Алдаспан
17.12.2017
Алдаспан
Тактики ведения боя казахов
«Кажется странным, что историки обходят вниманием военное искусство средневековья... О военном искусстве средневековья можно лишь догадаться по фрагментам общих разговоров», - пишет Джон Билер во введении к книге Омана Чарльз «Военное искусство в средние века». Действительно, об исторических сражениях мы имеем представление разве что по голливудским блокбастерам и патриотическим фильмам. Также, возможно, некоторая литература и эпосы приоткрывают ..
20.07.2016
Алдаспан
Тарих ешкімнің ықпалына түспеу керек
  Биыл 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске 100 жыл. Кеңес өкіметі сипатын өзгерткен көтерілістің бүгінде шын ақиқаты ашыла бастады. Алайда тарихи оқиғаны насихаттап, сырын ашуға кіріскен тарихшылар жаңа бір қиындыққа тап келді. Бұл – қоғамда кең талқылана бастаған Қазақстан тарихын мектепте және жоғары оқу орындарында оқыту мәселесі. Осы тақырып аясында белгілі тарихшы, тарих ғылымдарының докторы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры Талас Ома..
26.06.2016
Алдаспан
Берік ӘБДІҒАЛИҰЛЫ: Қара жұмысқа алынған қазақтар ұлтты оятатын серпіліс әкелді
Биыл – 1916 жыл ұлт-азаттық көтерілістің 100 жылдығы. Бұл көтерілістің қазақ тарихында алатын орны ерекше. Себебі, бұл толқу ең алдымен патшалық Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы баскөтеру болды. Қазақтың батыр ұлдары қанын төгіп, азаттық үшін күресті. Бұл көтерілістен қазақ не ұтты? Қара жұмысқа алынған қазақтардың тағдыры қалай өрбіді? Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан қазақтар кімдер? Осы сұрақтар төңірегінде жуырда ғана «Торғай көтері..
14.03.2016
Алдаспан
Дәуқара батырдың сауыты
Биік төбенің қақ ортасында тұрған Дәуқараның құлпытасындағы арабша жазуды журналист Қазыбек Қабжанов оқып, суретке түсірген еді.  «Батыс Қазақстан құлпытастары» кітабында «Дана. Каz» журналының Бас редакторы Қазыбек Құттымұратұлы былай деп жазыпты: «БҚО, Қаратөбе ауданы, Егіндікөл ауылдық округіне қарасты Жігерлен елді мекенінің күнбатыс жағында 2-3 км қашықтықта биік төбе басына орналасқан көне, жаңа зираттар араласқан қорым. Мұнда Кіші жүз..
22.01.2016
Алдаспан
Махамбет майданы немесе егеулі найза ер жыры
Күркірегенде – күн тұтылған,Ақырғанда – ай тұтылған айналайынАта қазақтың құрсағында жетіліп,тулап туған: «Ай, Жәнібек, ойласаң,Қилы-қилы заман болмай ма?Суда жүзген ақ шортан Қарағай басын шалмай ма?Мұны неге білмейсің?!»деп шамырқанған Асан қайғы;«Тәңірінің өзі берген күніндеХан ұлынан артық еді менің несібем!Азаулыда аға болған ерлер көп еді.Әйтсе де, аламанға ат байлағаны жоқ еді!»деп қабарған ­Доспанбет;«Тебінгінің астынан Ала балта суыр..
12.01.2016
Алдаспан
«Ер қаруы – бес қару»
«Көкше батыр» – «Қырымның қырық батыры» топтамасына енген халықтық жырлардың бірі. ҚР Білім және ғылым министрлігі Орталық ғылыми кітапханасы мен М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының Қолжазбалар қорында жырдың бірнеше нұсқалары сақталған. «Ер Көкше» жайында кеңестік дәуірдің өзінде-ақ көптеген ғылыми мақалалар мен зерттеу еңбектері жазылды. Шежіреде уақ руының ер Көкшеден таралғаны айтылады. Қадырғали Жалайырдың шежіресіндегі, «Нико..
30.12.2015
Алдаспан
Күлтегiн мінген күліктер
Түрiк Елінің жиһангер қолбасшысы Күлтегін (685 ж. туған – 731 ж.. II. 27 күні қайтыс болған). Орхон өзенi бойындағы Өтүкенде туған. Құтлық (Елтерiс) қағанның екiншi ұлы, Бiлге қағанның туған iнiсi. Шешесi Елбiлге қатұн. Бөрі текті руынан (Ачынұ — Ačïnu — Ачынұ – көне түріктерді моңғол тектес этностар «čïnuw-a>čïnu>čоn >чоно (бөрі, қасқыр)» деп атаған. Ačï+de – оның көптік топтамалау мағынаны білдіретін тұлғасы (бөрілер, қасқырлар де..
30.12.2015
Алдаспан
Қазақ батырлары мінген арғымақтар
НАРҚЫЗЫЛ Абылай туралы тарихи жырларда 15 жасар Абылайға Бөгенбайдың бата беріп, астындағы Нарқызыл атын сыйлайтыны айтылады. Сондағы Бөгенбайдың айтқан сөзі:«Жылқының тұлпары еді Нарқызылым»,Шырағым, ырым қылып сен мін деді.Қарағым, уытты-отты бала екенсің,Мінез-құлқың тұп-тура дана екенсің,Жазғытұрым үш жүз боп жиналамыз,Сол жиынға керекті жан екенсің.Шырағым, таза сақта Нарқызылды,Есіңе ал, кек алатын келер жылды.Жоңғарға қарсы үш жүздің біріг..
07.11.2015
Алдаспан
Қазақтардың әскери ісі
Тарихшы Арман Жұмаділ бұл мақаласында қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптастырған әскери өнері мен қаруларының түрлері, қолданылу жайынан баяндайды. Ш. УӘЛИХАНОВ ЗЕРТТЕУЛЕРІНДЕГІ ҚАЗАҚ ҚАРУЛАРЫ   Б.з.д. І мыңжылдықта Хуанхэның орта ағысынан Дунайға дейінгі Ұлы Дала төсінде дүние жүзіндегі озық әскери мектептердің бірі қалыптаса бастады. Сол кеңістікте өмір сүрген сақ, ғұн, түрік тайпалары далалық әскери мектептің негізін қаласа, қазақ халқы..
06.10.2015
Алдаспан
Қазақтардың әскери қару-жарағы
Киелі Елі мен Жерінің біртұтастығын қорғап, бостандығын сақтап қалуда батыр қазақ халқы астындағы атының беліне, өзінің сом білегінің күшіне, алып жүрегінің түгіне, бойындағы бес қаруының айбатына сеніп, арқа сүйеген. Қыпшақтардың – қазақтардың қару-жарағының айрықша қуатты болып, жауының құтын қашырғаны, батырларының мәртебе-мерейін асырғаны тарихтан ән-жыр, дастан, аңыз болып, жазба ескерткіштері, құжаттар арқылы бізге жеткен ақиқат. Алайда қаз..
06.10.2015
Алдаспан
Ерлан Қарин. Қазақ ауыз және жазба әдебиетіндегі жебе түрлерінің атаулары
 Күдеріден бау тағып, Кіреуке киер күн қайда.Күмбір, күмбір кіснетіп,Күреңді мінер күн қайда.Толғамалы ақ балта,Толғап ұстар күн қайда.Алты құлаш ақ найза,Ұсынып шаншар күн қайда.Садақ толы сай кез оқ,Масағынан өткеріп,Басын қолға жеткеріп,Созып тартар күн қайда?/Доспанбет жырау/ Қозыжаурын көкжендет қылшанда тұр,Көбе бұзар, қасалы, әндігені.Он екі тұтам, шай жібек, ала білек,Тұр, қалмақтың қайда деп жанды жері!Бедеріңді бейнелеп бере а..
06.10.2015
Алдаспан
Бесжұлдыз белгісін алғашқы пайдаланған қазақ…
Қазақстандағы әскерилер өздерін өзгелерден ерекшелеп жүретін бес жұлдызды алғаш бедерлеген өз ата-бабалары екенін біле ме екен? Әй, қайдам… Дегенмен, өте ежелден аспан сырына қанық бабаларымыздың бұл өнертапқыштығына қайран қалуға да болмайды.     Шығыс Қазақстандағы Шілікті қорғанынан алтын бесжұлдыз үлгісіндегі түйме табылғанда жұмған аузымызды ашпаған едік. Шіліктінің Оңтүстік-батысында Тарбағатай, шығысында Сауыр-Сайхан және солтүст..
06.10.2015
Алдаспан
Әмір Темірді терістеуді қашан қоямыз?
Герасимов қалпына келтірген бет-пішініне және терісінің ақ түстілігіне қарап, кейбір ресейлік зерттеушілер: «Ақсақ Темірдің тегі еуропалық болған» дегілері келеді. Олардың мұнысы Темірдің Ресейді Алтын Орданың езгісінен құтқарғанына да байланысты болар. 1402 жылы Әмір Темірдің Анкара түбінде Баязит сұлтанды тұтқындап, Осман армиясын күйрете жеңуі — түріктердің Константинопольді (Стамбулды) жаулап алуын жарты ғасырға кейінге шегергені мәлім. Рим п..
06.10.2015
Алдаспан
Пышақ
Пышақ негізі екі бөліктен тұрады. Олар: басы және сабы. Басының үшкір жағы ұшы, оған қарсы жағы-жетесі. Пышақтың кесетін, пішетін өткір жағы жүзі, ал оның қарсы жағы сырты деп аталады. Қазақта «пышақ сырты» деген қалыңдық өлшемі бар. Пышақты оң қолға жүзін төмен қарата ұстағандағы сол қол жақтағы қапталы оң қаптал болады. Оң қапталына арнайы қыр қалдыра соғылады. Оны қазинек деп атайды. Қазинек пышақтың қырын қалыңдатып, қатайту үшін қажет. Жете ..
06.10.2015
Алдаспан
Қылыш
Кезінде айқастарда кесу арқылы қолданылған қару – қылыш. Ертеректе семсердеп аталған оның екі жүзі, ал сапының бір жүзі болған. Қылыш (семсердің, сапының) бөліктері мынадай: кесетін темірі – «болаты», қолға ұстайтын бөлігі –«сабы». Ол ағаштан, мүйізден жасалып, ұшы алтындалып, асыл тастармен әшекейленеді. Сабына қолға іліп алу үшін тағатын жібі – «бүлдіргі». Бүлдіргінің ұшы кішкентай шашақпен біте..
06.10.2015
Алдаспан
Айбалта
Көшпенділердің көнеден келе жатқан қаруының бірі. Қазақ батырлары айбалтаны өте жиі қолданған. Ол екі бөліктен тұрады: «басы» және «сабы». Басы мен сабының түйіскен жерін «сағағы» деп атайды. Қолға іліп алу үшін бүлдіргітағылады. Балтаның басы жалпақ келіп шабуға арналған жағы «жалманы»,шабатын жері «жүзі» деп аталады. Айбалтаның негізгі түрлері сақ, скиф, сарматтар заманында, біздің заманымызға д..
06.10.2015
Алдаспан
«Жолбарысты қорқытар сұсты келбетіңнің болмағаны ма?»
Халқымыздан пейілі даласындай кең, тұлғасы тауындай биік, «дос болғанға – құшағы ашық туыспын, қас қылғанға – қиып түсер қылышпын» деп атой салған ержүректер, сәуегей даналар мен шаңырақ ұйытқысы аналар, әділ би, төрелер мен ел бастаған хандар шыққан. Көзі қысық, сөзі қисық қытай соққысына шыдап, жоңғарлар төнгенде ақтабан шұбырындыны бастан өткізіп, бергіде орыс езгісіне қасқая қарсы тұрып, талай боздағынан айырылып, түбінде тәуелсіздік туын жел..
06.10.2015
Алдаспан
Махамбет ӨТЕМІСҰЛЫ. Ереуіл атқа ер салмай
Ереуіл атқа ер салмай, Егеулі найза қолға алмай, Еңку-еңку жер шалмай, Қоңыр салқын төске алмай, Тебінгі терге шірімей, Терлігі майдай ерімей, Алты малта ас болмай, Өзіңнен туған жас бала Сақалы шығып жат болмай, Ат үстінде күн көрмей, Ашаршылық, шөл көрмей, Арып-ашып жол көрмей, Өзегі талып ет жемей, Ер төсектен безінбей, Ұлы түске ұрынбай, Түн қатып жүріп түс қашпай, Тебінгі теріс тағынбай, Темірқазық жастанбай, Қу толағай бастанбай, Ерлердің і..
05.10.2015
Алдаспан
Қарқара көтерілісі – қазаққа рух берген ұлы оқиға
Тарихта қазақ даласында болған ұлт-азаттық көтерiлiстер көп. Арғысы – орыс отаршылдарына, яғни патшалық Ресейге қарсы тұрып, бодан болғысы келмеген қазақ шаруаларының көтерiлiсi, бергiсi – кеңестiк режимге келiспеген елдiң ереуiлi қазақ халқының рух азаттығын аңсаған ай­қастары едi. Алайда Қазақстан тәуелсiздiк алғаннан кейiн кеңестiк идеоло­гияның ықпалынан ада болған елдiң рухымен жазылуға тиiс тарихымыз тағы да тәлкекке түсiп жатқан тү..
05.10.2015
Алдаспан
Қазалы көтерілісі
«Қазалы көтерілісі» кейбір деректерде «Асан көтерілісі» деп аталып жүр. 1930 жылы қыс-көктем айларында ет және шикізат дайындау науқандарында Қызылорда округінде әртүрлі асырасілтеушіліктердің орын алуы осы наразылықтың өршуіне негіз болды. Бірнеше қайтара салынған астық салығын жинау, адамдарды қорлау, олардың намысына тию аса дөрекілікпен жүзеге асырылды. Осындай жағдайға қарсылық ретінде Арал және Қазалы аудандарынан 3000-ға жуық адам күреске ..
05.10.2015
Алдаспан
Созақтағы сойқан
Тәуелсіздікке бастау болған көптеген халық бұлқынысының ірісі – Созақ көтерілісі. Биыл айтулы оқиғаға 80 жыл толды. Бірақ неге екені белгісіз, Созақ ауданының әкімдігі халық көтерілісіне осы уақытқа дейін тиісті бағасын бермей келеді. Тіпті бұл мәселеге жаңадан тағайындалған аудан әкімі Берік Мейірбековтің де мейірі түсер емес. Сондықтан болар, жастарға патриоттық тәрбие берер маңызды оқиғаның мерейтойы, биылғы 80 жылдығы тасада қалып қойды…..
05.10.2015
Алдаспан
Келтір ШӘНЕНОВ: Зобалаң жылдар зардабы
1928-34 жылдары Кеңестік үкіметтің қазақ елінің ішінде жүргізген зобалаң  саясатының салқыны қазақ елінің ішіне орасан зор зардап әкелді. Оның әсіресе қазақ ұлтына зияны мол болды. Мал басының саны күрт төмендеп кетті. Малынан айырылған, әрі зорлап қоныс аударылған, әрі еріксіз отырықшылыққа итермеленген ауылдар жаңа жағдайға бірден көндіге алмай тұрмыс-күйлерін нашарлатып алды, сөйтіп жаппай ашаршылыққа ұшырады. Бұл өз кезегінде тек таза қа..
05.10.2015
Алдаспан
Кенесары көтерілісі
Тәуелсіздікке қазақ халқы қалай қол жеткізді деген мәселе бүгінгі өскелең жас ұрпақ үшін өте маңызды. Оған жауап іздеу үшін өткен тарихымызға тереңірек үңілгеніміз орынды болмақ. Ресей отарлауына қарсы қолына қару алып күресу үш ғасырға жуық уақытты қамтыды. Тәуелсіздік үшін күрес үздіксіз жалғасып отырды. ХVІІІ ғасырдың аяқ кезінде Сырым Датов (1783-1797 ж.ж.) отаршылармен 14 жыл соғысса, Жоламан Тіленшиев (1822-1840 ж.ж.) 18 жылға жуық, Саржан ..
05.10.2015
Алдаспан
Мәмбет ҚОЙГЕЛДИЕВ: Жалпыхалықтық қасіретті естен шығару қоғамның өзі үшін де қауіпті
– Мемлекет басшысының 1997 жыл­ғы 5 сәуірдегі Жарлығымен «31 мамыр – Саяси репрессия құрбандарын еске алу күні» болып белгіленгені мәлім. Елімізде саяси репрессия және ашаршылық құрбандарына тағзым етіп, атап өту дәстүрге айналды. Бұқаралық ақпарат құралдарында, тарих­шы ғалымдардың ғылыми ең­бек­терінде кезінде сталиндік билік тара­пынан қазақ қоғамына жасалын­ған адам айтқысыз қиянат, зорлық жөнінде жантүршігерлік мәліме..
05.10.2015
Алдаспан
Қазақ қалай басынан айырылды?
Қазақ батырлардың басының алынуы Кенесарыдан басталады. Ханның 1847 жылы басы алынып, сүйегі қырғыз жерінде қалды. Бұрын Санкт-Петербургтің Кунст-камерасында тұрған сол бас соңғы жылдары ізім-ғайым жоғалды. Тағдыры да, басы да осындай тәлкекке түскен ерлеріміздің бірі атақты Бөке батыр (1846-1904). Ол қытайдағы қазақ елін жақсы, жайлы жерлерге орналастыру үшін басын тауға да, тасқа да соқты. Бөке батыр 1904 жылы кенеттен ауырып, қайтыс болад..
Тағы жүктеу