәмбет ауылының тентек-есерсоқтары оңдырмай сабап тастапты. Таяқ жеген жiгiттiң он-он бес жерлес ағайындары а..
31.07.2015
Ұлттық ойын
Балуан Шолақтың “жығылуы”
Мен палуандар, батырлар туралы оқығандарымды жинап жүремiн. Оқырмандарға “Тылсым дүние” газетiнде (12.06. 2006 жыл) жарияланған “Балуан Шолақтың мәрттiгi” атты мақаланы ұсынып отырмын. “…Жетiқоңырда жер-жерге ат шаптырылып хабар берiлген үлкен жиын өттi. “Осы жиынға Жетiқоңыр­дың атақты палуаны Найымбаймен күресуге Балуан Шолақ келiптi” деген дақпырт ел-елдi кезiп кеткен. Жетiқоңыр­лық Найымбай аса кiрпияз адам екен. Күресер алдында оңаша..
30.07.2015
Ұлттық ойын
Көкпар қазақтікі екенін аты айтып тұр
Бүгінде көкпардың өзі көкпарға түсіп кеткен жайы бар. Әркім таласып жүр. Ол қырғыздарда да, өзбектерде де, ауғандарда да, аргентиналықтарда да, ақыр аяғы «жаяу көкпар» америкалықтар­да да бар. Ал бірақ көкпардың атауының өзі оның қазақтікі екенін айтып тұрған жоқ па? Көкпар, этнографтардың айтуынша, «көк бөрі» сөзінен шыққан… Көкпар қандай ойын? Көкпар -жігіттердің күш-қайраты мен ептілігін сыналатын ұлттық ат ойыны. Көшпелі мал шаруашылығыме..
30.07.2015
Ұлттық ойын
Ұлттық ойындарымызды ұлықтайық
Жылда Наурыз мерекесінің қарсаңында спорттың әр түрінен Ұлыстың ұлы күніне арналған турнирлер көбейіп кетеді. Республикалық көлемдегі таэквондо, футбол додаларын айтпағанның өзінде ауыл-аймақтардың өздерінде де осындай турнирлер көптеп өткізіліп жатады. Әлбетте, бұған қарсы шыққалы отырған жоқпыз. Дегенмен өздеріңіз ойлаңыздаршы, атам қазақ Ұлыстың ұлы күнін осындай спорт түрлерімен қарсы алған ба? Неге осы атаулы мейрамды пайдаланып, өзіміздің ұ..
30.07.2015
Ұлттық ойын
Көкпардың қасиетін кетіріп алған жоқпыз ба?
Қазақ үшін ұлттық спорт ойындары ішінде  көкпардың орны  ерекше. Бұл – шетсіз-шексіз сары далада  мал бағып, көшіп-қонып жүрген көшпелілердің нағыз халықтық думаны. Біз көкпарды қазақтың меншігі деп есеп­тейміз. Бірақ  ол – Орта Азия халықтары арасында да кеңінен тараған ат спорты. Қырғыз, өзбек, қарақалпақ,  түркімен, татар сияқты  өзге ағайындар да көкпарды өзіне телиді, өзінің ұлттық спорты санайды. Бұл мәселеге біз қазір тек «ауызбен орақ ору..
Тағы жүктеу