Салт-дәстүр
31.07.2019
Салт-дәстүр
ОРАМАЛ ҚАСИЕТІН БІЛЕМІЗ БЕ?
ОРАМАЛДЫ   КЕЛІНШЕКТЕР Айгүл Жаңбыршиева небәрі 19  жасында келін болып түсті. Шаңы­рақтың табалдырығын атта­ғанда алдынан орта бойлы, етжеңді әйел  шықты. «Қадамың  құтты  бол­сын  қарағым!»  деп басына ақ орамал  салды. Кейін білді, енесі екен. Сонан бері Айгүл орамалын тастамайды. Енесі де үлкендігін көрсетіп, жаулығын шешкен емес. Аққұба келіншектің өңіне орамалы жараса  қояды. Қолаң шашымен  үйлесе кететінін қайтерсің. «Маған жараспайд..
31.07.2019
Салт-дәстүр
ЕРКЕКШОРА ДЕП КІМДЕРДІ АЙТҚАН?!
«Еркекшора» деген ұғым — ұл балаша өскен қыз дегенді білдіреді. «Еркек» және «шора» — үлкен деген екі сөзден құралған. Кейбір ұлы жоқ отауда жалғыз қызды, немесе қыздардың біреуін еркін, ұл балаша киіндіріп өсірген. Ғалым Шайзада Тоқтабай өз зерттеулерінде бұл дәстүр туралы былай деп жазады: «Кей жанұяларда қыздарды ұл балаша тәрбиелейді, ол еркін, ұл мінезді болып өседі. Бұлай болуының бірнеше себептері болған. Ең алдымен қызын еркекшора етсе, к..
30.07.2019
Салт-дәстүр
Бала көтере алмай жүрген ханымдарға…(қазақы ырым)
Ел ішінде мынадай ырым бар. Көпке дейін бала көтере алмай жүрген әйел кішкентай бүлдіршінге ұлдың немесе қыздың көйлегін теріс кигізіп жүргізеді екен. Ұлдың киімін ұлға теріс кигізсе, ұл туады, қыздың киімін қызға теріс кигізсе, қыз туады деп ырымдайды. Діни аңыздарда бұл ғұрыпты Сүлеймен ғ.с. пайғамбардан қалған деседі. Немесе бала көтере алмай жүрген әйелдi тұрған түйенiң астынан жүгiртiп өткiзетiн ырым да кездеседі. Дегенмен қазақта «қыздың ар..
29.07.2019
Салт-дәстүр
БӘСІРЕ БАЛАНЫ ӨМІРГЕ БАУЛУ САЛТЫ
Қазақта балаларға арналған салттар аз емес. Соның бірі «Бәсіре» деп аталады. Бала есі кіріп, сүндетке отырғызылғанда, мектепке барғанда атасы немесе өз әке-шешесі оған тай атайды. Ол «бәсіре тай» аталады. Бәсіре мағынасы «Бас ірі» дегеннен, алғашқы өзіңнің жеке меншікті малың, болашақта жинайтын мал-дүниеңнің басы дегенді білдіретін меңзеуден шыққан болса керек. Осылайша үлкендер баланы жеке жауапкершілікке ынталандыру арқылы баулитын. Жекеменшік..
26.07.2019
Салт-дәстүр
ҚАЗАҚ ҚАЛЫҢ МАЛСЫЗ ДА ҚЫЗ БЕРЕТІН БОЛҒАН 
Қазақтар қыздарын қалыңмалсыз күйеуге бермейтіні баяғыдан белгілі. Совет билігі кезінде қалыңмал туралы мәлімет үлкен кемшілік түрінде насихатталғандықтан, қазақтар қыздарын тек қалыңмал алып баю үшін ғана күйеуге беретін болған деген кереғар пікір қалыптасты. Шындығына келгенде, олай емес. Қалыңмал қыздың ата-анасына қызын тәрбиелеп өсіргені үшін ұсынылатын сый. Қызға беретін жасаудың бағасы алынған қалыңмалдан көп болмаса, аз болмайтыны осының ..
25.07.2019
Салт-дәстүр
Үш ұятыңды сақта, қазақтың қызы!
Үш ұят Шымкентте сурет колледжінде оқып жүрген кезім. Гүлфайрус есімді қыз болатын. Менен 1 курс жоғары оқыды. Өзі еліктің лағындай. Әп-әдемі сондай… Ұнайтын. Жо-жоқ, түрі емес, мінезі, ұялшақтығы. Көзіне тіке қарасаң да, ұялатын, күлдіргі сөз айтсаң да, ұялатын. Ұялғаны сол, шашын тістеп-ап, екі-үш рет айналатын. Жә, не айтқым келді дейсіз ғой? Бұл ұялу қызға тән ұялу екен. Негізі, әйел баласының бойында үш ұят болады. Біздің мынау айтқанымыз – ..
24.07.2019
Салт-дәстүр
​Қыздың ЖАСАУЫНА мына ЕКІ затты қосуға БОЛМАЙДЫ
«Жасауы жақсы қыздың тілі ұзын болады» дейді.  Мәссаған! Мұны айтатын ақылы, көрсететін өнегесі бар деген апаларымның аузынан естіп «шок» болдым. Шынында да қыздың мәртебесі мен мерейін өсіретін артынан келген жасауы ма әлде келген үйіме құт болайын, өсейін, өнейін, ұрпағын көбейтіп, ақ жаулықты әже болайын деген ниет пе?! Бүгінде қызының жасауына тұрмыстық заттар, жеңіл көлік, тіпті пәтер қосып жатқан жомарт әкелер бар. Соның бірі үлкен әпкем ме..
23.07.2019
Салт-дәстүр
Ененің тілі әрі шәрбат әрі у!
Әйел әлемі әдемілікпен әрленсе, жүрегі махаббат пен мейірімге малынған. Нәзік жаратылыс иелерінен қатыгездік шығады деп күдіктену қателік. Өмірде әйелдердің орны ерекше. Өйткені олар ардақты ана, ақ жаулықты әже, аяулы жар, сүйкімді қыз және ене. Әрқайсысынан әртүрлі жылылық еседі. Әженің алақанынан, ананың құшағынан, ал енеден ше? Бұлардың мейірімі тілінде екен ғой... Аудандағы ең әдемі тойханада үйлену тойымыз өтіп жатты. Бәрі қуанышты. Би қы..
20.07.2019
Салт-дәстүр
Сақина - тазалыққа таразы!
Сақина- саусаққа салатын зергерлік бұйым. Жүзікке қарағанда сақинаның бауыры жалпақтау болып, көбіне бетіне тас қондырылмайды. Ертеде xалқымыз ас адал болуы үшін әйелдің қолында міндетті түрде сақина я жүзік болуы керек деп санаған. Тіліміздегі “Сақинаны сәнге салмайды, ол- тазалыққа таразы” , “Сақина сәнге жатпас, айқай әнге жатпас” дегендей ұғымдар сақинаның тек сәндік қана емес, гигиеналық қызмет те атқаратынын дәлелдейді. Мұның өзі xалықтың с..
19.07.2019
Салт-дәстүр
Бала шалқасынан жатып ұйықтаса — белгілі адам болып өседі: БАЛАҒА ҚАТЫСТЫ ҚАЗАҚЫ ЫРЫМДАР
— егер біреу əңгіме айтып жатқанда сəби түшкірсе, айтылғандардың бəрінің рас болғаны —егер бала еш себепсіз тілін шығарса, үйге қандай да бір хабар келеді — егер бала қолындағы заттарды «шашу» деп шашса, онда бұл үйде той, қуаныш болады. — баланың еңбегін басуға болмайды, себебі қазақтар баланың бақыты еңбегінде болады деп сенеді. Егер басса, оның миы зақымдалады, өміріне қауіп төндіреді — егер отбасында тек қыздар туыла берсе, келесі бала..
14.07.2019
Салт-дәстүр
Үйіңіздегі сандықта сіз білмейтін СЫР бар...
Сандығы жоқ үйде не болмайтынын білесіз бе? Сенесіз бе? Біздің үйде қайың ағашынан жасалған, сыртынан темір қапталып, мыс жапсырмамен ою-өрнектер салынған 6 бірдей сандық бар. Бір сандықтың төменгі жағына үлкен ағамның есімі жазылған. Бұл көнерген заттар бір бөлмені меншіктеп тұр. Аптасына бір рет кіріп кілемін тазалап, еденін сүртіп қоймасақ, басқа күндері жан баласы кірмейді. Өткенде үйде кішігірім жөндеу жұмыстары жүргізілгенде жеңгем екеуміз ..
11.07.2019
Салт-дәстүр
Бата беру - казахская древнейшая традиция
Одним из самых древних и важных обычаев казахского народа является «Бата беру - Благословение». Одна из народных пословиц гласит: Жаңбырменен жер көгерер, Батаменен ел көгерер. ... Благодаря дождю земля зеленеет, Благословением процветает страна.   Зачастую благословение даётся в стихах. Обычно это делают старшие по возрасту мужчины и женщины. Это происходит в следующих случаях: когда рождается ребенок и ему выбирают имя, ребенок начинает хо..
09.07.2019
Салт-дәстүр
Әйел адам тұрмыс құрғаннан кейін төркіндеп тұруы парыз!
Ұлтымыздың өткенінде ерекше мәнге ие, ел мен елді жақындастырып, алыстаған арасын жақындатып, қайта табыстыратын «төркіндеу» атты дәстүр бар. Халқымыз әйел баласына тікелей қатысы бар төркіндеу дәстүрін әрбір қызға парыз еткен. Ұзатылған қыз барған жерінде етек-жеңін жинап, қайын жұртына үйреніп, перзент сүйіп, аяулы анаға айналғанында міндетті түрде бұл жоралғыны жасауы керек. Бірақ, төркіндеу бір-ақ рет жасалады. Қазір қазақ өмірінен қалыс қалы..
08.07.2019
Салт-дәстүр
Домбыраны әлемге технология танытпайды, талант танытады
Ұлттық домбыра күні қарсаңында ҚазАқпарат тілшісі қазақ өнеріне қара нардай қалтқысыз қызмет етіп жүрген әнші, өнер зерттеуші, кинодраматург Ерлан Төлеутаймен сұхбаттасты. Айтары бар азамат домбыраның өткені мен ертеңі жайлы біраз ойдың басын қайырды. - Ерлан аға, домбыра аспап ретінде заманға сай жетіліп болды, шарықтау шегіне жетті деп айтуға бола ма?Жалпы бүгінгі екі ішекті қалыбына қашан келіп еді? -Қазақтың тұңғыш кәсіби музыка танушысы Ахме..
05.07.2019
Салт-дәстүр
Қалың мал-қыздың абыройы
Құда түсу рәсімі болып, екі жасты қосу шешімі тағайындалғаннан кейін дала заңы бойынша күйеу жігіт жағы қалың төлеуі тиіс болған. Бүгінде қалың мал төлеу еліміздің әр өңірінде әртүрлі жүзеге асады. Тіпті оңтүстік өңірінің әр аудан-қаласында әр басқа. Бұрын қалың мал қалай төленген? Тақырыпқа терең бойламас бұрын алдымен осы сауалға жауап іздедік. «Тең теңімен, тезек қабымен». Бұрындары да қалыңды әркім шама шарқына қарай төлеген. Ірі байлар арасы..
26.06.2019
Салт-дәстүр
ӘБУБӘКІР ҚАЙРАН: САЛТ-ДӘСТҮРІМІЗДІ ОҚЫТУЫМЫЗ КЕРЕК
Қырдың қызыл гүліндей қырмызы қыздарымыз бен жалаңа қылыштай жас жігіттерімізге өз ұлтымыздың салт-санасы мен әдет-ғұрпын әлі де болса сіңіре алмай келе жатқанымыз жанымызға батады. Өзбектердің «қазақ болам десең, алдымен орыс болып ал» деген әжуа сөзін еске алған сайын, отарлау саясатының осыншалықты төзгісіз екендігіне, тіпті көзің жете түседі, көңілің жабырқап, бұлдыр болашаққа үмітсіз көзбен қарағандай боласың. Ресей Империясы жерімізді жаула..
19.06.2019
Салт-дәстүр
Қыз балаға міндетті түрде оқу керек!
Әжемнің ақыл-өсиеттерінен: • Біреуге жамандық жасасаң да, қайырымын, кесапатын, зиян-зардабын өзің тартасың. Жақсылық жасасаң да, шарапаты өзіңе тиеді. Жасаған жақсылығыңды көпсінбе, міндетсінбе. • Әлдекімнің жеткен жетістігіне, үйіліп-төгіліп жатқан ырысына, мыңғырған мал-мүлкіне, аспандап тұрған атақ-абыройына көзіңді сүзбе, тымырайып-тыжырайма. Ішіңде қырық пышақ айналмасын. Әркім өзіне бұйырған ғана несібесін жейді. Не артық, не кем емес. • А..
13.05.2019
Салт-дәстүр
ЖИЕНҚҰЙРЫҚ немесе ЖИЕНҚҰРЫҚ
Қазақ қыздарынан туған баланы " жиен" деп, оларды ерекше еркелетіді. Қанша еркелесе де , əуре- сарсаңға салса да "ИТТІҢ күшігі "деп күле қабылдайды. Жиендер ұнатқан нəрселерін сұрамай əкетсе, "Əлгі күшік тістеп кетті"деп риза болады. Бұл тартудың "Жиенқұйрық " аталу себебі: Ертеден Қайқы атты бидің жақсы көретін ақылды Смет деген жиені болыпты. Смет нағашысына барып :-Ата , маған келесі жылғы төліңізден он қозы беріңіз десе , атасы : Қой құйрығын..
07.05.2019
Салт-дәстүр
Ән арнау - қазақтың байырғы салты
Қазақ рухани мәдениетінде өзіндік салттары бар саз өнерінің алатын орны зор. Сондай салттардың бірі — Ән арнау. Қазақ жүрегінде Отанға деген махаббат әрқашан бірінші орында тұрады. Өткен 20 ғасырда да қазақтың отансүйгіштігін дәлелдейтін керемет сазды туындылар дүниеге келді. Мысалы композитор Ескендір Хасанғалиевтің ақын Қадыр Мырза Әлінің сөзіне шығарған «Атамекен», «Дос-Мұқасан» тобының жетекшісі Мұрат Құсайынның ақын Сағи Жиенбаевтың сөзіне ш..
17.04.2019
Салт-дәстүр
ӨЛІ РИЗА БОЛМАЙ ТІРІ БАЙЫМАЙТЫНЫН ҰМЫТПАЙЫҚ
Құрметті замандас, бұл не тақырып деп ойлап қалған боларсыз? Оныңызды түсінемін. Дәл бүгін осындай тақырыпқа қалам сілтермін деген ойым болған жоқ. Бірақ солай жасауға тура келді. Бірнеше күн бұрын бір кісінің қазасы туралы естідім. Қоштасуға, туған-туыстарына көңіл айтуға бардым. Көп адам жиналыпты. Ол әрине дұрыс, себебі қайтыс болған азамат көпшілікке сыйлы кісі еді. «Тас түскен жеріне ауыр» деген ғой бабаларымыз. Қаза әрдайым ауыр, әсіресе жа..
15.03.2019
Салт-дәстүр
Ұлы іс - Ұлыс, Наурыз келе жатыр
«Қыс кетіп, күн шырайы түзелген кезде тәңірідей құдай ел тіршілігіне кеңшілік әкелді деп есептеледі. ...Ескі ауыртпалықтың барлығы қыспен бірге кетіп, енді жаңа үміт, жаңа тіршілік есігі ашылған күн». Қыс қатты болған биылғы жыл туралы айтылғандай бұл сөздерді көп жылдар бұрын Мұхтар Әуезұлы «Сыршылдық салт өлеңдері» атты мақаласында жазған. Ұлы жазушы мақаласын былай деп бастапты: «Наурыз күншығыс халқының көбінің мейрамы болған. Солардың ішінде..
12.03.2019
Салт-дәстүр
Естірту - қазақтың салмағы ауыр салты
Қазақтар жаратылыстың бар қыр-сырына салмақты қарап, қабылдап отырған. «Өмір бар жерде өлім бар», «Тумақ болған соң өлмек парыз», дейтін қазақ халқы мұндай ауыр хабарды марқұмның жақындарына турасынан айтпай, өзгеше түрде естіртетін болған. Естіртуге әдетте дуалы ауызды, елге сыйлы, жасы үлкен бірнеше адам баратын Олар үйге кіргенде өздерін салмақты ұстап, дауысын жай шығарып, аман-саулық сұрасқаннан кейін сөзді «бекем болыңыз» деп бастап, болған..
28.02.2019
Салт-дәстүр
Ұмытылуға жақын қазақ салты
Қазақ кез келген қуанышты той деп атайтындықтан «Қазақта не көп – той көп» деген сөз кездейсоқ айтылмаған.   Қуаныштың бәрі той Салтанатты жиынның өзіндік аты болса да қазақ оны той деп атай береді. Мысалы, сәби дүниеге келісімен үш күн бойы тек жастар ғана жиналып тойланатын «Шілдехана», «Шілдекүзет» ұйымдастырылады. Бұл қуаныштың тағы бір аты «Шілдехана той» деп аталады. «Тұсау кесер» де той деп саналады. Бұндай тойға туыстар, достар және ..
14.02.2019
Салт-дәстүр
Бастаңғы – жастардың көңіл көтеру салты
Қазақ даласында өмір сүру ешқашан оңай болмаған. Сондықтан қиын еңбек ауыртпалығын жеңілдету мақсатында дем алып көңіл көтеру мақсатында түрлі ойын-сауық орын алатын. Ерлер тоғызқұмалақ ойына, қонаққа баруды, аң аулауды және түрлі сайыстарды ұйымдастыруды әдет ететкен. Олар ән шырқап күй ойнайтын. Қоғамның барлық мүшесі дерлік домбыра ойнай алатын болған. Көңіл көтеруше әңгіме-дүкен құру да жататын. Әйелдер жағы болса әдетте өздерінің көңіл көтер..
13.02.2019
Салт-дәстүр
Жақсы адам бір ай қонақ болса да жарасады
19 ғасырда қазақ даласында көп жылдар өмір сүрген поляк халқының азаттығы үшін күрескен революционер Адольф Янушкевич, қазақтардың қонақжайлылығына таң қалып, егер қазақтарды экватордың бойына орналастырса онда жерді тегін айналып шығуға болар еді деп жазған. «Қазақ» сөзінің мағынасы «азат адам» екені белгілі. Сонымен қатар «қонақжай адам» деуге де әбден болады. Себебі қазақтар үшін қонақты күтпеу қазақ болудан бас тартумен тең. Қонақ күту салты ..
Тағы жүктеу